Pedagogical Trends in Geography Education in the Early Republican Period: A Historical Analysis Through a Teacher Journal

Öz

This study aims to examine the geography and geography education content published in İlköğretim during the early Republican period in terms of the pedagogical trends reflected in the teaching methods, use of instructional materials, and classroom and field practices presented to teachers. The study was conducted within a qualitative research framework, employing historical document analysis and thematic content analysis. The data source comprised 43 articles related to geography and geography education published in İlköğretim between 1939 and 1966. The findings indicate that geography teaching in the journal was not approached merely as the transmission of knowledge; rather, practice-oriented instructional approaches, including observation, field trips, map use, sand-table activities, graphs, and model use, were foregrounded. The journal was also found to have functioned as a platform for professional exchange that supported teachers’ professional development by providing lesson plans, examples of instructional material development, and field-based practices. The study further revealed that, in a substantial proportion of the articles, geography education was associated with the goals of citizenship education, knowledge of the homeland, development, and modernization. Overall, the findings demonstrate that İlköğretim constitutes an important historical source for understanding pedagogical perspectives, instructional practices, and the circulation of professional knowledge in geography education during the early Republican period.

Anahtar Kelimeler

• İlköğretim Journal
• geography education
• early Republican period
• historical document analysis

Erken Cumhuriyet Döneminde Coğrafya Eğitimindeki Pedagojik Eğilimler: Bir Öğretmen Dergisi Üzerinden Tarihsel Analiz

Öz

Bu araştırma, erken Cumhuriyet döneminde yayımlanan İlköğretim dergisindeki coğrafya ve coğrafya eğitimi içeriklerini, derginin öğretmenlere sunduğu öğretim yöntemi, materyal kullanımı ve sınıf/alan uygulamalarını kapsayan pedagojik eğilimler açısından incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma, nitel araştırma yaklaşımı kapsamında tarihsel doküman analizi ve tematik içerik analizi yöntemiyle yürütülmüştür. Çalışmanın veri kaynağını, 1939-1966 yılları arasında yayımlanan İlköğretim dergisinin coğrafya ve coğrafya eğitimi ile ilişkili 43 yazısı oluşturmaktadır. Bulgular, dergide coğrafya öğretiminin yalnızca bilgi aktarımına dayalı bir anlayışla ele alınmadığını; gözlem, arazi gezisi, harita kullanımı, kum masası uygulamaları, grafikler ve model kullanımı gibi uygulamalı öğretim yaklaşımlarının öne çıktığını göstermektedir. Ayrıca derginin öğretmenlere ders planları, materyal geliştirme örnekleri ve saha uygulamaları sunarak mesleki gelişimi destekleyen bir paylaşım alanı işlevi gördüğü belirlenmiştir. Çalışmada coğrafya eğitiminin vatandaşlık, yurt bilgisi, kalkınma ve modernleşme hedefleri ile yazıların önemli bir bölümünde ilişkilendirildiği de ortaya konmuştur. Sonuç olarak araştırma, İlköğretim dergisinin erken Cumhuriyet dönemi coğrafya eğitimindeki pedagojik anlayışın, öğretim uygulamalarının ve mesleki bilgi dolaşımının anlaşılması açısından önemli bir tarihsel kaynak olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• İlköğretim Dergisi
• coğrafya eğitimi
• erken Cumhuriyet dönemi
• tarihsel doküman analizi

