War, Migration and Immigration in Aydın Doğan International Caricature Contest

Yıl 2025, Cilt: 10 Sayı: 19, 457 - 484, 31.12.2025

Fazilya Assimova , Işıl Şimşek

https://doi.org/10.55004/tykhe.1632462

https://izlik.org/JA47XM58UR

Öz

Cartoons constitute a powerful artistic medium that exaggerates social events, human behavior, and political conditions through humor combined with critical expression. Since its establishment in 1983, Aydın Doğan International Cartoon Competition has highlighted the expressive and social power of cartoons by bringing together artists from different countries and encouraging creative and original perspectives. This study aims to analyze the social, political, historical, and cultural meanings embedded in war, migration, and immigration themed cartoons that received first prize in the competition between 1983 and 2023. The research examines how these themes are represented in the selected cartoons, the visual and narrative indicators employed, the meanings generated through these indicators, and the social functions attributed to the cartoons. Using a purposive sampling method, 11 cartoons addressing war, migration, and immigration were selected from a total of 41 award-winning works. The cartoons were analyzed within the semiotic framework of Roland Barthes, focusing on denotative, connotative, and mythical levels of meaning. The findings were comparatively evaluated under two main categories: the meanings produced by the cartoons and the social functions they perform. The analysis reveals that war themed cartoons emphasize the destructive impact of war on societies, particularly on civilians, highlighting human suffering, social fragmentation, and the normalization of violence throughout history. Migration and immigration themed cartoons, on the other hand, predominantly convey mythical meanings such as alienation and fragmentation caused by migration, Western indifference toward migrants, the inevitability of immigration as a global issue, and migration as a dangerous and uncertain journey. Overall, the study concludes that these cartoons serve significant social functions by raising awareness, fostering critical consciousness, educating audiences, and articulating oppositional and critical perspectives.

Anahtar Kelimeler

Aydın Doğan International Cartoon Competition , cartoons , ımmigration , migration , war

Destekleyen Kurum

This study was supported by TÜBİTAK under the 2209-A Research Projects Support Program for Undergraduate Students

Teşekkür

The authors would like to express their sincere gratitude to the journal’s editorial board and the reviewers for their valuable comments and suggestions.

Aydın Doğan Uluslararası Karikatür Yarışması’nda Savaş, Göç ve Göçmenlik

https://izlik.org/JA47XM58UR

Öz

Karikatür, toplumsal olayları, insan davranışlarını ve politik durumları mizahi ve eleştirel bir dille abartılı şekilde ifade eden güçlü bir sanat dalıdır. 1983 yılından bugüne düzenlenen Aydın Doğan Uluslararası Karikatür Yarışması, bu sanat dalının ifade gücünü ve toplumsal etkisini desteklemekte, dünyanın dört bir yanından karikatüristleri bir araya getirerek sanatsal yaratıcılığı ve özgün düşünceyi teşvik etmektedir. Bu çalışma, 1983-2023 yılları arasında yarışmanın birincilik ödülü kazanan savaş, göç ve göçmenlik temalı karikatürlerin toplumsal, siyasal, tarihi ve kültürel anlamlarını incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma kapsamındaki karikatürlerde savaş, göç ve göçmenlik konusunun nasıl ele alındığı, bu anlatımda kullanılan göstergeler, bunlardan üretilen anlamlar ve karikatürlerin toplumsal işlevlerinin izi sürülmektedir. Araştırmada, 41 karikatürlük araştırma evreninden amaçsal örnekleme tekniğiyle savaş, göç ve göçmenlik temalı 11 karikatürü örneklem büyüklüğü olarak belirlenmiştir. Veri kaynakları Roland Barthes’ın göstergebilimsel çözümleme yaklaşımı kullanılarak düz, yan ve mit anlam boyutunda ele alınmış, elde edilen veriler karikatürlerin ürettiği anlamlar ve toplumsal işlevleri olmak üzere iki temada karşılaştırmalı olarak analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda savaş karikatürlerinde savaş toplumlarda yıkıcı değişimler yaratır, en çok sivil halkı etkiler, bireyi kimliksizleştirir, insanlık trajedisidir, uygarlık tarihi boyunca toplumlarda var olmuştur, toplum üzerinde onarılması imkânsız yaralar açar, savaş zamanla sıradanlaşır; göç ve göçmenlik karikatürlerinde ise göçmenlik kimliksizleştir, yabancılaşma sürecidir, Batı olaya duyarsızdır, görmezden gelinmeyecek büyük bir sorundur, göç yolculuğu tehlikeli ve belirsiz bir süreçtir mit anlamlarına ulaşılmıştır. Karikatürlerde ayrıca farkındalık yaratma, bilinç oluşturma, eğitim amacıyla kullanım ve muhalif duruş ortaya koyma gibi toplumsal işlevlerin güçlü olarak yer aldığı tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Aydın Doğan Uluslararası Karikatür Yarışması , göç , göçmenlik , karikatür , savaş

