Süt Sığırcılığı Yapan İşletmelerin Yapısal Özellikleri ve Sorunları: Amasya İli Örneği, Türkiye

Öz

Araştırmanın amacı, Amasya ilinde süt sığırcılığı yapan işletmelerin yapısal özelliklerini ortaya koymak, teknik ve ekonomik sorunlarını belirlemek ve süt sığırcılığının gelişmesi için öneriler sunmaktır. Makalede işletmelerin; üretim kapasiteleri, teknoloji kullanımları, hayvan yetiştiriciliğiyle ilgili uygulamaları, bilgi kaynaklarına erişimleri ve sorunlarına yönelik çözüm önerilerine yer verilmiştir. Araştırma verileri, tesadüfi örnekleme yöntemiyle belirlenen 80 işletmeyle yapılan anketlerden elde edilmiştir. Araştırma sonuçlarına göre, incelenen işletmelerde sığır yetiştiriciliği ve süt üretimiyle ilgili konularda kayıt tutma oranları % 22.5-% 88.8 arasında değişmektedir. En yüksek kayıt tutma oranı (% 88.8) ineğin tohumlama zamanı ile ineğin ve boğanın kimlik bilgileri hakkındadır. İşletmelerin sağım hijyeniyle ilgili uygulamaları çoğunlukla yerine getirdikleri görülmektedir. Süt sığırcılığına ilişkin bilgi edinmede en önemli kaynak % 55 ile serbest veteriner hekimlerdir. Bilgi kaynaklarına başvurma oranları düşük olsa da, işletmecilerin veteriner hekim, bakanlık ve internet gibi teknik bilgi kaynaklarına yönelmeleri olumlu bir gelişmedir. Bu durum, süt sığırcılığının bilinçli yapılmaya başlandığını, ayrıca bilgiye erişimde internet kullanımının önem kazandığını göstermektedir. İşletmelerin karşılaştıkları sorunların başında ekonomik sıkıntılar gelirken, teknik sorunlar daha alt sıralarda yer almaktadır. İşletmeciler en önemli dört sorun olarak; yem fiyatının yüksek olmasını, süt fiyatının düşük olmasını, hayvan satın almak için sermaye eksikliğini ve teşviklerin yetersizliğini göstermişlerdir. İşletmelerin teknik ve ekonomik yönden güçlendirilmeleri için, eğitim programlarına ve finansman desteğine ihtiyaçları vardır. Ayrıca yem bitkileri üretiminin artırılması, yüksek verimli hayvan ırklarının temini, girdi fiyatlarının makul seviyelerde tutulması, üretici örgütlerinin geliştirilmesi ve süt ürünlerinin doğrudan tüketicilere ulaştırılması gibi öneriler getirilebilir.

Anahtar Kelimeler

• Süt sığırcılığı
• yapısal özellikler
• kayıt tutma
• sağım hijyeni

Structural Characteristics and Problems of Dairy Cattle Farms: The Case of Amasya Province, Türkiye

Öz

The aim of this research is to reveal the structural characteristics of dairy cattle farms in Amasya province, to determine their technical and economic problems and to present suggestions for the development of dairy cattle farming. The article was discussed the production capacities of farms, use of technology, practices related to animal husbandry, access to information resources and solution suggestions for the problems. The research data were obtained from surveys conducted with 80 farms selected by random sampling method. According to the research results, record-keeping rates on issues related to cattle breeding and milk production on the examined farms vary between 22.5% and 88.8%. The highest record-keeping rate (88.8%) is about the insemination time of cow and the identification information of the cow and the bull. It has been observed that the farms mostly implement practices related to milking hygiene. The most important source of information about dairy cattle farming is private veterinarians with a rate of 55%. Although the rate of using information sources is low, it is a positive development that farmers tend to use technical information sources such as veterinarians, the ministry and the internet. This situation shows that dairy cattle farming has started to be done consciously, and that the use of the internet in accessing information has become important. Economic problems come first among the problems faced by farms, while technical problems are ranked lower. The farmers identified the four most important problems as expensive feed price, low milk price, insufficient capital to purchase animals, and inadequate incentives,. Farmers require training programs and financial support to strengthen their technical and economic capabilities. In addition, suggestions such as increasing the production of forage crops, providing high-yielding animal breeds, keeping input prices at reasonable levels, developing producer organizations, and offering dairy products directly to consumers can be made.

