Milli Görüş ve Dış Politika: Milli Selamet Partisi’nin (MSP) Kıbrıs Politikası (1972-1980)

Yıl 2025, Cilt: 56 , 101 - 130, 12.12.2025

İrşat Sarıalioğlu

https://doi.org/10.58699/tyir.1756787

Öz

Bu makalede Millî Selamet Partisi’nin (MSP) 1972-1980 yılları arasında Kıbrıs meselesine yönelik izlediği politika ele alınmaktadır. Kıbrıs Barış Harekâtı’nın yapıldığı 1974 yılından 12 Eylül darbesiyle sivil siyasete son verildiği 1980 sonlarına kadar MSP art arda üç koalisyon hükümetinde iktidar ortağı olarak yer aldı. Parti’nin kurulduğu dönemde resmi olarak belirlenmiş bir Kıbrıs politikası bulunmamaktaydı. MSP, Kıbrıs Barış Harekâtını gerçekleştirecek olan Cumhuriyet Halk Partisi (CHP)-MSP koalisyonu kurulurken ortağının federal devlet çözümünü kabul etti. Birinci Barış Harekâtının ardından ise taksim tezini benimsedi. CHP-MSP koalisyonunun ardından yer aldığı Milliyetçi Cephe hükümetleri döneminde de MSP koalisyon ortaklarından farklı olarak taksim tezini savundu ve hükümetin resmi tezi olan federal devlet çözümünün karşısında yer alan bir tutum benimsedi.

Anahtar Kelimeler

Türk Dış Politikası , Kıbrıs , Milli Selamet Partisi , MSP , Necmettin Erbakan

National Vision Movement and Foreign Policy: National Salvation Party's (NSP) Cyprus Policy (1972-1980)

Öz

This article examines the policy followed by the National Salvation Party (NSP) regarding the Cyprus issue between 1972 and 1980. From 1974, when the Cyprus Peace Operation was carried out, until 1980, when civilian politics was ended by the September 12 coup, the NSP was a ruling partner in three consecutive coalition governments. When the party was founded, it did not have officially defined Cyprus policy. While in a coalition with the Republican People's Party (RPP), which carried out the Cyprus Peace Operation, accepted the federal state solution of its coalition partner. After the First Peace Operation, the NSP adopted the partition thesis. During the Nationalist Front governments that followed the RPP-NSP coalition, the NSP, unlike its coalition partners, defended the partition thesis and adopted an attitude that opposed the federal state solution, which was the official thesis of the government.

Anahtar Kelimeler

Turkish Foreign Policy , Cyprus Dispute , National Salvation Party , NSP , Necmettin Erbakan

