Doğuyla Batı Arasında Anadolu Mecmuası’nın Dünya Görüşü: Derginin Tarih, Siyaset ve Uygarlık Algısı

Bu makalede, Anadolu Mecmuası’nın dünya görüşü, siyaset ve uygarlık algısı ele alınmıştır. Selçukluların Anadolu’yu fethiyle başlatılan bir Anadoluculuk anlayışını savunan Anadolu Mecmuası, Türkçü ve modernist bir dergidir. Marksizme hararetle karşı olan dergi, Türk-İslam uygarlığının değerleriyle Batı uygarlığı arasında bir sentez yapmak istemektedir. Bilim, sanayi ve demokrasiye değer veren dergi, ilerlemeci ve kalkınmacıdır. Anadolu Mecmuası, bilimci olmakla birlikte pozitivist değildir. Cumhuriyetçi, halkçı, Anadolucu, köycü olan dergi; eğitim anlayışında John Dewey’in pragmatist görüşlerine yakın durmaktadır. Dergide, dine sosyal ve kültürel bir değer atfedilmekle birlikte, tamamıyla dine dayalı bir toplum ya da siyaset görüşü reddedilmektedir. Din ile bilime iki ayrı, özerk alan olarak yaklaşan Kant’ın görüşleri dergide savunulmakta ve Türk inkılabı için en uygun yaklaşım olarak önerilmektedir. Ahmet Yesevi ve Yunus Emre çizgisinde, tasavvufa ve vahdet-i vücut anlayışına genel olarak pozitif yaklaşılan dergide, yer yer bâtınîliğe yaklaşan dinsel görüşlere rastlanılmaktadır. Dünya görüşü düzeyinde genel bir değerlendirme yapıldığında, dergide ulusun vatan ve hars birliği temelinde tanımlanması, ayrıca Türklük, İslam ve modernite arasında bir sentez yapılmak istenmesi noktasında derginin genel olarak Ziya Gökalp çizgisinde olduğu ve bugünkü ölçülerde yer yer sağ-Kemalizme yaklaştığı sonucuna ulaşılmıştır. Anahtar kelimeler: Anadolu Mecmuası, Milliyetçilik, Kemalizm, Anti-Marksizm, Anadoluculuk Abstract In this article, the Journal of Anatolia’s world view, perception of politics and civilization are discussed. The Journal of Anatolia is a Turkist and modernist journal that advocates an understanding of Anatolianism that started with the Seljuk conquest of Anatolia. The journal, which is fiercely opposed to Marxism, wants to make a synthesis between the values of Turkish-Islamic civilization and Western civilization. Valuing science, industry and democracy, the journal is progressive and developmentalist. The Journal of Anatolia is pro-science but not positivist. The journal being republican, populist, Anatolianist, and pro-peasant, stands close to John Dewey's pragmatist views in terms of understanding of education. Although a social and cultural value is attributed to religion in the journal, a view of society or politics based entirely on religion is rejected. The views of Kant, who approached religion and science as two separate and autonomous fields are defended in the journal and recommended as the most appropriate approach for the Turkish revolution. In the journal where sufism and the understanding of unity of body are generally viewed positively along the lines of Ahmet Yesevi and Yunus Emre, religious views approaching esotericism are encountered from time to time. Making a general evaluation at the level of worldview, it has been concluded that the journal is generally in the line of Ziya Gökalp and is in parts close to right-wing Kemalism in today’s standards in terms of defining the nation on the basis of homeland and moral unity, and also wanting to make a synthesis between Turkishness, Islam and modernity. Keywords: Journal of Anatolia, Nationalism, Kemalism, Anti-Marxism, Anatolianism