Sosyal Güvenlik Sistemimizde Meslek Kodunun Rolü, Önemi ve Uygulama Sorunları

Öz

Sosyal güvenlik sistemimizde meslek kodları, çalışma hayatında var olan mesleklerin standartlaşmasını sağlayan önemli bir uygulamadır. Uluslararası Çalışma Örgütü tarafından geliştirilen bu sistem, Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü ile Türkiye İstatistik Kurumu tarafından yapılan uyumlaştırma çalışmaları neticesinde ülkemizde de uygulanabilir hâle gelmiştir. Bu çalışma iki temel araştırma sorusuna yanıt aramaktadır: (i) Meslek kodu uygulamasının, sosyal güvenlik hukukunda ortaya çıkardığı somut etkiler nelerdir? (ii) Mevcut yasal düzenlemeler ile uygulama arasındaki uyuşmazlıklar hangi alanlarda ortaya çıkmakta ve bu sorunların giderilebilmesi için ne gibi düzenleyici adımlar atılması gerekmektedir? Çalışmada nitel hukuk araştırması yöntemi benimsenmiştir. Elde edilen bulgular, meslek kodu bildiriminin; iş kazası/meslek hastalığı, fiili hizmet süresi zammı, teşvik uygulamaları ve kayıt dışılığın tespiti bakımından belirleyici sonuçlar doğurduğunu ortaya koymaktadır. Bunun yanı sıra çalışma, İŞKUR revizyonlarından kaynaklanan bildirim hatalarına yönelik açık bir düzenleme bulunmaması ve meslek kodu bildiriminin hiç yapılmaması hâlinin yaptırımsız kalması gibi yasal boşlukları tespit etmekte; bu boşlukların giderilmesine yönelik reform önerileri sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Sosyal Güvenlik
• Meslek Kodu
• Kayıt Dışı Çalışma

The Role, Importance and Implementation Problems of Occupational Codes in Our Social Security System

Öz

Occupation codes in our social security system are an important practice that ensures the standardization of occupations existing in working life. This system, developed by the International Labour Organization, has become applicable in our country as a result of harmonization efforts carried out by the General Directorate of the Turkish Employment Agency and the Turkish Statistical Institute. This study seeks to answer two main research questions: (i) What are the concrete effects of occupation code practices in social security law? (ii) In which areas do inconsistencies between existing legal regulations and practice arise, and what regulatory steps are needed to address these problems? A qualitative legal research method has been adopted in the study. The findings indicate that occupation code notifications produce decisive consequences in terms of occupational accidents and diseases, additional service time for hazardous occupations, incentive schemes, and the detection of informal employment. In addition, the study identifies legal gaps such as the absence of a clear regulation regarding notification errors arising from revisions made by İŞKUR, and the lack of sanctions in cases where occupation code notifications are not made at all. It also presents reform proposals to address these gaps.

Anahtar Kelimeler

• Social Security
• Occupational Code
• Informal Employment

Kaynakça

1. Altındal, A. & Şentürk, F. (2013). Fiili Hizmet Süresi Zammı Uygulamasının Türk Sosyal Güvenlik Sistemine Etkisi. Sosyal Güvence Dergisi, (4), 4-17.
2. Aydemir, M. (2024). Madde 99-103. A. N. Sözer, N. Caniklioğlu, & M. Kabakcı (Ed.). Sosyal Sigortalar Hukuku Şerhi, Cilt II kitabı içinde (2359-2460. ss.), LYKEION Yayınları.
3. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu. Madde 40. 19 Aralık 2025 tarihinde https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=5510&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5 adresinden alındı.
4. Centel, T. (2021). Türk Sosyal Güvenlik Hukuku. On İki Levha Yayıncılık.
5. Demir, M. (2014). Sosyal Güvenlik Mevzuatına Aykırılıktan Doğan Suçlar ve Kabahatler ile Cezalarına İlişkin Genel Değerlendirmeler/Öneriler. Sosyal Güvenlik Dergisi, 4(2), 120-144.
6. Erkan Şahin, D. (2025). Kayıt Dışı Çalışmanın İdari Yoldan Tespiti ve Güncel Sorunlar. V. Uluslararası Necmettin Erbakan Üniversitesi Hukuku Kongresi Tam Metin Kitabı, ( 568-585. ss.), Necmettin Erbakan Üniversitesi Yayınları.
7. Günay, C. İ. (2020). İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku Dersleri. Yetkin Yayınları.
8. Güzel, A., Okur, A. R. & Caniklioğlu, N. (2024). Sosyal Güvenlik Hukuku. Beta Yayıncılık.