Kaynakça

• Aksay, Hasan (1974). “Cenevre Konferansı ve Kıbrıs’ta durum”, Millî Gazete: 1,8.
• Aksay, Hasan (2021). Hak Yol İslam Yazacağız (İstanbul: Turkuvaz Kitap).
• Adalet Partisi (AP) (1977). 1977 Seçim Beyannamesi (Ankara).
• Aknur, Müge ve Rezzan Ersoy (2012). “Siyasal Partiler ve Türk Dış Politikası” Ertan Efegil ve Mehmet Seyfettin Erol (ed), Dış Politika Analizinde Teorik Yaklaşımlar: Türk Dış Politikası Örneği (Ankara: Barış):119-156.
• Arpacı, Işıl (2012). Türk Siyasal Yaşamına Etkileri Bakımından İslamcılık ve Necmettin Erbakan, Yayımlanmamış Doktora Tezi (Malatya: İnönü Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü).
• Arpacı, Işıl ve Baharçiçek, Abdülkadir (2017). “Milli Görüş Partilerinin Programlarının Dış Politika Analizi”, Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi (7/ İktisat Özel Sayısı): 115-126.
• Barutçu, Ecmel (1999). Hariciye Koridoru (Ankara: 21. Yüzyıl Yayınları).
• Birand, Mehmet A. (1979). Diyet Türkiye ve Kıbrıs Üzerine Pazarlıklar (İstanbul: Milliyet Yayınları).
• Birand, Mehmet A. (1985). 30 Sıcak Gün (İstanbul: Milliyet Yayınları).
• Bölükbaşı, Süha (2001). Barışçı Çözümsüzlük (Ankara: İmge).
• “Bulanık Demeçler”, Cumhuriyet, 3.8.1974.
• “Cadı Kazanı”, Yankı, 2.9.1974.
• Çalmuk, Fehmi (2005). “Necmettin Erbakan”, Modern Türkiye'de Siyasi Düşünce, C.6: İslamcılık (İstanbul: İletişim Yayınları): 550-576.
• Çakır, Ruşen (2005). “Millî Görüş Hareketi”, Modern Türkiye'de Siyasi Düşünce, C.6: İslamcılık (İstanbul: İletişim Yayınları): 544-550.
• Çelik, Emin F. (2024). Millî Görüş Hareketi’nin Kıbrıs Politikası (İstanbul: Ravza Yayınları).
• CHP (1973). Ak Günlere: Cumhuriyet Halk Partisi 1973 Seçim Bildirgesi (Ankara).
• “Doğu Halkı Erbakan’ı Kıbrıs’ın Başkomutanı İlân Etti”, Millî Gazete, 29.8.1974.
• Duran, Hasan (1994). Kıbrıs Sorununda Toplumlararası Görüşmeler ve Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri'nin Rolü (1974-1992), Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi (İstanbul: İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü).
• “Ecevit’in Basın Toplantısı”, Milliyet, 4.9.1974.
• Efegil, Ertan (2012). “Türk Dış Politikasında Siyasal Kültürün Etkisi: Kemalist Siyasal Kültürün Evrimleşmesi” Ertan
• Efegil ve Mehmet Seyfettin Erol (ed), Dış Politika Analizinde Teorik Yaklaşımlar: Türk Dış Politikası Örneği (Ankara: Barış): 375-398.
• Emre, Süleyman A. (2017). Siyasette 35 Yıl, Cilt 2 (Ankara: MGV Yayınları).
• Emre, Süleyman A. (2002). Siyasette 35 Yıl, Cilt 3 (İstanbul: Keşif).
• Erbakan, Necmettin (1991). Türkiye’nin Temel Meseleleri (Ankara: Rehber Yayıncılık).
• Erbakan, Necmettin (2022a). Davam (Millî Gazete Kitap Kulübü: Ankara).
• Erbakan, Necmettin (2022b). Milli Görüş İktidarı Niçin ve Nasıl (Ankara: MGV Yayınları).
• “Erbakan Başa Güreşiyor”, Millî Gazete, 19.9.1974.
• “Erbakan Demirel’in Açıklamaları İçin Hiçbir Şeye Zam Yapmayacağız Diyen Hata Etmiş Olur, Dedi”, Cumhuriyet, 19.10.1975.
