‘İçerisi’ ile ‘Dışarısı’nın Diyalektiğinde Bir Kimlik Tasavvuru: “Huzur Sokağı”

Öz

Şule Yüksel Şenler’in 1970’li yıllarla birlikte başlayan ve İslami duyarlılığı merkeze alan roman yazımının öncü metinlerinden kabul edilen Huzur Sokağı adlı romanı, Türkiye’nin hızlı modernleşme paradigması içerisinde, dışarıda bırakılan kimlikler karşısında teklif edilen İslami kimlik tasavvurunun edebî temsilinde önemli bir yerde durmaktadır. Bu çalışma da Huzur Sokağı romanında kurgulanan “içerisi” ile “dışarısı” arasındaki diyalektik ilişkinin bir kimlik inşası bağlamında mekân, cemiyet ve zihniyet eksenlerinde hangi temsiller aracılığıyla ve nasıl kurulduğunu, bu zıtlıkların birbirini nasıl aşmaya çalıştığını incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmanın diyalektik düşünme biçimi üzerinden yapılmasının nedeni, diyalektik eleştirel düşüncenin sorunlara birden fazla perspektiften bakma ve görünüşte çelişkili olan durumların hem çelişkilerini kavrama hem de onları aşmayı hedeflemeye uygun bir özgürleştirici düşünme biçimi sunmasıdır. Bu bağlamda Hegel’in diyalektik yaklaşımı, çalışmaya elverişli bir kavramsal çerçeve oluşturmaktadır. Şule Yüksel Şenler’in Huzur Sokağı romanını diyalektik düşünme üzerinden okumak, kolektif Müslüman kimliğin bu ikilik çerçevesinde nasıl inşa edildiğini incelemek açısından dikkate değerdir. Çalışmada temellendirilen metinsel çözümlemelerle Huzur Sokağı romanının yalnızca bireylerin İslam’ı seçmesiyle yaşadıkları kişisel dönüşümü göstermek amacıyla kurgulanmadığına, aynı zamanda 1960’lı yıllarda modern Türkiye fotoğrafının dışında konumlandırılan İslami yaşayışın sosyolojisinin hangi karşıtlıklar üzerinden gösterilmek istendiğine dikkat çekilecektir.

Anahtar Kelimeler

• Şule Yüksel Şenler
• Huzur Sokağı
• İslami Kimlik
• Hidayet Romanları
• Diyalektik Düşünme

A Conception of Identity in the Dialectics of ‘Inside’ and ‘Outside’: “Huzur Sokağı”

Öz

Şule Yüksel Şenler's novel, Huzur Sokağı, considered one of the pioneering texts of the novel writing that began in the 1970s and centered on Islamic sensibilities, holds an important place in the literary representation of the Islamic identity conception offered in the face of identities excluded within Turkey's rapid modernization paradigm. This study aims to examine how the dialectical relationship between “inside” and “outside” as depicted in the novel Huzur Sokağı is constructed within the context of identity building, through which representations of space, society and mentality are employed and how these contrasts attempt to transcend each other. The reason the study is conducted through the lens of dialectical thinking is that dialectical critical thinking offers a liberating mode of thinking suitable for examining problems from multiple perspectives and aiming both to understand the contradictions in seemingly contradictory situations and to overcome them. In this context, Hegel's dialectical approach provides a suitable conceptual framework for the study. Reading Şule Yüksel Şenler’s novel Huzur Sokağı through the lens of dialectical thinking is noteworthy for examining how collective Muslim identity is constructed within this dualistic framework. The textual analyses presented in this study argue that Huzur Sokağı was not designed merely to depict the personal transformation of individuals who embrace Islam. Rather, the novel also seeks to foreground the binary oppositions through which the sociology of Islamic life, situated outside the dominant representation of modern Turkey in the 1960s, is constructed and made visible.

