Ways of Seeing and Space: The Spatial Construction of Gender in the Series Friends

Öz

Gender roles directly affect individuals' spatial perceptions and usage patterns, and space functions not only as a physical environment that fulfils a basic need such as shelter, but also as a space where social norms are produced and reproduced. Television series offer an important area of investigation to understand how gendered representations of space are constructed and how gender roles are internalised through the media. This study aims to analyse how the spatial representations in the TV series Friends are constructed in the context of gender through the representations of men and women put forward by John Berger in his work Ways of Seeing (2005). A comparative visual analysis method was applied to examine character-associated spaces in a series where male and female users are portrayed as equals. Data from a literature review were categorized via document analysis and assessed in terms of spatial structure, character positioning, and space usage practices. The analyses reveal that the spaces inhabited by female characters are more permeable, flexible, and personalized, while the spaces belonging to male characters are more functional, uniform, and contain elements representing authority. In addition, it has been observed that public spaces, which are defined as everyday use areas, are also shaped according to specific gender norms. This study offers a new perspective on how architectural space in media can be read through a gendered lens, emphasizing that space is not just a physical structure but a narrative space embedded with ideological and cultural codes.

Anahtar Kelimeler

• Spatial Perception
• John Berger
• Social Gender
• Spatial Representation
• Friends Series

Görme Biçimleri ve Mekan: Friends Dizisinde Toplumsal Cinsiyetin Mekansal Kurgusu

Öz

Mekân, yalnızca barınma gibi temel bir ihtiyacı karşılayan fiziksel bir çevre olmanın ötesinde, toplumsal normların sürekli olarak yeniden üretildiği bir alan olarak işlev görmekte ve bireylerin mekânsal algı ve kullanım biçimleri toplumsal cinsiyet rolleri tarafından doğrudan etkilenmektedir. Bu bağlamda, televizyon dizileri, cinsiyetlendirilmiş mekân temsillerinin nasıl kurgulandığını ve toplumsal cinsiyet rollerinin medya aracılığıyla nasıl içselleştirildiğini anlamak açısından önemli bir inceleme alanı sunmaktadır. Bu çalışma, John Berger’in (2005) Görme Biçimleri adlı eserinde ortaya koyduğu kadın ve erkek temsilleri üzerinden, Friends dizisindeki mekânsal temsillerin toplumsal cinsiyet bağlamında nasıl inşa edildiğini analiz etmeyi amaçlamaktadır. Çalışmada, kadın ve erkek kullanıcıların eşit olduğu bu dizide, karakterlere atfedilen mekânlar karşılaştırmalı görsel analiz yöntemiyle incelenmiştir. Literatür taraması ile elde edilen veriler doküman analizi yoluyla sınıflandırılmış ve dizinin mekânsal yapısı, karakterlerin mekân içindeki konumlanışları ve mekân kullanım pratikleri açısından değerlendirilmiştir. Analizler, kadın ve erkek karakterlere ait mekânların belirli değişkenler doğrultusunda farklılaştığını ortaya koymaktadır. Kadın karakterlerin yaşadığı mekânların daha geçirgen, esnek ve kişiselleştirilmiş olduğu, erkek karakterlere ait mekânların ise daha işlevsel, tekdüze ve otoriteyi temsil eden unsurlar içerdiği belirlenmiştir. Ayrıca, ortak kullanım alanı olarak tanımlanan kamusal mekânların da belirli toplumsal cinsiyet normlarına göre şekillendiği gözlemlenmiştir. Bu çalışma, mekânın yalnızca fiziksel bir yapı değil, aynı zamanda ideolojik ve kültürel kodlarla biçimlenen bir anlatı alanı olduğunu da vurgulamaya çalışmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Mekan Algısı
• John Berger
• Toplumsal Cinsiyet
• Mekansal Temsil
• Friends Dizisi

Kaynakça

1. Ahrentzen, S., Levine, D. W. & Michelson, W. (1989). Space, time, and activity in the home: A gender analysis. Journal of Environmental Psychology, 9(2), ss. 89–101.
2. Akass, K. & McCabe, J. (Eds.). (2004). Reading Sex and the City. I.B. Tauris.
3. Baştabak, H. (2008). Beden ve cinsiyet kavramlarının mimari tasarım üzerindeki etkilerinin incelenmesi. [Yüksek lisans tezi]. Fen Bilimleri Enstitüsü, Selçuk Üniversitesi.
4. Berger, J. (2005). Görme biçimleri. Metis Yayınları.
5. Bowlby, S., Gregory, S. & McKie, L. (1997). ‘Doing home’: Patriarchy, caring, and space. Women’s Studies International Forum, 20(3), ss. 343–350.
6. Butler, J. (1999). Gender trouble: Tenth anniversary edition (2nd ed.). Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203902752
7. Cumur, Ş. (2021). Toplumsal cinsiyet eşitsizliği: Kadın ve mekan. [Yüksek lisans tezi]. Konya Teknik Üniversitesi.
8. Cupers, K. (Ed.). (2013). Use matters: an alternative history of architecture. London: Routledge.