Destekleyen Kurum

Bu çalışma 2209-A Üniversite Öğrencileri Araştırma Projeleri Destekleme Programı kapsamında TÜBİTAK tarafından desteklenmiştir.

Teşekkür

Yazarlar, dergi editör kurulu ve makale hakemlerine değerli yorumları ve önerileri için içten teşekkürlerini sunar.

Kaynakça

• Adıgüzel, Y. (2022). Göç sosyolojisi. Nobel Akademik Yayıncılık.
• Alsaç, Ü. (1994). Türkiye’de karikatür, çizgi roman ve çizgi film. İletişim Yayınları.
• Arık, M. B. (1998). Değişen toplum değişen karikatür (Tezler dizisi). Türkiye Gazeteciler Cemiyeti Yayınları. Aydın Doğan Vakfı. (t.y.). Yarışmalar. Erişim tarihi: 23 Ekim 2024. https://sanalmuze.aydindoganvakfi.org.tr/yarismalar
• Barthes, R. (1972). Mythologies. The Nooday Press .
• Barthes, R. (1993). Göstergebilimsel serüven. (M. Rıfat & S. Rıfat Çev.). Yapı Kredi Yayınları.
• Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2021). Eğitimde bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Akademi.
• Cantek, L. & Gönenç, L. (2017). Muhalefet defteri Türkiye'de mizah dergileri ve karikatür. Yapı Kredi Yayınları.
• Çakı, C. & Darı, A. B. (2021). Sovyet propaganda dergisi Krokodil’de İran İslam Devrimi sırası ve sonrasında İran’ın temsili. İran Çalışmaları Dergisi, 5(2), ss. 271-301.
• Çalişkan, S. (2018). Çağdaş sanat eserlerine göç olgusu perspektifiyle bir bakış. İdil Sanat ve Dil Dergis, 41, ss. 39-45.
• Efekan, M. (2018). İngiliz gazetelerinde yayınlanan karikatürlerin perspektifinden İkinci Dünya Savaşı (1944-1945). [Yüksek lisans tezi]. Hacettepe Üniversitesi.
• Görgülü, Y. (2020). Toplumsal eylemlerin basında karikatürize edilişi göstergebilimsel bir analiz (İran İslam Cumhuriyeti Javan gazetesi örneği) . Atlas İnternational Refereed Journal On Social Sciences, 6(25), ss. 11-24.
• Gunes, A. (2013). Göstergebilim tarihi. Humanities Sciences, 8(4), ss. 332-348.
• Gülada, M. O. (2019). Donald Trump’ın göçmenlere yönelik inşa edilmesi planlanan Meksika Duvarı ve propaganda karikatürlerindeki sunumu. Göç Araştırmaları Dergisi, 5(1), ss. 78-108.
• Güneri, C. (2008). Sanat alanı olarak mizah: Sanat, mizah, karikatür ilişkisi ve Türkiye'den üç örnek. [Yüksek lisans tezi]. İnönü Üniversitesi.
• Hall, S. (2017a). Başkasının gösterisi. S. Hall (Ed.) Temsil kültürel temsiller ve anlamlandırma uygulamaları içinde, ss. 293-361. Pinhan Yayıncılık.
• Hall, S. (2017a). Giriş. S. Hall (Ed.). Temsil kültürel temsiller ve anlamlandırma uygulamaları içinde, ss. 7-20. Pinhan Yayıncılık.
• Husband, T. (2013). Cartoons of World War II. Arcturus Publishing.
• İmir, Y. (2023). Türkiye'de eğitimin karikatürlere yansıması: 1940-1970. [Doktora tezi]. Ankara Üniversitesi.
• İnceoğlu, Y. (1997). İletişimde etkileme süreci. Pan Yayıncılık.
• Kongar, E. (1986). Kültür ve iletişim. Say Yayınları.
• Kozintsev, A. (2013). Representing the other in British, French and German cartoons of the Crimean War. D. Demski, I. S. Kristof & K. B. Olszewska.Competing eyes:Visual encounters with alterity in Central and Eastern Europe içinde, ss. 252-277. l’Harmattan.
