Cumhuriyetçi Güven Partisi'nin Kıbrıs Politikası (1967-1980)

Öz

Kıbrıs Sorunu, 1950’li yıllarda patlak veren ve Türkiye ile Yunanistan’ı karşı karşıya getiren, kısa süre içerisinde de büyük devletlerin müdahil olduğu bir konudur. Türk toplumunun bütün katmanlarının yakından takip ettiği Kıbrıs meselesi, uzun yıllar boyunca Türk siyasetinde hem iktidar hem de muhalefet partilerinin ana gündem maddelerinden birini oluşturmuş ve siyasi partilerin söylemlerinde geniş yer tutmuştur. Cumhuriyet Halk Partisi’nden ayrılan Turhan Feyzioğlu ve arkadaşları tarafından Mayıs 1967’de kurulan Güven Partisi; Millet Partisi ve Yeni Türkiye Partisi’nden ayrılan milletvekillerinin katılımıyla Ocak 1971’te Milli Güven Partisi’ne dönüşmüş, Cumhuriyetçi Parti ile birleşmek suretiyle de Mart 1973’te Cumhuriyetçi Güven Partisi adını almıştır. Kıbrıs Sorunu, diğer siyasi partiler gibi Cumhuriyetçi Güven Partisi’nin de üzerinde hassasiyetle durduğu konulardan biri olmuştur. Bu çalışmada, Kıbrıs’ın sadece Adada yaşayan Türklerin değil, Türkiye’nin güvenliği davası olduğu, Enosis idealini durdurabilecek tek aracın kuvvet olduğu ve Kıbrıs’ta herhangi bir federatif siyasal yapının işlemesinin mümkün olmadığı gibi tezleri savunan Turhan Feyzioğlu başkanlığındaki Cumhuriyetçi Güven Partisi’nin Kıbrıs Sorunu’na yaklaşımı ve geliştirdiği çözüm önerileri incelenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Cumhuriyetçi Güven Partisi
• Güven Partisi
• Kıbrıs Sorunu
• Turhan Feyzioğlu
• Türk Dış Politikası

The Cyprus Policy of the Republican Trust Party (1967-1980)

Öz

The Cyprus Issue is a matter that erupted in the 1950s, bringing Turkey and Greece into conflict, and quickly drawing in the major powers. The Cyprus issue, which is closely followed by all segments of Turkish society, has been one of the main agenda items for both ruling and opposition parties in Turkish politics for many years and has featured prominently in the rhetoric of political parties. The Trust Party, founded in May 1967 by Turhan Feyzioğlu and his colleagues who had left the Republican People's Party, became the National Trust Party in January 1971 with the participation of deputies who had left the People's Party and the New Turkey Party, and then merged with the Republican Party to become the Republican Trust Party in March 1973. The Cyprus Issue has been one of the matters that the Republican Reliance Party, like other political parties, has addressed with particular sensitivity. This study examines the approach of the Republican Trust Party, led by Turhan Feyzioğlu, to the Cyprus issue and the solutions it proposed, defending the theses that Cyprus is not only a matter of security for the Turks living on the island but also for Turkey, that force is the only means of stopping the ideal of Enosis, and that it is impossible for any federal political structure to function in Cyprus.

Anahtar Kelimeler

• Republican Trust Party
• Trust Party
• Cyprus Issue
• Turhan Feyzioğlu
• Turkish Foreign Policy

Kaynakça

1. 14 Ekim 1973 Milletvekili Seçimi Sonuçları (1974) (Ankara: Başbakanlık D.İ.E. Matbaası).
2. Açıkgöz, Ali (2025). “Ortanın Solu Tartışmaları Bağlamında CHP’de Kemalizmler: 1965-73”, Tek Parti Döneminden Ulusalcılığa Kemalizmin Düşünsel Tarihi, 235-265, (Ed. İhsan Ömer Atagenç) (İstanbul: Telos Yayınları).
3. Ahmad, Feroz (2007). Demokrasi Sürecinde Türkiye (1945-1980), (Çev. Ahmet Fethi), 3. B. (İstanbul: Hil Yayın).
4. Alasya, H. Fikret (1987). Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Tarihi (Ankara: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yayınları).
5. Alasya, Halil Fikret (2022). “Kıbrıs -İngiliz İşgali ve İdaresi-”, TDV İslam Ansiklopedisi, 25: 379-382.
6. AP, MSP, CGP ve MHP Arasında Yapılan Koalisyon Protokolü (1975) (Ankara).
7. Armaoğlu, Fahir (2007). 20. Yüzyıl Siyasi Tarihi, (Cilt 1-2: 1914-1995), 16. B. (İstanbul: Alkım Yayınevi).
8. Babaoğlu, Resul (2018). “Türkiye’nin Kıbrıs Politikasının Evriminde Bir Dönüm Noktası: Londra Konferansı (29 Ağustos-6 Eylül 1955), Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi, XVIII (36): 323-347.

