Sinop Ayancık Yenigüler Köyü'ndeki Arkeolojik Veriler Üzerine Bir Değerlendirme

Öz

Yenigüler, Sinop’un Ayancık İlçesi’ne bağlı küçük bir köydür. 2024 yılı Eylül ayında devlet yetkilileri tarafından Ayancık yolu güzergâhındaki elektrik telleri ve büyük metal direklerin onarımı için orman içinde yol yapım ve genişletme çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Bu çalışmalar esnasında köy sınırları içerisindeki Arkayüz Mevkii, Kıran yerleşiminde mimari yapılara ait çeşitli mimari bloklara ve taş parçalarına rastlanıldığı görülmüştür. Bölgede yapılan incelemede Roma ve Bizans dönemlerine ait çok sayıda çatı kiremidi parçası, tuğla parçaları, keramoplastik süs çömleği, güneş saati ve yapı taşları toprak yüzeyinde gözlemlenmiştir. Yol genişletme çalışmaları sürecinde Roma ve Bizans dönemlerine ait kalıntıların toprak yüzeyine çıkması, kaçak kazı çalışmalarını hızlandırmıştır. Define avcıları tarafından her geçen gün hızla tahrip edilen yerleşim alanında ortaya çıkmış olan eserleri tanımlayarak tarihlendirmek, mevcut verilere dayanarak bölgenin tarihçesine katkı sunulmaya çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Bizans
• Güneş Saati
• Roma
• Sinop
• Türkeli.

An Evaluation of the Archaeological Data in Yenigüler Village, Ayancık, Sinop

Öz

Yenigüler is a small village located in the Ayancık District of Sinop. In September 2024, government authorities undertook road construction and widening efforts within the forested area along the Ayancık route to facilitate the repair of electrical lines and large metal poles. During these operations, various architectural blocks and stone fragments belonging to architectural structures were unearthed in the Arkayüz locality, within the Kıran settlement, situated within the village's boundaries. In the examination conducted in the area, numerous fragments of roof tiles, brick fragments, ceramoplastic decorated ware, a sundial, and building stones from the Roman and Byzantine periods were observed on the soil's surface. The emergence of remnants from the Roman and Byzantine periods on the soil surface during the road widening works accelerated illegal excavation activities. By identifying and dating the artifacts discovered in the settlement area, which is being rapidly destroyed by treasure hunters every day, based on current data, an effort has been made to contribute to the region's history.

Anahtar Kelimeler

• Byzantine
• Sundials
• Roman
• Sinop
• Türkeli.

Kaynakça

1. Ak-Acar, S. (2021). Anadolu’da kahramanlık kültü. (Yayımlanmamış doktora tezi). İstanbul: T.C. İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Anabilim Dalı.
2. Anderson, W. (2009). Late Byzantine Occupation of the Castle at Tios. Anatolia Antiqua, 17, 265-277.
3. Barrington Map. (2000). Barrington Atlas of the Greek and Roman World. R. J. A. Talbert (Ed.), New Jersey: Princeton University Press.
4. Belke, K. (1996). Paphlagonien und Honorias. Tabula Imperii Byzantini, 9. Wien: Österreichische Akademie der Wissenschaften.
5. Birgören, H. (2008). Müstakil Bolu Sancağı Salnâmesi. Bolu: Bolu Belediyesi Yayınları.
6. Coşkun, A. (2007). Salamis Kenti Çatı Kiremitleri Üzerine Bazı Gözlemler. Anatolia, 33, 9-24.
7. Crow, J. and Hill, S. (1995). The Byzantine Fortifications of Amastris in Paphlagonia. Anatolian Studies, 45, 251-265.
8. Çetinkaya, H. (2015). İstanbul’un Bizans Dönemi Mimarisi. Antik Çağ’dan XXI. Yüzyıla Büyük İstanbul Tarihi, 8, 24-67.

