Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğrenenler için Dinleme Becerisine Yönelik Öğrenen Özerkliği Ölçeği”nin Geliştirilmesi

Yıl 2026, Sayı: 46, 212 - 232, 26.01.2026

Murat Şimşek , Mustafa Balcı

https://doi.org/10.64985/tybakademi.1688599

Öz

Öğretim sürecinde öğrenenin sorumluluğunu temel alan öğrenen özerkliği, hedef dil öğrenimindeki başarıda hayati öneme sahiptir. Bu nedenle öğrenenlerin özerklik düzeyinin belirlenmesi bir ihtiyaca dönüşmektedir. Bu çalışma, yabancı dil olarak Türkçe öğrenenlerin dinleme becerisine yönelik öğrenen özerkliğini belirlememe gayesiyle bir ölçek geliştirmeyi amaçlamaktadır. Veriler yabancı dil olarak Türkçe öğrenmekte olan B1, B2 ve C1 düzeylerindeki 419 katılımcıdan toplanmıştır. Ölçme aracının geliştirilmesinde literatür taranması, madde havuzunun oluşturulması, içerik (kapsam) geçerliğinin kontrolü maksadıyla uzman görüşüne başvurulması ve pilot uygulamanın yapılması aşamaları izlenmiş; sonrasında ise geçerlik ve güvenirlik çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Taslak ölçekten elde edilen verilerin yapı geçerliliğini değerlendirmek amacıyla açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizleri gerçekleştirilmiştir. Faktör analizleri doğrultusunda ölçeğin “öğrenme istekliliği”, “öğrenmede farkındalık geliştirme”, “öğrenmeyi günlük hayata taşıma”, “öğrenmede kendini yönlendirme” şeklinde dört faktörlü bir yapıda şekillendiği, iç tutarlık katsayısının (Cronbach Alpha değerinin) .806 olduğu görülmüştür. İşlemler sonrasında yabancı dil olarak Türkçe öğrenenler için dinleme becerisine yönelik psikometrik özellikleri incelenmiş, 17 maddelik bir öğrenen özerkliği ölçeği oluşturulmuştur.

Anahtar Kelimeler

Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi , Dinleme Becerisi , Öğrenen Özerkliği , Dinleme Becerisine Yönelik Öğrenen Özerkliği Ölçeği

Etik Beyan

Bu çalışmanın, özgün bir çalışma olduğunu; çalışmanın hazırlık, veri toplama, analiz ve bilgilerin sunumu olmak üzere tüm aşamalarından bilimsel etik ilke ve kurallarına uygun davrandığımı; bu çalışma kapsamında elde edilmeyen tüm veri ve bilgiler için kaynak gösterdiğimi ve bu kaynaklara kaynakçada yer verdiğimi; kullanılan verilerde herhangi bir değişiklik yapmadığımı, çalışmanın Committee on Publication Ethics (COPE)' in tüm şartlarını ve koşullarını kabul ederek etik görev ve sorumluluklara riayet ettiğimi beyan ederim. Herhangi bir zamanda, çalışmayla ilgili yaptığım bu beyana aykırı bir durumun saptanması durumunda, ortaya çıkacak tüm ahlaki ve hukuki sonuçlara razı olduğumu bildiririm. Murat Şimşek

Development of ‘Learner Autonomy Scale On Listening Skills for Learners of Turkish as a Foreign Language

Öz

Learner autonomy, which emphasizes the learner’s responsibility in the educational process, plays a vital role in the success of foreign language acquisition. Therefore, assessing learners’ autonomy levels has become a necessity. This study aims to develop a scale to measure learner autonomy in listening skills among learners of Turkish as a foreign language. Data were collected from 419 participants at B1, B2, and C1 proficiency levels. The scale development process involved a literature review, item pool creation, expert validation for content validity, and a pilot study, followed by reliability and validity analyses. Exploratory and confirmatory factor analyses were conducted to examine construct validity. The results indicated that the scale consists of four factors: “willingness to learn,” “developing awareness in learning,” “integrating learning into daily life,” and “self-directing learning.” The internal consistency coefficient (Cronbach’s Alpha) was calculated as 0,806. Consequently, a 17-item learner autonomy scale was finalized.

Anahtar Kelimeler

Teaching Turkish as a Foreign Language , Listening Skills , Learner Autonomy , Learner Autonomy Scale