Anahtar Kelimeler

• Şule Yüksel Şenler
• Huzur Sokağı
• Islamic Identity
• Conversion Novels
• Dialectical Thinking

Kaynakça

1. Akçay, A. S. (2016). Bellekteki Huriler-İslamcı Popülist Kültüre Eleştirel Bakış. İstanbul: Okurkitaplığı.
2. Aktaş, C. (2005). Tanzimat'tan 12 Mart'a Kılık Kıyafet ve İktidar. İstanbul: Kapı Yayınları.
3. Atılgan, G. (2009). Sosyalist Soldan Kemalizme Olumlu Bakışlar (1920-1971): Nedenler, İmkânlar, Dönemler ve Bazı Sonuçlar. Praksis, 3(21), 47-76.
4. Aydoğan, P. (2022). İlericilik-Gericilik Tartışmalarında Bir Durak:Çarşafla Mücadele Haftası. Belgi, (24), 101-217.
5. Böhürler, A. (2026, Mayıs 7). Baş Örtme Rahatlığı ile Özgürlük Arasındaki Fark. https://www.yenisafak.com/yazarlar/ayse-bohurler/ba-ortme-rahatligi-ile-ozgurluk-arasindaki-fark-34463 adresinden 16. 08. 2026 tarihinde alındı.
6. Bachelard, G. (2013). Mekânın Poetikası. (Çev: A. Tümertekin) İstanbul: İthaki.
7. Bakhtin, M. (2014). Karnavaldan Romana. (Çev: C. Soydemir, & S. Irzık) İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
8. Bakhtin, M. (2015). Dostoyevski Poetikasının Sorunları. (Çev: C. Soydemir) İstanbul, İstanbul: Metis Yayınları.