Kaynakça

1. Aslan, E. (2011). Türkiye Cumhuriyeti’nin ilkokullarda izlediği ilk öğretim programı: “1924 İlk Mektepler Müfredat Programı”. İlköğretim Online, 10(2), 717–734. https://dergipark.org.tr/en/pub/ilkonline/issue/8592/106833
2. Bednarz, S. W. (2004). Geographic information systems: A tool to support geography and environmental education? GeoJournal, 60(2), 191–199. https://doi.org/10.1023/B:GEJO.0000033574.44345.c9
3. Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27–40. https://doi.org/10.3316/QRJ0902027
4. Budak, L., & Budak, Ç. (2014). Osmanlı İmparatorluğu’ndan Türkiye Cumhuriyeti’ne ilkokul programları (1870–1936). Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 18(1), 51–68. https://doi.org/10.20296/tsad.47197
5. Çepni, S. (2021). Araştırma ve proje çalışmalarına giriş (9. bs.). Uludağ Üniversitesi.
6. Çimen, R. (2025). Teachers’ perspectives on the future of geography education in Türkiye: A qualitative inquiry. Innovative Educational Research (INNER), 7(1), 84–99. https://innovativedu.org/publication/59/INNER-V7N1-5
7. Cohen, L., Manion, L., & Morrison, K. (2018). Research methods in education (8th ed.). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315456539
8. Darling-Hammond, L., Hyler, M. E., & Gardner, M. (2017). Effective teacher professional development. Learning Policy Institute. https://doi.org/10.54300/122.311