Kaynakça

• Alyılmaz, C., & Biçer, N. (2016). Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde sorumlulukların öğrenen özerkliği bağlamında değerlendirilmesi. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 13(34), 13-34.
• Aksu Ataç, B. (2008). Özgün değerlendirme tekniği bağlamında Avrupa Dil Gelişim Dosyası uygulamalarının okuma becerisine etkisi [Yayımlanmamış doktora tezi]. Ankara Üniversitesi.
• Arkoç, E. Ş. (2008). The impact of learner autonomy on the success of listening comprehension [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Trakya Üniversitesi
• Avrupa Konseyi (2001). Diller için Avrupa ortak başvuru metni. Yayıma hazırlayan: MEB Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı.
• Aydoğdu, C. (2009). Yabancı dil öğretiminde otonom öğrenme: Neden ve nasıl?. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 2(8), 68-74.
• Biçer, N. (2015). Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde öğrenen özerkliği süreçlerinin incelenmesi [Yayımlanmamış doktora tezi]. Atatürk Üniversitesi.
• Biçer, N. (2017). Türkçenin yabancı dil olarak öğretimine yönelik “Öğrenen Özerkliği Ölçeği” geliştirme çalışması. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 6(3), 1666-1678.
• Büyüköztürk, Ş. (2007). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı (7. Baskı). Pegem Akademi Yayınları. Dafei, D. (2007). An exploration of the relationship between learner autonomy and English proficiency. Asian EFL Journal, 24(4), 24-34.
• Demirel, Ö. (1999). İlköğretim okullarında Türkçe öğretimi. Pegem Akademi.
• Demirel, Ö., & Mirici, İ. H. (2002). Yabancı dil eğitiminde öğrenen özerkliği. Millî Eğitim Dergisi, 155-156, 76-88.
• Dickinson, L. (1993). Talking shop: aspects of autonomous learning. An interview with Leslie Dickinson. ELT Journal, 47(4), 330-336. https://doi.org/10.1093/elt/47.4.330
• Durmuş Öz, B., & Şengül, K. (2024). Uzaktan yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde öğrenen özerkliği davranışlarının bazı değişkenler açısından incelenmesi. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi, 13(2), 629-649. https://doi.org/10.7884/teke.1417273.
• Epskamp, S., Stuber S., Nak, J., Veenman, M., & Jorgensen T. D. (2019). semPlot: Path diagrams and visual analysis of various SEM packages’ output. [R package]. 10.32614/CRAN.package.semPlot.
• Gaber, M. E. (2015). Utilizing mobile assisted language learning (MALL) to develop EFL listening skills and learner autonomy [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Mansoura University.
• Gallucci, M., & Jentschke, S. (2021). SEMLj: jamovi SEM analysis [jamovi module]. https://semlj. github.io/.
• Gardner, D., & Miller, L. (1999). Establishing self-access: From theory to practice. Cambridge University Press.
• Göğüş, B. (1978). Orta dereceli okullarımızda Türkçe ve yazın eğitimi. Gül Yayınevi. Gömleksiz, M. N., & Bozpolat, E. (2012). İlköğretimde yabancı dil öğreniminde öğrenen özerkliği. Zeitschrift für die Welt der Türken/Journal of World of Turks, 4(3), 95-114.
• Güneş, H. (2024). Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde duyuşsal durumlar: öğrenen özerkliği ve motivasyon. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (41), 38-54.
• Hair, J. F., Black, W. C., Anderson, R. E., & Babin, Barry J. (2009). Multivariate data analysis (7th Ed.). Prentice Hall.
• Holec, H. (1981). Autonomy in foreign language learning. Pergamon Press.
• Jiang, X. (2008). Constructing concepts of learner autonomy in language education in the Chinese context: A narrative-based inquiry into university students conceptions of successful English language learning [Yayımlanmamış Doktora Tezi]. University of Warwick.
• Jorgensen, T. D. (2019). semTools: Useful tools for structural equation modeling. [R Package]. 10.32614/ CRAN.package.semTools.
• Karagöz, Y. (2017). SPSS ve AMOS uygulamalı bilimsel araştırma yöntemleri. Nobel Akademik Yayıncılık.
• Kartal, M., & Bardakçı, S. (2018). SPSS ve AMOS uygulamalı örneklerle güvenilirlik ve geçerlilik analizleri. Akademisyen Kitabevi.
• Kashefian, S. N., & Riazi, A. M. (2011). Beliefs and autonomy: A case of Iranian students. European Journal of Social Sciences, 20(3), 425-430.
• Kline, P. (1994). An easy guide to factor analysis. Routledge.
• Liaven-Nucamendi, M. E. (2009). Autonomy in learning languages: what students, teachers and authorities in an institution of higher education understand by autonomy in language learning [Yayımlanmamış doktora tezi], University of Essex.
• Little, D. (1995). Learning as dialogue: The dependence of learner autonomy on teacher autonomy. System, 23(2), 175-181. https://doi.org/10.1016/0346-251X(95)00006-6
• Littlewood, W. (1996). “Autonomy”: An anatomy and a framework. System, 24(4), 427-435.
• Macaskill, A., & Taylor, E. (2010). The development of a brief measure of learner autonomy in university students. Studies in Higher Education, 35(3), 351-359.