9. Barbarosoğlu, F. (2003, Nisan 11). Estetik Zevkin İncinmesi ve İktidar. https://www.yenisafak.com/arsiv/2003/nisan/11/fbarbarosoglu.html adresinden 16.08.2026 tarihinde alındı.
10. Barbarosoğlu, F. (2013). Modernleşme Sürecinde Moda ve Zihniyet. İstanbul: İz Yayıncılık.
11. Berger, L. P. (2020). Sosyolojiye Çağrı. (Çev: A. Koca) İstanbul: İletişim Yayınları.
12. Cevdet, K. (2004). Türk Edebiyatında Hikâye ve Roman III. İstanbul: Dünya Yayıncılık.
13. Çaha, Ö. (1996). Sivil Kadın (Türkiye'de Sivil Toplum ve Kadın). Ankara: Vadi Yayınları.
14. Çayır, K. (2015). Türkiye'de İslâmcılık ve İslâmi Edebiyat- Toplu Hİdayet Söyleminden Bireysel Müslümanlıklara. İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
15. Çil, H. (2017). İslami Kimliğin İnşasında Bedenin Rolü: İslami Romanlar Üzerine Bir İnceleme. Sosyoloji Divanı, 10 (5), 227-252.
16. Çubukçu, A. (1994). Teoride ve Eylemde Diyalektik Materyalizm. İstanbul: Evresel Basım Yayın.
17. Debbağ, E. İ. (1992). Bediüzzaman ve İman Edebiyatı. M. Paksu (Ed.). İslâm Düşüncesinin 20.Asırda Yeniden Yapılanması ve Bediuzzaman Said Nursî, Milletler Arası Sempozyum içinde ( 272-283 ss). İstanbul: Yeni Asya Yayınları.
18. Ege, R. (2005). Jacques Derida'nın, Hegel'in 'Aufhebung' (Ortadan Kaldırma) Kavramını Soruşturması Üzerine. Kaygı (4), 116-125.
19. Erkol, Ç. G., & Çalışkan, U. (2016). 1960’lardan 28 Şubat'a Cemaati Romanlarla İcat Etmek: Siyasal İslamın Popüler Tezahürleri. Moment, Hacettepe Üniversitesi İletişim Fakültesi Kültürel Çalışmalar Dergisi, 3 (1), 21-47.
20. Erozan, B., & Aslaner, K. G. (2013). Anadolu’da 27 Mayıs: Bursa, Erzurum, Gaziantep (1960-61). ODTÜ Gelişme Dergisi (40), 209-238.
21. Eskin, Ş. (2023). İnkılâp Edebiyatı, Türkiye'de Uluslaşma, Kültürel İnşa Seferberliği ve Edebiyat. İstanbul: Dergâh Yayınları.
22. Gül, M. (2025). Hegel ve Marx’ta Diyalektik: Yöntemin İdealist ve Materyalist Yorumları Üzerine Karşılaştırmalı Bir Analiz. https://independent.academia.edu/MUZAFFERG%C3%9CL3 adresinden 15.03.2026 tarihinde alındı.
23. Hür, A. (2010, Ekim 24). Türbanın 60 Yıllık Serüveni. Haksöz Haber: https://www.haksozhaber.net/turbanin-60-yillik-seruveni-18475yy.htm adresinden 15.03.2026 tarihinde alındı.
24. Hegel, G. W. (2006). Tüze Felsefesi. Çev: A. Yardımlı) İstanbul: İdea Yayınevi.
25. Hilav, S. (1966). Diyalektik Düşüncenin Tarihi. İstanbul: Sosyal Yayınlar.
26. Mardin, Ş. (1991). Türk Modernleşmesi-Makaleler 4. İstanbul: İletişim Yayınları.
27. Mardin, Ş. (2017). Türkiye'de Din ve Siyaset. İstanbul: İletişim Yayınları.
28. Milli Eğitim Temel Kanunu (1973). T.C. Resmî Gazete (1739, 24/06/1973). https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=1739&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5 adresinden 16.08.2026 tarihinde alındı.
29. Nursî, S. (2012). eRisale. https://www.erisale.com/?locale=tr&bookId=3&pageNo=324#content.tr.3.324 adresinden 13.08.2026 tarihinde alındı.
30. Okur, H. (2012). Şule Yüksel Şenler: "Kurtuluşumu Bediuzzaman'a Borçluyum". https://www.kastamonur.com/sule-yuksel-senler-kurtulusumu-bediuzzamana-borcluyum/ adresinden 14.08.2026 tarihinde alındı.
31. Öcal, M. (2008). Türkiye’de Din Eğitimi Tarihi Literatürü. Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, 6(12), 399-430.
32. Satar, A. (2024). İslami Modern Türk Edebiyatında Kadın Eli:1970-2000 Yılları Arasında Yazılan İslami Romanlarda "Öteki" ve "Müslüman" Kadının Kadın/Yazar Anlatıcı Tarafından Kurgulanması. (Yüksek Lisans Tezi). Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
33. Simmel, G. (2015). Bireysellik ve Kültür. (Çev: T. Birkan) Metis Yayınları.
34. Subaşı, N. (1999). Kutsamış Görüntüler. İstanbul: Nehir Yayınları.
35. Subaşı, N. (2014). Dinî Sosyaliteler. İstanbul: Tezkire Yayınları.
36. Subaşı, N. (2018). Kamusal Maneviyat. İstanbul: Mahya Yayınları.
37. Şanlı, S. A., & Coşkun, F. (2020). Yeni Toplumsal Hareketlerin Yeni Aktörleri; 90’lı Yıllar Türkiye’sinde Başörtülü Öğrencilerin Mücadelesi. Mukaddime, 2(11), 382-409.
38. Şenler, Ş. Y. (2002, Haziran 2002). Sevdiği İnsanla Kaçana Kahraman Diyorum. Başka Sorum Yok, 372-406. (N. Akman, Röportaj Yapan) Benseno Yayınları.
39. Şenler, Ş. Y. (2004). Huzur Sokağı. İstanbul: Timaş Yayınları.
40. Türkmenoğlu, S. (2015, August). Türk Romanının Din Algısında Popülist Bir Durak: Hidayet Romanları. International Journal of Languages’ Education and Teaching, 2(3), 261-274.
41. Tezcan, D. (2010). Bir Çığır Öyküsüdir... "Şûle Yüksel Şenler"!. İstanbul: İlke Yayıncılık. Warner, M. (2002, November). Publics and Counterpublics (Abbreviated Version). Quarterly Journal of Speech, 88(4), 413-425.