Anahtar Kelimeler

• Dairy cattle farming
• structural characteristics
• record-keeping
• milking hygiene

Kaynakça

1. Acıbuca, V., Budak, D.B., 2021. Mardin ilindeki küçükbaş hayvancılık işletmelerinin yapısal durumu. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Tarım Bilimleri Dergisi, 31(4): 898-905.
2. Akkuş, Z., 2009. Konya ilindeki süt sığırcılığı işletmelerinin yapısal özellikleri. Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Konya.
3. Anonim, 2025a. Çiğ Süt Üretim İstatistikleri. Türkiye İstatistik Kurumu, (https://data.tuik.gov.tr/Bulten/ Index?p=Çiğ-Süt-Üretim-İstatistikleri-2024-53541& dil=1), (Erişim Tarihi: 02.09.2025).
4. Anonim, 2025b. Hayvancılık Sektör Raporu (2023). Tarım İşletmeleri Genel Müdürlüğü, (https://www. tigem.gov.tr/Folder/CarouselDosyasi/d722366d-7a4 d-4929-ab06-10bc2614778e.pdf), (Erişim Tarihi: 23.06.2025).
5. Arıkan, M.S., Gökhan, E.E., 2019. Süt sığırcılığı işletmelerinde finansman kaynakları ve kredi kullanım durumlarının değerlendirilmesi: Elazığ ili örneği. Veteriner Hekimler Derneği Dergisi, 90(1): 43-49.
6. Arslanoğlu, K., 2019. Elazığ ilinde süt sığırcılığı işletmelerinin yapısal özelliklerinin istatiksel analizi. Yüksek Lisans Tezi, Fırat Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Elazığ.
7. Aydemir, A., 2019. Süt sığırcılığı işletmelerinin ekonomik analizi: Artvin ili Şavşat ilçesi örneği. Yüksek Lisans Tezi, Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Tokat.
8. Aydın, R., Bayram, B., Ergün, O.F., Özdemir, V.F., Diler, A., Yanar, M., Koçyiğit, R., 2023. Sığırcılık işletmelerinde işletme büyüklüğü ve yetiştiricilerin eğitim durumlarının çiftlik uygulamaları üzerine etkileri: Erzurum ili Aşkale ilçesi örneği. Journal of Animal Science and Economics, 2(1): 29-37.