9. Korkusuz, M. R. & Uğur, S. (2025). Sosyal Güvenlik Hukuku. Ekin Yayıncılık.
10. Mollamahmutoğlu, H., Astarlı, M. & Baysal, U. (2024). İş Hukuku Ders Kitabı. LYKEION Yayıncılık.
11. Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK). 2013/11 sayılı Sigortalılık İşlemleri konulu SGK Genelgesi. 3 Aralık 2025 tarihinde https://www.lexpera.com.tr/mevzuat/genelgeler/sigortalilik-ıslemleri-genelgesi adresinden alındı.
12. Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK). (2019). 22 Aralık 2025 tarihinde https://www.lexpera.com.tr/mevzuat/genel-yazilar/4447-sayili-kanunun-gecici-10-maddesinde-yer-alan-ilave-12-ay-destek-uygulamasi-hakkinda-26-08-2019-1 adresinden alındı.
13. Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK). (2021). 10 Aralık 2025 tarihinde https://www.turmob.org.tr/mevzuat/Pdf/19435 adresinden alındı.
14. Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK). (2024). 15 Aralık 2025 tarihinde https://www.sgk.gov.tr/Istatistik/Yillik/fcd5e59b-6af9-4d90-a451-ee7500eb1cb4/ adresinden alındı.
15. Sümer, H. H. (2025). Sosyal Güvenlik Hukuku. Seçkin Yayıncılık.
16. Terzi, A. K. (2017). Ücretin Düşük Gösterilmesinin İş Akdine Etkisi. Terazi Hukuk Dergisi, 12 (126), 122-125.
17. Tezel, T. Z. (2024). Türk Sosyal Güvenlik Hukukunda Fiili Hizmet Süresi Zammı. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). İstanbul: İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
18. Tuncay, A. C., Ekmekçi, Ö. & Gülver, E. (2023). Sosyal Güvenlik Hukuku Dersleri. Beta Yayıncılık.
19. Türk Dil Kurumu (TDK). Güncel Türkçe Sözlük. (2025). 29 Aralık 2025 tarihinde https://sozluk.gov.tr adresinden alındı.
20. Türkiye İş Kurumu (İŞKUR). (2025). 3 Aralık 2025 tarihinde https://esube.iskur.gov.tr/meslek/meslek.aspx adresinden alındı.
21. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi. E. 2017/18021, K. 2020/13553, T. 27.10.2020. 13 Kasım 2025 tarihinde https://www.lexpera.com.tr adresinden alındı.
22. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi. E. 2024/2598, K. 2024/3501, T. 01.04.2024. 31 Ekim 2025 tarihinde https://www.lexpera.com.tr adresinden alındı.
23. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi. E. 2024/4533, K. 2024/5156, T. 09.05.2024. 31 Ekim 2025 tarihinde https://www.lexpera.com.tr adresinden alındı.
24. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi. E. 2024/8559, K. 2025/4066, T. 12.03.2025. 31 Ekim 2025 tarihinde https://www.lexpera.com.tr adresinden alındı.
25. Yazgan, T. (2011). Sosyal Güvenlik Ders Notları. Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı.
26. Yetik, M. (2018). Sosyal Güvenlik Hukukunda Primler ve Prim Teşvikleri. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). İstanbul: Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
27. Yılmaz, H. (2022). İş ve Sosyal Güvenlik Hukukunda Meslek Kodu Uygulaması. Terazi Hukuk Dergisi, 17 (188), 136-149.