9. Georgieva-Petrova, M. (2025). From intended curriculum to enacted practice: Innovations in Bulgarian upper secondary geography education. Innovative Educational Research (INNER), 7(2), 127–144. https://innovativedu.org/publication/68/INNER-V7-N2-2
10. Goodson, I. F. (2003). Professional knowledge, professional lives: Studies in education and change. Open University Press.
11. Güçlü, M. (2014). İlköğretim Dergisinin Türk eğitim tarihindeki yeri ve önemi (1939–1966). Turkish Studies, 9(1), 209–219. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.6363
12. Heffron, S. G., & Downs, R. M. (Eds.). (2012). Geography for life: National geography standards (2nd ed.). National Council for Geographic Education.
13. Hesapçıoğlu, M., & Deniz, L. (2008). Eğitim tarihine ilişkin süreli yayınlar. Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, (12), 539–552.
14. Hüdavendigar, M. N. (2025). The impact of artificial intelligence-supported disaster education in secondary school social studies classes on disaster awareness. Innovative Educational Research (INNER), 7(2), 145–161. https://innovativedu.org/publication/69/INNER-V7-N2-3
15. International Geographical Union Commission on Geographical Education. (2016). International charter on geographical education.
16. Jo, I., Bednarz, S. W., & Metoyer, S. (2010). Selecting and designing questions to facilitate spatial thinking. The Geography Teacher, 7(2), 49–55. https://doi.org/10.1080/19338341.2010.510779
17. Kapluhan, E. (2012). Atatürk dönemi (1923–1938) ilkokullarda coğrafya eğitimi. Marmara Coğrafya Dergisi, (25), 152–170. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/3281
18. Karakuş, U. (2013). Birinci Türk Coğrafya Kongresi. Marmara Coğrafya Dergisi, (22), 199–218.
19. Karasar, N. (2020). Bilimsel araştırma yöntemi: Kavramlar, ilkeler, teknikler. Nobel Akademik Yayıncılık.
20. Kaya, N., Artvinli, E., & Dönmez, L. (2023). Uluslararası afet risklerini azaltma standartlarına göre coğrafya öğretim programı: Bir içerik analizi. International Journal of Geography and Geography Education, (50), 24–49. https://doi.org/10.32003/igge.1275501
21. Kent, M., Gilbertson, D. D., & Hunt, C. O. (1997). Fieldwork in geography teaching: A critical review of the literature approaches. Journal of Geography in Higher Education, 21(3), 313–332. https://doi.org/10.1080/03098269708725439
22. Keskin, S. C., & Keskin, Y. (2009). Cumhuriyet dönemi ilkokul (ilköğretim 1. kademe) sosyal bilgiler ve onun kapsamına giren ders programlarında bir değer olarak “barış”ın yeri. Değerler Eğitimi Dergisi, 7(17), 69–92.
23. Lambert, D., & Morgan, J. (2010). Teaching geography 11–18: A conceptual approach. Open University Press.
24. Maarif Vekâleti. (1926). İlk mekteplerin müfredat programı. Milli Matbaa.
25. Maude, A. (2016). What might powerful geographical knowledge look like? Geography, 101(2), 70–76. https://doi.org/10.1080/00167487.2016.12093987
26. Merriam, S. B., & Tisdell, E. J. (2016). Qualitative research: A guide to design and implementation (4th ed.). Jossey-Bass.
27. Miles, M. B., Huberman, A. M., & Saldaña, J. (2014). Qualitative data analysis: A methods sourcebook (3rd ed.). SAGE Publications.
28. National Research Council. (2006). Learning to think spatially: GIS as a support system in the K–12 curriculum. National Academies Press. https://doi.org/10.17226/11019
29. Sağdıç, M., & Özkan, S. H. (2018). Erken Cumhuriyet dönemi coğrafya ders kitaplarında Türkiye’nin komşuları. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(3), 159–174. https://doi.org/10.17679/inuefd.439189
30. Şahin, M. (2014). Türkiye’de öğretmen örgütlenmelerine bir örnek: Ege Bölgesi Köy Öğretmenleri Derneği. Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi, 14(28), 307–328.
31. Shulman, L. S. (1987). Knowledge and teaching: Foundations of the new reform. Harvard Educational Review, 57(1), 1–23. https://doi.org/10.17763/haer.57.1.j463w79r56455411
32. Sönmez, Ö. F., & Aksoy, B. (2013). Cumhuriyetten günümüze ilköğretim programlarında harita becerileri. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, (171), 269–288.
33. Tunç, T. (2010). 1926 İlkmektep Müfredatı ve Cumhuriyet dönemi eğitiminin ekonomik hedefleri. Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, 26(76).