9. Aydın Eryılmaz, G., Kılıç, O., Boz, İ., Kaynakçı, C., 2020. Süt sığırcılığı yapan işletmelerin tarımsal yeniliklerin benimsenmesi ve bilgi kaynakları yönünden değerlendirilmesi: Samsun ili Bafra ve Canik ilçeleri örneği. Iğdır Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 10(2): 1361-1369.
10. Aygül, H., Özkütük, K., 2012. Malatya ili süt sığırcılığı ve sığır besiciliğinin yapısı. Adana Veteriner Kontrol Enstitüsü Müdürlüğü Dergisi, 2: 7-11.
11. Ayman, H., 2014. Kahramanmaraş ili merkez ilçede süt sığırcılığı işletmelerinin yapısal özellikleri, sorunları ve çözüm önerileri. Yüksek Lisans Tezi, Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Kahramanmaraş.
12. Bakan, Ö., Aydın, R., 2016. Ağrı ili süt sığırcılığı işletmelerinin sosyo-ekonomik özellikleri. Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 47(2): 113-122.
13. Bakır, G., 2002. Van ilindeki özel süt sığırcılığı işletmelerinin yapısal durumu. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarım Bilimleri Dergisi, 12(2): 1-10.
14. Barut, M., 2020. Diyarbakır ilinde süt sığırcılığı yapan işletmelerin mevcut durumu. Yüksek Lisans Tezi, Harran Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Şanlıurfa.
15. Boz, İ., 2013. Doğu Akdeniz Bölgesi'nde süt sığırcılığı yapan işletmelerin yapısı, sorunları ve çözüm önerileri. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Doğa Bilimleri Dergisi, 16(1): 24-32.
16. Büyükcan, B., Tan, S., 2020. Çanakkale ili Biga ilçesinde süt üreticilerinin hayvancılık politikalarına bakış açılarının incelenmesi. Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 51(3): 258-266.
17. Can, M., 2019. Gaziantep ili Oğuzeli ilçesi süt sığırcılığı işletmelerinin yapısal özellikleri. Yüksek Lisans Tezi, Siirt Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Siirt.
18. Demir, P., 2011. Kars ilindeki süt üreticilerinin bazı teknik bilgi düzeylerinin araştırılması. Atatürk Üniversitesi Veteriner Bilimleri Dergisi, 6(1): 47-54.
19. Demir, P., Aral, S., 2009. Kars ilinde faaliyet gösteren süt sığırcılık işletmelerinin karşılaştıkları sorunlar ve çözüm önerileri. Veteriner Hekimler Derneği Dergisi, 80(3): 17-22.
20. Demir, P., Aral, Y., Sarıözkan, S., 2014. Kars ili süt sığırcılık işletmelerinin sosyo-ekonomik yapısı ve üretim maliyetleri. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi, 25(1): 1-6.
21. Demir, P., Elmalı, D.A., Işık, S., Tazegül, R., Ayvazoğlu, C., 2013. Kars ili süt sığırcılık işletmelerinde yem kullanımı ve hayvan besleme alışkanlıklarının ekonomik önemi. Atatürk Üniversitesi Veteriner Bilimleri Dergisi, 8(3): 229-236.
22. Güler, O., Aydın, R., Yanar, M., Diler, A., Koçyiğit, R., Avcı, M., 2016. Erzurum ili Hınıs ilçesi sığırcılık işletmelerinin sosyo-ekonomik yapısı. Alınteri, 30(1): 27-37.
23. Gümüşhan, Z., 2019. Altıeylül (Balıkesir) süt sığırcılığı işletmelerinin yapısal özellikleri. Yüksek Lisans Tezi, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Çanakkale.
24. Kaya, A., 2019. Karaman ili süt sığırcılık işletmelerinin yapısal ve mekanizasyon özelliklerinin belirlenmesi. Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Konya.
25. Kaygısız, A., Özkan, İ., 2021. Samsun Tekkeköy ilçesindeki süt sığırcılık işletmelerinin yapısal özellikleri ve hijyen koşulları. Harran Tarım ve Gıda Bilimleri Dergisi, 25(2): 225-233.
26. Kaygısız, A., Tümer, R., 2009. Kahramanmaraş ili süt sığırcılığı işletmelerinin yapısal özellikleri: 3. hayvan besleme alışkanlıkları. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Doğa Bilimleri Dergisi, 12(1): 48-52.