9. Çetinkaya, G. (2025). Pompeiopolis’in Çatı Kiremitleri. Türk Arkeoloji ve Etnografya Dergisi, 89, 53-74.
10. Drakoulis, D. P. (2012). Regional Transformations and the Settlement Network of the Coastal Pontic Provinces in the Early Byzantine Period. G. R. Tsetskhladze (Ed.), The Black Sea, Paphlagonia, Pontus and Phrygia in Antiquity Aspects of Archaeology and Ancient History, (79-96. pp.), BAR International Series 2432.
11. Erciyas, B. and Sökmen, E. (2010). An Overview of Byzantine Period Settlements Around Comana Pontica in North-central Turkey. Byzantine and Modern Greek Studies, 34(2), 119-141.
12. Ermiş, U. M. (2019). Niksar’dan Bizans Dönemine ait Keramoplastik ve Çini Örnekleri. Art-Sanat, 12. 193-204.
13. Eyice, S. (1961). Bizans Mimarisinde Dış Cephelerde Kullanılan Bazı Keramoplastik Süsler (Süs Çömlekleri). Ayasofya Müzesi Yıllığı, 3, 25-28.
14. Finlay, G. (1851). The History of Greece and the Empire of Trebizond (1204- 1461). Edinburgh: William Blackwood.
15. Foss, C. F. W. (1991). Paphlagonia. The Oxford Dictionary of Byzantium, III, A. P. Kazhdan & A.- M. Talbot (Ed.), (1579. P.), New York: Oxford University Press.
16. French, D. (1986). Stephane. Anadolu Araştırmaları, 10, 483-498.
17. French, D. (2013). Roman Roads & Milestones of Asia Minor, 3(3.4), Ankara: British Institute.
18. Gür, D. (2019). Kuzeybatı Karadeniz’de Bizans Dönemi Dini Eserleri. (Unpublished PhD Thesis). Ankara: Hacettepe University Institute of Social Sciences Department of Art History.
19. Gür, D. and Köroğlu, G. (2023). Sinop’un Ayancık ilçesi Çaylıoğlu Köyü (Stefan/İstefan) Tarihi Yerleşim Alanı ve Taş Atölyesi. Safran Kültür ve Turizm Araştırmaları Dergisi,1, 35-50.
20. İpek, N. (2016). Osmanlı Döneminde Ayandon (Türkeli). C. Yılmaz (Ed.), Türkeli. Trabzon: Serander Yayınları, 17-40.
21. Kaplan, D. (2009). Antik Çağ’da Zaman, Konik Güneş Saatleri ve Smintheion Örneği. Anatolia, 35, 87-97.
22. Marek, C. (2003). Pontus et Bithynia: Die Römischen Provinzen im Norden Kleinasiens. Mainz.
23. Meyer, W. (1985). İstanbul’daki Güneş Saatleri. İstanbul: Sandoz Kültür Yayınları.
24. Mendel, G. (1903). Inscriptions de Bithynie et de Paphlagonie. Bulletin de Correspondance Hellénique, 27, 314-333.
25. Olszewski, M. T. (2015). Les cadrans solaires dans les mosaïques romaines et Byzantines (Ier siècle ap. J.-C. - IXe siècle ap. J.-C.). A. Tomas (Ed.), Ad fines imperii Romani. Studia Thaddaeo Sarnowski, (449-468. pp.), Warszawa.
26. Ostrogorsky, G. (1994). Bizans Devleti tarihi. (Trans: F. Işıltan), Ankara: Türk Tarih Kurumu.
27. Ötüken, Y. (1978). İstanbul Son Devir Bizans Mimarisinde Cephe Süslemeleri. Vakıflar Dergisi, 12, 213-233.
28. Özdemir, Y. (2013). Anadolu Güneş Saatleri. Acta Turcica, 5(1), 1-27.
29. Özyiğit, Ö. (1990). Alaturka Kiremidin Oluşumu. Arkeoloji ve Sanat Dergisi, 5, 149-179.
30. Panou, E., Kalachanis, K. and Manimanis, V. N. (2014). The Ancient Greek Sundials of Athens. Applied Science Reports, 1(2), 47-48.
31. Paşaoğlu, D. D. (2013). Muhacir Komisyonu Maruzatı’na Göre (1877-78) 93 Harbi Sonrası Muhacir İskânı. History Studies International Journal of History, 5(2), 347-386.
32. Robinson, D. (1905). Greek and Latin Inscriptions from Sinope and Environs. American Journal of Archaeology, 9(3), 294-333.
33. Salman, B. (2009). Mozaikler Üzerinde Güneş Saati Betimli Sahneler Hatay Müzesinde Yer Alan İki Parça ve Diğer Örnekler Üzerine Araştırmalar. Journal of Mosaic Research, 3, 83-93.
34. Şentürk, H. and Urfalıoğlu, N. (2017). İstanbul’da Bulunan Son Dönem Bizans Yapılarında Cephe Bezemeleri. Ömer Halisdemir Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 6(2), 763-772.
35. Tabak, F. (Ed.). (2010). Anadolu’daki Güneş Saatleri. Ankara: Hacettepe Üniversitesi Yayınları.
36. Tabak, F. and Tekinalp, V. M. (2011). Anadolu’daki Antik ve Geç Antik Dönem Konik Güneş Saatleri İçin Gnomon ve Enlem Hesaplamaları. A. Gürbüz (Ed.), Safranbolu Saat Kulesi ve Zaman Ölçerler Sempozyumu 21-22 Mayıs 2010, (122-130. pp.), Safranbolu.
37. TKGM, (Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü) Parsel Sorgulama Uygulaması Map No: E32-B-05-D-1-D.
38. Tomaschek, W. (2010). Zur Historischen Topographie von Kleinasien im Mittlelalter. (Ed: G. A. Kiraz). USA: Gorgias Press.
39. Trkulja, J. (2004). Aesthetics and Symbolism of Late Byzantine Church Façades, 1204-1453. (Unpublished Ph.D. Dissertation). Princeton: Princeton University.
40. Umar, B. (1998). Türkiye Halkının Ortaçağ Tarihi. Ankara: İnkılâp Kitabevi.
41. Vitruvius Pollio, The Ten Books on Architecture Morris Hicky Morgan, Ed. https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Vitr.%209.8&lang=original
42. Yıldırım, N. (2020). Sinope Antik Kenti’nden Bir Grup İon Başlığı. Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi, 45, 1-22.