Yeni Türkiye Partisi’nin Kıbrıs Politikası (1961-1965)

Yıl 2025, Cilt: 56 , 153 - 177, 12.12.2025

Meryem Orakçı

https://doi.org/10.58699/tyir.1773935

Öz

1950’li yıllardan itibaren Türkiye’nin dış politika gündeminde önemli bir yer edinen Kıbrıs meselesi, özellikle 1960’ların başında uluslararası bir krize dönüşerek dış politikanın öncelikli konusu haline gelmiştir. Aynı dönemde, 27 Mayıs 1960 müdahalesiyle kesintiye uğrayan Türk siyasetine yeni aktörler dahil olmuş; bunlardan biri de Demokrat Parti mirasından gelen kadroların kurduğu Yeni Türkiye Partisi (YTP) olmuştur. YTP, kuruluşundan itibaren merkez sağda konumlanmış hem muhalefet hem de koalisyon ortağı olarak Türkiye’nin karmaşık iç ve dış siyasetinde kendine yer bulmuştur. Bu çalışma, 1961–1965 yılları arasında YTP’nin Kıbrıs meselesine yaklaşımını, meclis konuşmaları, lider kadronun beyanları ve dönemin siyasal gelişmeleri ışığında değerlendirmeyi amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Dış Politika , Kıbrıs Sorunu , Yeni Türkiye Partisi , Ekrem Alican , Kıbrıs

New Turkey Party’s Cyprus Policy (1961-1965)

Öz

The Cyprus issue, which has occupied an important place on Turkey’s foreign policy agenda since the 1950s, became a priority issue in foreign policy when it turned into an international crisis in the early 1960s. During the same period, new actors entered Turkish politics, which had been interrupted by the coup d’état of May 27, 1960; one of these was the New Turkey Party (YTP), founded by personnel from the legacy of the Democratic Party. From its inception, the YTP positioned itself in the center-right and found its place in Turkey’s complex domestic and foreign politics as both an opposition party and a coalition partner. This study aims to evaluate the YTP’s approach to the Cyprus issue between 1961 and 1965 in light of parliamentary speeches, statements by the party leadership, and political developments of the period.