27. Kılıç, O., Aydın Eryılmaz, G., 2020. Samsun ilinde süt sığırcılığı yapan işletmelerin yapısal özellikleri. Türk Tarım ve Doğa Bilimleri Dergisi, 7(3): 637-645.
28. Koçyiğit, R., Yanar, M., Diler, A., Aydın, R., Özdemir, V.F., Yılmaz, A., 2021. Cattle and calf raising practices in the eastern Anatolia Region: An example of central county of Ağri province. International Journal of Agricultural and Natural Sciences, 14(3): 152-163.
29. Köseman, A., Rişvanlı, A., Kaygusuzoğlu, E., Saat, N., Korkmaz, H., Şeker, İ., 2016. Malatya ilindeki süt sığırcılık işletmelerinde yetiştiricilerin demografik özellikleri ve işletmedeki üreme, sürü sağlığı ve hijyen konularında bilgi düzeylerinin belirlenmesi. Eurasian Journal of Veterinary Sciences, 32(2): 101-108.
30. Metin Kıyıcı, J., Çınar, M.U., 2020. Türkiye’de süt sığırı yetiştiriciliği uygulamaları üzerine bir araştırma. Hayvan Bilimi ve Ürünleri Dergisi, 3(2): 165-175.
31. Mollaoğlu, E., 2019. Süt sığırcılığı işletmelerinde süt üretim maliyetlerinin belirlenmesi: Samsun ili Bafra ilçesi örneği. Yüksek Lisans Tezi, Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Tokat.
32. Özdemir, Y., Kınıklı, F., Engindeniz, S., 2021. Süt sığırcılığı işletmelerinin yapısal özellikleri ve sorunları üzerine bir araştırma: Balıkesir’in Gönen ilçesi örneği. Türk Tarım ve Doğa Bilimleri Dergisi, 8(4): 1001-1011.
33. Özer, B., 2019. Doğu Akdeniz Bölgesinde süt sığırcılığında yeniliklerin benimsenmesini etkileyen faktörler. Doktora Tezi, Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Kahramanmaraş.
34. Özer, B., İkikat Tümer, E., 2021. Süt sığırcılığı işletmelerinin yapısal özellikleri. Çukurova Tarım ve Gıda Bilimleri Dergisi, 36(2): 187-200.
35. Öztürk, N.N., 2009. Mardin ilindeki süt sığırcılığı işletmelerinin yapısal özellikleri. Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Konya.
36. Özyürek, S., Koçyiğit, R., Tüzemen, N., 2014. Erzincan ilinde süt sığırcılığı yapan işletmelerin yapısal özellikleri: Çayırlı ilçesi örneği. Tekirdağ Ziraat Fakültesi Dergisi, 11(3): 19-26.
37. Pirinççi, E., 2015. Adana ili Pozantı ilçesi süt sığırcılığı işletmelerinin genel yapısı, sorunları ve çözüm önerileri. Yüksek Lisans Tezi, Çukurova Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Adana.
38. Savaş, S., Yenice, G., 2016. Rize ilinde yapılan süt sığırcılığının mevcut durumunun araştırılması. Atatürk Üniversitesi Veteriner Bilimleri Dergisi, 11(1): 74-83.
39. Şahin, K., 2001. Kayseri ilinde süt sığırcılığı yapan işletmelerin yapısal özellikleri ve pazarlama sorunları. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarım Bilimleri Dergisi, 11(1): 79-86.
40. Torgut, E., Annayev, S., Türkekul, B., Örmeci Kart, M.Ç., 2019. Türkiye’de uygulanmakta olan hayvancılık desteklemelerinin süt sığırcılığı yapan işletmelere etkisi: İzmir ili örneği. Ziraat Fakültesi Dergisi, 14(1): 29-45.
41. Tutar, H., 2019. Bursa ili Karacabey ilçesi süt sığırcılığı işletmelerinin yapısal özellikleri ve mekanizasyon durumunun belirlenmesi. Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Konya.
42. Ünalan, A., Serbester, U., Çınar, M., Ceyhan, A., Akyol, E., Şekeroğlu, A., Erdem, T., Yılmaz, S., 2013. Niğde ili süt sığırcılığı işletmelerinin mevcut durumu, başlıca sorunları ve çözüm önerileri. Türk Tarım-Gıda Bilim ve Teknoloji Dergisi, 1(2): 67-72.
43. Yamane, T., 1967. Elemantary Sampling Theory. Printice Hall Inc. Englewood Cliffs, Nt.