• “Erbakan Eskişehir’de Konuştu”, Millî Gazete, 1.9.1974.
• “Erbakan Kıbrıs Konusunda Alman TV’sine Mülâkat Verdi”, Millî Gazete, 31.8.1974.
• “Erbakan: Kıbrıs’ta Türkler ve Rumlar Ayrı bölgelerde Yaşamalı”, Cumhuriyet, 24.7.1974.
• “Erbakan 3 Gün Vekil Kaldı…”, Millî Gazete, 21.9.1974.
• Erol, Mehmet S. ve Emre Ozan (2012). “İdeoloji ve Dış Politika”, Ertan Efegil ve Mehmet Seyfettin Erol (ed), Dış Politika Analizinde Teorik Yaklaşımlar: Türk Dış Politikası Örneği (Ankara: Barış): 347-374.
• Erol, Mehmet S. (2015). “Erbakan Hoca’nın Dış Politika Felsefesi”, Anadolu Gençlik Dergisi, Prof. Dr. Necmettin Erbakan Özel Sayısı: 313-322.
• Fırat, Melek (2002). "1960·1980 Yunanistan'la ilişkiler", Baskın Oran (ed), Türk Dış Politikası, Kurtuluş Savaşından Bugüne Olgular, Belgeler. Yorumlar, C.1 (İstanbul: İletişim Yayınları): 716-765.
• Gürel, Şükrü S. (2018). Tarihsel boyutları İçinde Türk-Yunan İlişkileri 1821-1993 (Ankara: İmge).
• Güvenç, Nazım (1984). Kıbrıs Sorunu Yunanistan ve Türkiye (Çağdaş Politika Yayınları: İstanbul).
• Hasırcı, Metin (t.y.). Milli Görüş Zaviyesinden 1974 Kıbrıs Barış Harekâtı (İstanbul: Merve Yayınları).
• İslamoğlu, Mümin (1974). Erbakan Ecevit’e Karşı (İstanbul: Tüba Yayınları).
• Karib, Zafer (1975). Kıbrıs Meselesi Beynelmilel Güçler ve Yıktırılan CHP- MSP Hükümeti (İstanbul: Çığır ve İhya Yayınları).
• “Kıbrıs’ta Bir Evin Penceresini Dahi Vermeyiz”, Milliyet, 7.4.1977.
• “Kıbrıs’ta Bir Rafineri ve Tersane İnşa Edilecek”, Millî Gazete, 20.8.1974.
• “Kıbrıs’a Kesin Bir Çözüm Bulmağa Mecburuz”, Millî Gazete, 2.8.1974.
• Kızılyürek, Niyazi (2009). Daha Önce Nerelerdeyiz Dünden Bugüne Kıbrıs Müzakereleri (İstanbul: Birikim Yayınları).
• Kocaoğlu, Mehmet (2021). Türkiye ve Dünyada Yüzyılın Birikimi 1960-1969 (Ankara: TBMM Yayınları).
• “Konya’da Erbakan’ı Binlerce Yurttaş Mücahit Erbakan Diyerek Karşıladı”, Millî Gazete, 1.9.1974.
• Müftüoğlu, İsmail (2021). Bilinmeyen Yönleriyle Kıbrıs Barış Harekâtı ve Perde Arkası (İstanbul: Alioğlu Yayınevi).
• MNP (1977). Millî Nizâm Partisi Program ve Tüzük (Ankara).
• MSP (1973a). Milli Selâmet Partisi Program ve Tüzük (Ankara).
• MSP (1973b). Milli Selâmet Partisi 1973 Seçim Beyannamesi (İstanbul).
• MSP (1977). Millî Selâmet Partisi 1977 Seçim Beyannamesi (Ankara).
• “MSP Hükümete Bildiri Verecek”, Cumhuriyet, 20.10.1975.
• “MSP’li Hatipoğlu Kıbrıs Hakkındaki Tezimiz Adilâne Bir Taksimdir Dedi”, Millî Gazete, 7.9.1974.
• Neziroğlu, İrfan ve Tuncer Yılmaz (2015). Koalisyon Hükümetleri, Koalisyon Protokolleri, Hükümet Programları ve Genel Kurul Görüşmeleri (Ankara: TBMM Yayınları).
• Oğuzlu, Tarık (2012). “İnşacı Uluslararası İlişkiler Kuramı ve Dış Politika: Türk Dış Politikasının Bir Analizi”, Ertan Efegil ve Mehmet Seyfettin Erol (ed), Dış Politika Analizinde Teorik Yaklaşımlar: Türk Dış Politikası Örneği (Ankara: Barış): 21-52.