9. Bağcı, Hüseyin (2001). Türk Dış Politikasında 1950’li Yıllar (Ankara: Metu Press).
10. Bilge, Suat (1996). “Kıbrıs Uyuşmazlığı ve Türkiye-Sovyetler Birliği Münasebetleri”, Olaylarla Türk Dış Politikası (1919-1995) (Ankara: Siyasal Kitabevi).
11. Bozkır, Gürcan (2007). “Türk Siyasal Hayatında Cumhuriyetçi Güven Partisi”, Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi, VI (15): 275-308.
12. Boztemur, Recep (2017). Türk Parlamento Tarihi Millet Meclisi 3. Dönem (1969-1973), Cilt 3 (Ankara: TBMM Kültür, Sanat ve Yayın Kurulu Yayınları).
13. Clogg, Richard (1980). “The Troubled Alliance: Greece and Turkey”, Greece in the 1980s (New York: St. Martin’s Press).
14. Cumhuriyet Dönemi Partiler, Seçimler, Beyannameler (1923-1980) (2022). (Ed. Mete Kaan Kaynar, Nurettin Kalkan) (Ankara: TBMM Başkanlığı Yayınları).
15. Cumhuriyetçi Güven Partisi Seçim Beyannamesi-Huzur Güven ve Refah İçin (1973) (Ankara: Ayyıldız Matbaası).
16. Çınar, Menderes (2011). Türk Parlamento Tarihi TBMM XIII. Dönem 1965-1969, Cilt 3 (Ankara: TBMM Kültür, Sanat ve Yayın Kurulu Yayınları).
17. Ecevit, Bülent (1973). Ortanın Solu, 5. B. (Ankara: Tekin Yayınevi).
18. Erim, Nihat (1975). Bildiğim ve Gördüğüm Ölçüler İçinde Kıbrıs (Ankara: Ajans-Türk Matbaacılık Sanayii).
19. Erol, M. Seyfettin (2010). “1971-1980 Dönemi Türk Dış Politikası”. Osmanlı’dan İkibinli Yıllara Türkiye’nin Politik Tarihi. (Ed. Ahmet Çaylak-Mehmet Dikkaya-Cihat Göktepe-Hüsnü Kaplı) (Ankara: Savaş Yayınevi).
20. Feyzioğlu, Turhan ve Necati Münir Ertekün (1987). The Crux of the Cyprus Question (Lefkoşa).
21. Feyzioğlu, Turhan (1987). “Cumhuriyetçi Güven Partisi”, Cumhuriyet Dönemi Türkiye Ansiklopedisi, Cilt 8 (İstanbul: İletişim Yayınları): 2041-2042.
22. Fırat, Melek (1999). “Kıbrıs Sorununun Türk Dış Politikasına Etkileri (1955-1997)”, Çağdaş Türk Diplomasisi: 200 Yıllık Süreç, Ankara 15-17 Ekim 1997, Sempozyuma Sunulan Tebliğleri, (Yay. Haz., Soysal, İsmail), (Ankara: TTK Basımevi): 553-567.
23. Fırat, Melek (2002). “1960-1980 Yunanistan’la İlişkiler”, (Ed. Baskın Oran), Türk Dış Politikası: Kurtuluş Savaşından Bugüne Olgular, Belgeler, Yorumlar, Cilt 1, 4. B. (İstanbul: İletişim Yayınları): 716-768.
24. Galatariotou, Catia (2008). “From Psychosocial Equilibrium to Catastrophic Breakdown: Cyprus 1955–1974”, The International Journal of Psychoanalysis, 89 (4): 845-866.
25. Gürel, Şükrü S. (1993). Tarihsel Boyutları İçinde Türk-Yunan İlişkileri (1821-1993) (Ankara: Ümit Yayınevi).
26. Güven Partisi Seçim Beyannamesi (1969) (Ankara: Ankara Basım ve Ciltevi).
27. Ören, Ezgi (2022). “Turhan Feyzioğlu (1922, Kayseri-1988, İstanbul)”, Atatürk Ansiklopedisi. https://ataturkansiklopedisi.gov.tr/detay/943/Turhan-Feyzio%C4%9Flu-(1922,-Kayseri-1988,-%C4%B0stanbul) (Erişim Tarihi: 01.07.2025).
28. Hükümetler-Programları ve Genel Kurul Görüşmeleri (2013). (Haz. İrfan Neziroğlu, Tuncer Yılmaz), Cilt 5-6: 26 Mart 1971-17 Kasım 1974 (Ankara: TBMM Başkanlığı Yayınları).
29. Jordan, Andrew Richard (2000). A Cypriot Tragedy and a New Identity: Analysing Refugee Assistance Programmes and Their Impact on Cultural Relationships in Post-1974 Cyprus, Doktora Tezi, Durham University.