• Mirici, İ. H. (2015). Yabancı dil öğretmeni yetiştirmede avrupa politikaları ve uygulamalar. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 30 (4), 42-51.
• Melanlıoğlu, D. (2011). Üstbiliş stratejileri eğitiminin ilköğretim ikinci kademe öğrencilerinin dinleme becerilerine etkisi [Yayımlanmamış Doktora Tezi]. Gazi Üniversitesi.
• Melanlıoğlu, D. (2018). Yabancı dil olarak Türkçe öğrenen Boşnak çocukların öğrenen özerkliği becerileri üzerine bir araştırma. International Congress On Afro-Eurasian Research IV, Budapest, Hungary, ss. 302-312.
• Namaziandost, E., & Rezai, A. (2024). Interplay of academic emotion regulation, academic mindfulness, L2 learning experience, academic motivation, and learner autonomy in intelligent computer-assisted language learning: A study of EFL learners. System, 125 (103419).
• Nguyen, T. H. H., Ho, T. N., Do, T. M. D., & Pham, T. T. T. (2024). Factors affecting learner autonomy in EMI studying of English-major students at some economics universities in Hanoi, Vietnam. International Journal of Language Instruction, 3(3), 36-53. https://doi.org/10.54855/ ijli.24333
• Nunan, D. (1996). Towards utonomous learning: Some theoretical, empirical and practical issues. R. Pemberton et al. (Eds.), Taking control: Autonomy in language learning (s. 13-26). Hong Kong University Press.
• Nunan, D. (1997). Designing and adapting materials to encourage learner autonomy. P. Benson, & P. Voller (Eds.). Autonomy and independence in language learning (s. 192-203). Longman.
• Orakçı, Ş., Gelişli, Y. (2017). Learner autonomy scale: A scale development study. Malaysian Online Journal of Educational Sciences, 5(4), 25-35.
• Özdamar, K. (1999). Paket Programlar ile istatistiksel veri analizi 1. Kaan Kitabevi.
• Özdamar, K. (2017). Ölçek ve test geliştirme yapısal eşitlik modellemesi. Nisan Kitabevi.
• Özerbaş, M. A., Yılmaz, K., Babatürk, S., & İnalöz, A. B. (2023). Türkçeyi yabancı dil olarak öğrenen öğrencilerin öğrenen özerkliği algısı ile Türkçe öğrenmeye yönelik kaygıları. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 43(1), 73-107. https://doi.org/10.17152/gefad.1189005
• Özkaya, N. (2021). Yabancı dil olarak Türkçenin öğretilmesinde öğrenen özerkliği ölçeği geliştirme [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Akdeniz Üniversitesi.
• R Core Team (2024). R: A language and environment for statistical computing. (Version 4.4) [Computer software]. https://cran.r-project.org
• Rezalou, A. (2014). Strategies to develop student autonomy and their relation with foreign language achievement [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Hacettepe Üniversitesi.
• Rosseel, Y. (2019). lavaan: An R package for structural equation modeling. Journal of Statistical Software, 48(2), 1-36.
• Rungwaraphong, P. (2012). The promotion of learner autonomy in Thailand tertiary education: Lecturers’ perspectives and practices [Yayımlanmamış doktora tezi]. Victoria University of Wellington.
• Schwartz, A. M. (1998). Listening in a foreign language. Professional Preperation of Teaching Assistans in Foreign Languages, Center for International Education, Washington, DC.
• Sereti, S., & Giossos, Y. P. (2018). Development of a learner autonomy scale. Ανοικτή Εκπαίδευση: το περιοδικό για την Ανοικτή και εξ Αποστάσεως Εκπαίδευση και την Εκπαιδευτική Τεχνολογία, 14(1), 94-103. https://doi.org/10.12681/jode.18212
• Sharma, S. (1996). Applied multivariate techniques. Allyn and Bacon.
• Sürücü, L., Şeşen, H., & Maşlakçı, A. (2021). SPSS. AMOS ve PROCESS macro ile ilişkisel, aracı/ düzenleyici ve yapısal eşitlik modellemesi (uygulamalı analizler). Detay Yayıncılık.
• Şahin, Y. (2013). Yabancı dil öğrenimini ve öğretimini etkileyen unsurlar. Y. Şahin (Ed.), Farklı boyutlarıyla yabancı dil öğrenimi ve öğretimi (s. 10-49). Eğitim Kitabevi.
• Tabrizi, H. M., & Saeidi, M. (2015). The relationship among Iranian EFL learners’ self-efficacy, autonomy and listening comprehension ability. English Language Teaching, 8(12), 158-169.
• Tavşancıl, E. (2019). Tutumların ölçülmesi ve SPSS ile veri analizi (6. Baskı). Nobel Yayıncılık,
• The Jamovi Project (2024). jamovi. (Version 2.6) [Computer Software]. https://www.jamovi.org
• Türkiye Maarif Vakfı (2020). Türkçenin yabancı dil olarak öğretimi programı. Matsis Matbaa.
• Tyler, L. E. (1969). Test and measurement. Prentice- Hall Of India Private Limited.
• Uğurlu, C. T., & Arslan C. (2019). Sendikal tutum ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. İnönü Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 6(11), 78-90.
• Vanijdee, A. (2003). Thai distance English learners and learner autonomy. Open Learning, 18(1), 75-84.
• Yabukoshi, T. (2024). Validating a scale to measure self-regulated learning strategies for independent listening beyond the EFL classroom. Research Methods in Applied Linguistics, 3(1). 100090.
• Zhalehgooyan, B., & Alavi, S. M. (2014). Contribution of learner autonomy to listening comprehension problems of EFL learners. Frontiers of Language and Teaching, 5(1), 86-98.