• Özcan, Gencer (1998). “Kuramdan Gerçekliğe Giden Yol”, Gencer Özcan (ed), Onbir Aylık Saltanat, (İstanbul: Boyut Kitapları): 265-290.
• Özdinç, Fuat (2013). Hegemonya Krizi ve Türk Sağı: Birinci Milliyetçi Cephe Hükümeti Örneği, Yayımlanmamış Doktora Tezi, (Ankara: Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü).
• Sarıbay, Ali Y. (1985). Türkiye’de Modernleşme Dün ve Parti Politikası “MSP Örnek Olayı” (İstanbul: Alan 1985).
• Sevilgen, Gündüz M. (1974, Ağustos 6). “Kıbrıs Zaferinin Ardından”, Millî Gazete: 1,8.
• Sevilgen, Gündüz M. (1974, Ağustos 10). “Kıbrıs Zaferinin Ardından”, Millî Gazete: 1,8.
• Sevilgen, Gündüz M. (1979). MSP’de Dört Yıl (1973-1977) (Ankara: İstiklal Matbaası).
• Talip, Tuğrul (2017). “Milli Görüş Hareketi’nin Temel Karakterleri”, e-Makalat Mezhep Araştırmaları Dergisi (10/2): 617-657.
• TBMM Tutanak Dergisi, 1.2.1974, Birleşim: 35, Oturum:1.
• TBMM Tutanak Dergisi, 6.4.1975, Birleşim: 61, Oturum:1.
• TBMM Tutanak Dergisi, 9.4.1975, Birleşim: 63, Oturum:2.
• TBMM Tutanak Dergisi, 12.6.1975, Birleşim: 88, Oturum:1.
• TBMM Tutanak Dergisi, 27.7.1977, Birleşim: 67, Oturum:1.
• TBMM Tutanak Dergisi, 22.12.1977, Birleşim: 81, Oturum:1.
• TBMM Tutanak Dergisi, 12.1.1978, Birleşim: 91, Oturum:1.
• TBMM Tutanak Dergisi, 15.1.1978, Birleşim: 92, Oturum:1.
• TBMM Tutanak Dergisi, 23.2.1978, Birleşim: 114, Oturum:1.
• TBMM Tutanak Dergisi, 28.2.1978, Birleşim: 119, Oturum:2.
• TBMM Tutanak Dergisi, 22.3.1978, Birleşim: 112, Oturum:1.
• TBMM Tutanak Dergisi, 16.2.1979, Birleşim: 54, Oturum:1.
• TBMM Tutanak Dergisi, 22.2.1979, Birleşim: 60, Oturum:4.
• TBMM Tutanak Dergisi, 19.11.1979, Birleşim: 6, Oturum:1.
• TBMM Tutanak Dergisi, 22.11.1979, Birleşim: 7, Oturum:1.
• TBMM Tutanak Dergisi, 23.7.1974, Birleşim: 4, Oturum:1.
• TBMM Tutanak Dergisi, 23.1.1980, Birleşim: 2, Oturum:1.
• Tiryaki, Mehmet H. (2007). I.Milliyetçi Cephe Hükümeti Dönemi Türk Dış Politikası, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi (Ankara: Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü).
• Tokatlı, Orhan (1974, Eylül 12). “Koalisyonu Kim Bozuyor”, Milliyet: 1,2.
• Tongüç, İlyas (2022). Siyaset, Enerji, Güç Denkleminde Kıbrıs ve Doğu Akdeniz (Ankara: MGV Yayınları).
• Tunçay, Mete (1983). “Siyasal Gelişmenin Evreleri,” Cumhuriyet Dönemi Türkiye Ansiklopedisi C.7 (İstanbul: İletişim Yayınları): 1164-1190.
• “Türkiye İcab Ettiği Takdirde Görevini Yalnız Da Yapar”, Millî Gazete, 14.8.1974.
• Uslu, Nasuh (2000). Türk Amerikan İlişkilerinde Kıbrıs (Ankara: 21. Yüzyıl Yayınları).
• Yalansız, Nedim (2006). Türkiye’de Koalisyon Hükümetleri (1961-2002) (İstanbul: Büke).
• Yaşlı, Fatih (2020). Halkçı Ecevit Ortanın Solu CHP (1960-1980) (İstanbul: Yordam).
• Yavuzalp, Ercüment (1996). Liderlerimiz ve Dış Politika (Ankara: Bilgi).
• “Yeşilköy Havaalanı’nda”, Cumhuriyet, 2.8.1974.
• Yıldız, Murat (2017). “Türk Dış Politikasına Prof. Dr. Necmettin Erbakan’ın Politik Vizyonunun Etkisi” Turkish Studies, 12(8): 355-366.