30. Kalaycıoğlu, Ersin (2005). Turkish Dynamics: Bridge Across Troubled Lands (New York: Palgrave Macmillan).
31. Kılıçoğlu Cihangir, Çiğdem (2016). “Modern Yunanistan’ın Karanlık Çağı: Albaylar Cuntası 1967-1974”, Asos Journal, 4 (37): 518-539.
32. Koalisyon Hükümetleri, Koalisyon Protokolleri, Hükümet Programları ve Genel Kurul Görüşmeleri (2015). (Haz. İrfan Neziroğlu, Tuncer Yılmaz), Cilt 2 (Ankara: TBMM Başkanlığı Yayınları).
33. Kostak, Ersin (2024). “Soğuk Savaş Döneminde Savunma İttifakı Olarak NATO’nun Kurulması ve Türkiye’nin Üyeliğine Giden Yol”, History Studies, 16 (2): 201-223.
34. Özcan, Gencer (2020). “1974 Kıbrıs Bunalımı”, (Haz. Mete Kaan Kaynar), Türkiye’nin 1970’li Yılları (İstanbul: İletişim Yayınları): 291-305.
35. Özkandaş, Yaşar (2019). Bir Dönemin En Başat Siyasal Çizgisi: Kemalizm (Ankara: Siyasal Kitabevi).
36. Peristianis, Nicos (2008). Between Nation and State: Nation, Nationalism, State, and National Identity in Cyprus, Doktora Tezi, Middlesex University.
37. Sencer, Muzaffer (1974). Türkiye’de Siyasal Partilerin Sosyal Temelleri (İstanbul: May Yayınları).
38. Soysal, Murat (2021). “Hakikat Ötesi, Yalan Haber ve Kolektif Belleği Çarpıtma Dinamikleri Bağlamında 6-7 Eylül 1955 Olayları Üzerine Bir Değerlendirme”, Belgi Dergisi, II: 481-507.
39. Tamçelik, Soyalp (2012). “Kıbrıs’ta Kurulan Askeri İttifaklar ve Özellikleri”, Folklor/Edebiyat, 18 (70): 197-232.
40. TBMM Tutanak Dergisi (08.12.1967). Birleşim: 14, Oturum: 1 (Ankara: TBMM Basımevi).
41. TBMM Tutanak Dergisi (15.01.1969). Birleşim: 29, Oturum: 1 (Ankara: TBMM Basımevi).
42. TBMM Tutanak Dergisi (20.07.1974). Birleşim: 3, Oturum: 2 (Ankara: TBMM Basımevi).
43. TBMM Tutanak Dergisi (20.12.1965). B: 25, O: 1 (Ankara: TBMM Basımevi).
44. TBMM Tutanak Dergisi (22.01.1969). Birleşim: 34, Oturum: 1 (Ankara: TBMM Basımevi).
45. TBMM Tutanak Dergisi (23.01.1969). Birleşim: 35, Oturum: 1 (Ankara: TBMM Basımevi).
46. TBMM Tutanak Dergisi (23.07.1974). Birleşim: 4, Oturum: 3 (Ankara: TBMM Basımevi).
47. TBMM Tutanak Dergisi, -Gizli Oturum-: 20.07.1974, Birleşim: 3, Oturum: 3. (Ankara: TBMM Basımevi).
48. TBMM Tutanak Dergisi: 19.08.1974, Birleşim: 5, Oturum: 1 (Ankara: TBMM Basımevi).
49. Tunçay, Mete (1987). “Cumhuriyet Halk Partisi”. Cumhuriyet Dönemi Türkiye Ansiklopedisi, (İstanbul: İletişim Yayınları), 8: 2019-2036.
50. Uzun, Hakan (2004). “1919-1950 Yılları Arasında Türkiye-Yunanistan İlişkileri”, Gazi Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 5 (2): 35-50.
51. Uzun, Hakan (2008). “4 Nisan 2004’te Yapılan Annan Planı Oylama Sonuçlarının Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti ve Rum Basınına Yansımaları”, Türk Dünyası Araştırmaları Dergisi, 177: 195-214.
52. Vaner, Semih (1990). “Türk-Yunan Uyuşmazlığı: Kültürel Yeniden Üretim mi, İç Politikanın veya Uluslararası Politikanın Bir Sorunu mu?”, (Der. Semih Vaner), Türk-Yunan Uyuşmazlığı (İstanbul: Metis Yayınları): 13-34.
53. Yorgancıoğlu, Cemal ve Şevki Kıralp (2019). “Turco-British Relations, Cold War and Reshaping the Middle East: Egypt, Greece and Cyprus (1954–1958)”, Middle Eastern Studies, 55 (6): 914-931.