Anahtar Kelimeler

Foreign Policy , Ekrem Alican , Cyprus , Cyprus Problem , New Turkey Party

Kaynakça

• Ahmad, Feroz (2007). Demokrasi Sürecinde Türkiye (1945-1980). Ahmet Fethi (çev.), (İstanbul: Hil Yayın).
• Alican, Ekrem (2021). Ekrem Alican Günlükler 1956-1966. Binnur Mörel Büyükertan (yay. haz.), (İstanbul: Yapı Kredi Yayınları).
• Armaoğlu, Fahir (2005). 20. Yüzyıl Siyasi Tarihi Cilt 1-2: 1914-1995 (İstanbul: Alkım Yayınevi).
• Artuç, İbrahim (1989). Kıbrıs’ta Savaş ve Barış (İstanbul: Kastaş Yayınları).
• Canar, Burçin (2018). “SSCB-Türkiye İlişkilerinde Kıbrıs Sorunu (1964-1979)”, ViraVerita E-Journal: Interdisciplinary Encounters, (8): 223-246.
• Cumhuriyet (20 Kasım 1963).
• Cumhuriyet (26 Aralık 1963).
• Cumhuriyet (18 Haziran 1964).
• Cumhuriyet Dönemi Siyasi Partileri (2007). Mete Kaan Kaynar (der.), (Ankara: İmge Yayınevi).
• Cumhuriyet Dönemi Seçim Beyannameleri (2022). Mete Kaan Kaynar, Nurettin Kalkan (ed.) (Ankara: TBMM Basımevi).
• Cumhuriyet Senatosu Tutanak Dergisi, (26.12.1963), Birleşim: 20, Oturum:1: 13.
• Cumhuriyet Senatosu Tutanak Dergisi, (3.1.1964), Birleşim: 23, Oturum: 1: 182-183.
• Erhan, Çağrı (2009). “ABD ve NATO’yla İlişkiler”, Baskın Oran (ed.), Türk Dış Politikası Kurtuluş Savaşından Bugüne Olgular, Belgeler, Yorumlar (İstanbul: İletişim Yayınları): 681-715.
• Fırat, Melek (1997a). 1960-71 Arası Türk Dış Politikası ve Kıbrıs Sorunu (Ankara: Siyasal Kitabevi).
• Fırat, Melek, (2009b) “Yunanistan’la İlişkiler”, Baskın Oran (ed.), Türk Dış Politikası Kurtuluş Savaşından Bugüne Olgular, Belgeler, Yorumlar İstanbul: (İletişim Yayınları): 716-767.
• Gülen, Ahmet (2012) “İnönü Hükümetlerinin Kıbrıs Politikası (1961-1965)”, Ankara Üniversitesi Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, 13(50): 389-428.
• Gürel, Şükrü (1985). Kıbrıs Tarihi (1878-1960) Kolonyalizm, Ulusçuluk ve Uluslararası Politika C.2 (İstanbul: Kaynak Yayınları).
• Hale, William (2003). Türk Dış Politikası 1774-2000, Petek Demir (çev.) (İstanbul: Mozaik Yayınları).
• Karataş, E. M. (2023). “İspatçılar (19’lar)”, https://ataturkansiklopedisi.gov.tr/detay/1536/%C4%B0spat%C3%A7%C4%B1lar_(19%E2%80%99lar) (Erişim tarihi: 15.06.2025).
• Mihailidis, Mihalis (2003). “Kıbrıs Türk İşçi Sınıfı ve Kıbrıs İşçi Hareketi”, Masis Kürkçügil (der.), Ahmet An (çev.) Kıbrıs Dün ve Bugün (İstanbul: İthaki Yayınları): 299-340.
• Millet Meclisi Tutanak dergisi, (27.11.1961), Birleşim: 13, Oturum: 1: 124.
• Millet Meclisi Tutanak Dergisi, (2.7.1962), Birleşim: 75, Oturum: 1: 351.
• Millet Meclisi Tutanak Dergisi, (3.2.1964), Birleşim: 46, Oturum:1: 17.
• Millet Meclisi Tutanak Dergisi, (17.6.1964), Birleşim: 107, Oturum:3: 606-608.
• Millet Meclisi Tutanak Dergisi, (7.9.1964), Birleşim: 132, Oturum: 1: 315.
• Millet Meclisi Tutanak Dergisi, (26.2.1965), Birleşim: 65, Oturum:1: 504.
• Milliyet (14 Şubat 1962).
• Milliyet (27 Mart 1962).
• Milliyet (30 Mart 1962).
• Milliyet (31 Mayıs 1962).
• Milliyet (27 Aralık 1963).
• Milliyet (29 Aralık 1963).
• Milliyet (8 Eylül 1964).
• Milliyet (20 Haziran 1964).
• Milliyet (18 Mayıs 1965).
• Soysal, İsmail (2000). Türkiye’nin Siyasal Andlaşmaları I. Cilt (1920-1945) (Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi).
• Şahoğlu, Hasibe Vehbi (2023) “Başarısız Bir Birleşmiş Milletler Misyonu: Kıbrıs”, Ankara Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 6 (11): 1-12.
• Oberling, Pierre (1987). Bellapais’e Giden Yol Kıbrıs Türklerinin Kuzey Kıbrıs’a Göçü, Mehmet Erdoğan (çev.), (Ankara: Gnkur. Basımevi).
• Taşpınar Dağcı, Gül Tuba (2003). Ekrem Alican’ın Siyasi Hayatı, (Yayımlanmamış Doktora Tezi), (İstanbul: İstanbul Üniversitesi Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü).
• Turan, Şerafettin (2002). Türk Devrim Tarihi 5. Kitap Çağdaşlık Yolunda Yeni Türkiye (27 Mayıs 1960-12 Eylül 1980), (İstanbul: Bilgi Yayınevi).
• Yalçın. Abdullah Kutalmış (2021). “Türk Siyasal Hayatında Yeni Türkiye Partisi (1961-1973)”, Gaziantep University Journal of Social Sciences, 20 (4): 2013-2041.