34. Türk Maarif Ansiklopedisi. (t.y.). İlk öğretim. https://turkmaarifansiklopedisi.org.tr/ilk-ogretim
35. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2011). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
36. Yücel, A. H. (1939). İlköğretim dergisi çıkarken. İlköğretim, (1), 2.
37. Ek 1. İncelenen dokümanlar Alagöz, C. A. (1943). Kartoğrafya ve Kuzey memleketleri. İlköğretim, (131–132), 1751–1753.
38. Birand, A. Ş. (1944). Yer depremleri hakkında. İlköğretim, (149–150), 1973–1974.
39. Burdurlu, K. (1953). Karadeniz bölgesini nasıl işledim. İlköğretim, (350), 1–13.
40. Demir, R. F. (1953). 5. sınıf için tarih-coğrafya testini nasıl hazırladık ve uyguladık. İlköğretim, (354), 3–5.
41. Durlu, R. (1940). Coğrafya öğretiminde resim ve harita. İlköğretim, (57), 629–631.
42. Gökçe, M. (1951). Yer depremi dolayısıyla hazırlanmış bir ders planı. İlköğretim, (149–150), 1974.
43. Gölkıyı, H. (1951). Okulda kum saati. İlköğretim, (319), 4152–4154.
44. Günel, K. (1950). Coğrafyanın konusu, gayesi ve öğretimi hakkında. İlköğretim, (301), 3924.
45. Güneşoğlu, N. (1948). Sel. İlköğretim, (260), 3418.
46. Gülen, H. (1946). Bir gezinin hikâyesi: Yüksek Köy Enstitüsü Maden Grubu Gezisi. İlköğretim, (194), 2525–2527.
47. Gürses, N. (1942). Coğrafya dersi örneği. İlköğretim, (105), 1363–1365.
48. İzzet, H. (1940). Coğrafya tedrisatında resimden istifade. İlköğretim, (35), 262, 267–268.
49. Kaya, K. (1941). Bulgaristan. İlköğretim, (83), 1011–1012.
50. Kınalı, F. (1952). Depremler hakkında (Bir hazırlık planı). İlköğretim, (328), 12.
51. Mamboury, E. (1940). 1939–1940 yıllarında İstanbul’da müşahede edilen orijinal bir tabiat hadisesi. İlköğretim, (57), 634–635.
52. Öktem, A. (1944). Depremden sonra okulda. İlköğretim, (149–150), 1975.
53. Ölçün, M. (1953). Gökyüzü ünitesiyle ilgili bir ders aracı ve bununla deneyler. İlköğretim, (351), 7–8.
54. Öymen, R. H. (1940a). Haritada faaliyet. İlköğretim, (33), 236–237.
55. Öymen, R. H. (1940b). Haritaların kıymetlendirilmesi. İlköğretim, (89), 1098–1099.
56. Öymen, R. H. (1941). Coğrafya öğretimi. İlköğretim, (34), 245–246.
57. Özgür, E. (1948). Uygulanmış bir coğrafya ders planı. İlköğretim, (247–248), 3220.
58. Özköy, V. (1951). Güneş saati. İlköğretim, (315–316), 4090–4092.
59. Özsoy, V. (1941). Coğrafyada kum masasından istifade. İlköğretim, (74), 866–867.
60. Sanır, F. (1944). Hasanoğlan Yüksek Köy Enstitüsü öğrencilerinin coğrafya öğretim gezileri. İlköğretim, (164), 2168–2171.
61. Sanır, F. (1947a). Coğrafya öğretiminin artan önemi. İlköğretim, (233), 3045–3046.
62. Sanır, F. (1947b). Coğrafya öğretiminin konuları. İlköğretim, (235–236), 3062–3063.
63. Sanır, F. (1947c). İlkokul programında coğrafya. İlköğretim, (237–238), 3087.
64. Sanır, F. (1950a). Coğrafya öğretiminde mekân kavramı ve unsurları. İlköğretim, (307), 3988–3989.
65. Sanır, F. (1950b). Coğrafya öğretiminde yenilmesi gereken başlıca güçlükler. İlköğretim, (306), 3945.
66. Selen, S. H. (1940). Türkiye’nin coğrafi vaziyeti. İlköğretim, (49), 484.
67. Selen, S. H. (1944). Yeryüzü, karalar ve denizler. İlköğretim, (149–150), 1971–1972.
68. Turfan, R. (1943a). Değişik iklim bölgelerinde yerleşme şartları. İlköğretim, (135–136), 1802–1803.
69. Turfan, R. (1943b). Türkiye endüstri. İlköğretim, (254), 3315–3317.
70. Turfan, R. (1944). Yeryüzünün yöreler kuşağı. İlköğretim, (169–170), 2252–2253.
71. Turfan, R. (1947). Dünyanın acun içinde yeri. İlköğretim, (239–240), 3123.
72. Turfan, R. (1948a). Coğrafya okuma parçaları: Tabiat olaylarından depremler. İlköğretim, (254), 3168.
73. Turfan, R. (1948b). Türkiye nüfusu. İlköğretim, (245–246), 3195.
74. Turfan, R. (1948c). Türkiye’de hayvancılık. İlköğretim, (252–253), 3290–3291.
75. Turfan, R. (1948d). Türkiye’de ormancılık. İlköğretim, (247–248), 3221.
76. Yalçınöz, A. (1943). Dördüncü sınıfların ilk coğrafya dersleri nasıl yapılmalı. İlköğretim, (135–136), 1800–1805.
77. Yıldırımtel, M. (1959). Psikocoğrafya üzerine düşünceler. İlköğretim, (456), 6–7.
78. Yolaç, H. A. (1942). Almanya’da yaşanmış bir coğrafya dersi. İlköğretim, (96), 1219–1220.
79. Yücel, A. H. (1941). Maarif Vekilimizin I. Türk Coğrafya Kongresi açılış nutukları. İlköğretim, (88), 1082–1083