• Küçükşen, K. (2020). COVİD-19 günlerinde "ev halleri"nin karikatürlere yansıması göstergebilimsel bir analiz. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi (ASEAD), 7(6), ss. 38-57.
• Küresel Amaçlar. (t.y.). ss. 10 Eşitsizliklerin azaltılması. Erişim Tarihi : 25 Ekim 2024 Sürdürülebilir Kalkınma İçin Küresel Amaçlar, https://www.kureselamaclar.org/amaclar/esitsizliklerin-azaltilmasi/
• Müjdeci, M. (2015). Karagöz gazetesi ve Punch dergisindeki karikatürlerde Çanakkale Muharebeleri . TYB Akademi Dil Edebiyat ve Sosyal Bilimler Dergisi, 5(14), ss. 201-234.
• Okyayuz, A. Ş., & Kaya, M. (2019). Karikatürlerde çevirmen ve çeviri. Çeviribilim ve Uygulamaları Dergisi, (27), 152-176. https://doi.org/10.37599/ceviri.570416
• Orhan, H. (2018). Ortaokul öğrencilerinin çevre sorunları algılarının karikatür yoluyla belirlenmesi. [Yüksek lisans tezi]. Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi.
• Öngören, F. (1998). Cumhuriyet'in 75 yılında Türk mizahı ve hicvi. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
• Özçubukçu, Y. (2013). Erken Cumhuriyet döneminde Türkiye'de toplumsal değişmenin tanığı olarak karikatürler (1928-1940) ve eğitim. [Yüksek lisans tezi]. Ankara Üniversitesi.
• Scully, R. (2011). The cartoon emperor: the impact of Louis Napoleon Bonaparte on European comic art, 1848–1870. European Comic Art , 4(2), ss. 147-180.
• Sontag, S. (2005). Fotoğraf üzerine. O. Akınbay (Çev.). Agora Kitaplığı.
• Şanlıer Yüksel, Ö. İ. (2008). Türkiye'den Amerika Birleşik Devletleri'ne göç eden birinci kuşak göçmenlerin yararlandığı kitle iletişim ortamlarının ulusaşırı kimlik dönüşümüne etkileri. [Doktora tezi]. Anadolu Üniversitesi.
• Tarhan, N. (2003). Psikolojik savaş. Timaş Yayınları.
• Toluyağ, D. (2020). Geçmişten günümüze heykel sanatında mitolojik imgeler. İdil Sanat ve Dil, (66), ss. 267-282.
• Topuz, H. (1986). İletişimde karikatür ve toplum. Anadolu Üniversitesi Basımevi.
• Üçgül, S. (2018). İstanbul’da Rus göçmen basının görsel mizahı: “Zarnitsı” dergisinde yer alan karikatürler. Turkish Studies, 13(28), ss. 1041-1064.
• Viatkina, D. S. (2024). English caricature as a means of forming and reflection of the “image of the enemy” in the epoch of the Napoleonic Wars. Bulletin of Nizhnevartovsk State University, 1, ss. 13-25, https://doi.org/10.36906/2311-4444/24-1/02.
• Yaylagül, Ö. (2015). Göstergebilim ve dilbilim. Hece Yayınları ve Dergileri.
• Yıldız, N. (2020, 27, Ağustos). Mezopotamya uygarlıklarında propaganda aracı olarak sanat, Arkeoloji ve Sanat Yayınları. https://www.arkeolojisanat.com/shop/blog/mezopotamya-uygarliklarinda-propaganda-araci-olarak-sanat_3_1109957.html
• Yılmaz, C. (2019). Bilgi kaynağı olarak karikatürürn Marc21 ve Dublin Core üst veri standartları ile nitelenmesi. [Yüksek lisans tezi]. Ankara Üniversitesi.
• Yumurtacı, G. & Tosunay, D. (2018). Mizah dergilerinde göç olgusunun temsili. Kurgu, 26(3), ss. 227-237. Yücel, H. (2013). İmgeden yoruma. Ayrıntı Yayınevi.