9. Day, K. (2011). Feminist approaches to urban design. T. Banerjee & A. Loukaitou-Sideris (Ed.), Companion to urban design içinde, ss. 150–161. Routledge.
10. Dökmen, Y. Z. (2004). Toplumsal cinsiyet: Sosyal psikolojik açıklamalar. Sistem Yayıncılık.
11. Friedman, S. & Kuipers, G. (2013). The divisive power of humour: Comedy, taste and symbolic boundaries. Cultural sociology, 7(2), ss. 179-195.
12. Gill, R. (2007). Gender and the media. Polity Press.
13. Gür, Ş. Ö. & Aşık, Ö. (2004). Diotima ya da kadınlar. Mimarist, (4), ss. 47–53.
14. Jermyn, D. (2009). Sex and the City (BFI TV Classics). BFI Publishing.
15. Kayasü, S. (2002). Kadın ve mekan etkileşimi. Çağdaş Mimarlık Sorunları Dizisi: Mimarlık ve Kadın Kimliği içinde, ss. 101–105. Boyut Yayın Grubu.
16. Kırık, A. M. (2013). Sinemada renk öğesinin kullanımı: Renk ve anlatım ilişkisi. 21. Yüzyılda Eğitim ve Toplum, 2(6), ss. 71–83.
17. Korkmaz, S. A. (2011). Medya, cinsiyet ve mimarlık: Televizyon reklamlarında mutfak temsil biçimlerinin cinsiyet bağlamında okunması. [Yüksek lisans tezi]. Dokuz Eylül Üniversitesi.
18. Lotz, A. D. (2006). Redesigning women: Television after the network era. University of Illinois Press.
19. Löw, M. (2006). The social construction of space and gender. European Journal of Women’s Studies, 13(2), ss. 119–133.
20. Massey, D. (1994). Space, place and gender. Polity Press.
21. Meyers, M. (2014). Women in popular culture: Representation and meaning. Hampton Press.
22. McDowell, L. (1983). Towards an understanding of the gender division of urban space. Environment and Planning D: Society and Space, 1(1), ss. 59–72.
23. Özdoyran, G. (2019). Reklamı okumak, reklamı anlamak. Urzeni Yayınevi.
24. Rendell, J., Penner, B. & Borden, I. (2000). Gender space architecture: An interdisciplinary introduction. Routledge.
25. Ro¨sing, I. (2003). The gender of space. Philosophy & Geography, 6(2), ss. 189–211. https://doi.org/10.1080/1090377032000114642
26. Rose, G. (1993). Feminism and geography: The limits of geographical knowledge. Polity Press.
27. Seçmen, E. A. (2018). Sinematografinin görsel anlatım kodları ve mekan kullanımının gerçekliğin oluşturulması bağlamında bir dönem dizisi incelemesi: Narcos örneği. Uluslararası Kültürel ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 4(2), 507–532.
28. Spain, D. (2014). Gender and urban space. Annual Review of Sociology, 40(1), 581–598.
29. Tunçok, M. (2010). Kişisel mekanın mimari temsillerinin 1990 sonrası yeni Türk sinemasında seçilmiş filmler üzerinden çözümlenmesi. [Yüksek lisans tezi]. İstanbul Teknik Üniversitesi.
30. Tunçok Sarıberberoğlu, M. (2019). Sinematik kurgunun bilinçaltı mekanları – tekinsiz mekanlar. Mimarlık ve Yaşam, 5(1), ss. 27–39.
31. Ülkü, G. K. (2018). Konutun cinsiyeti. Journal of Architectural Sciences and Applications, 3(2), 63–80.
32. Weisman, L. (1994). Discrimination by design: A feminist critique of the man-made environment. University of Illinois Press.
33. Wigley, M. (1992). Untitled: The housing of gender. B. Colomina (Ed.), Sexuality & space içinde, ss. 327–377. Princeton Architectural Press.
34. Yüceşahin, M. M. (2016). Toplumsal cinsiyet ve mekanın karşılıklı ilişkisi: Patriyarkanın sosyal mekanı örgütleyişine dair bir tartışma. Kadın/Woman 2000: Journal for Women's Studies, 17(1), ss. 73–101.