Metinlerarasılık Kuramı Bağlamında Görsel Bir Hipermetin Olarak Shirley Gerçekliğin Kehanetleri (2013) Filminde Edward Hopper Tablolarının Sinematik Dönüşümü

Öz

Görsel kültürün günümüzde oldukça farklı biçimlerinin ortaya çıkmasıyla sanatlar arası ilişkiler biçimsel ve anlamsal düzeyde etkileşim içerisinde girmiştir. Metinlerarasılık olarak da değerlendirilen bu etkileşim biçimi sadece yazılı metinlerle kalmamış, farklı sanat dalları arasında da anlam alışverişini mümkün kılmıştır. Julia Kristeva’nın ortaya attığı metinlerarasılık kavramı, görsel yapıtta ya da filmlerde yer alan göndermelerle de açıklanabilir. Gérard Genette’in kavramsallaştırmasıyla bu göndermeler sistematik hale getirilmiş ve özellikle önmetin ve hipermetin kavramları bir metnin başka bir metni dönüştürme biçimini somutlaştırmak için kullanılmıştır. Bu anlamda sinema ve resim ilişkisi de bu kuramsal çerçevenin kullanım alanları içerisine girmektedir. Sinema var olduğundan bu yana resim estetiğinden önemli ölçüde faydalanmış, kadraj, kompozisyon, ışık ve renk gibi unsurlar üzerinden bu diyalog sürmüştür. Özellikle çağdaş sinema belirli ressamların eserlerini sinematik anlayışla işlemiştir. Bu kapsamda Edward Hopper, sinema ile resim arasındaki ilişkinin görsel ve estetik açıdan en etkili referans isimlerinden biri olarak ele alınabilir. Hopper resimlerinde gündelik yaşamın sıradan izlerini taşırken, genellikle yalnız bireyler üzerinden durağan bir atmosfer oluşturur. Buna göre çalışmanın amacı Gustav Deutsch’un Shirley: Gerçekliğin Kehanetleri (2013) adlı filminin metinlerarasılık kuramı bağlamında Edward Hopper’a ait tablolarla kurduğu görsel ve anlatısal ilişkisini ortaya koymaktır. Çalışma, örneklem olarak seçilen filmi hipermetin, Edward Hopper’ın tablolarını ise önmetin olarak ele almaktadır. Film sahneleri arasındaki ilişkiler değerlendirilerek metinlerarasılığın görsel ve anlatı düzeyinde nasıl kurulduğu nitel metin çözümlemelerinden biri olan betimsel analiz yöntemiyle incelemiştir. İnceleme sonucunda filmin Edward Hopper’ın tablolarını sinemasal bir anlatıya dönüştürdüğü ve Gérard Genette’in sınıflandırması çerçevesinde güçlü bir önmetin-hipermetin ilişkisi kurduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• metinlerarasılık
• önmetin
• hipermetin
• Edward Hopper
• sinema-resim.

The Cinematic Transformation of Edward Hopper’s Paintings in the Movie Shirley Visions of Reality (2013) as a Visual Hypertext in the Context of Intertextuality Theory

Öz

With the emergence of many different forms of visual culture today, interdisciplinary relationships between the arts have interacted at both formal and semantic levels. This form of interaction, also considered intertextuality, has not been limited to written texts but has also made possible the exchange of meaning between different art forms. The concept of intertextuality, introduced by Julia Kristeva, can also be explained through references found in visual works or films. With Gérard Genette's conceptualization, these references have been systematized, and the concepts of hypotext and hypertext have been used to concretize how one text transforms another. In this sense, the relationship between cinema and painting also falls within the scope of this theoretical framework. Since its existence, cinema has significantly benefited from the aesthetics of painting, and this dialogue has continued through elements such as framing, composition, light, and color. Contemporary cinema, in particular, has processed the works of certain painters with a cinematic understanding. In this context, Edward Hopper can be considered one of the most influential reference figures in the visual and aesthetic relationship between cinema and painting. Hopper's paintings, while reflecting the mundane traces of everyday life, generally create a static atmosphere through solitary individuals. Accordingly, the aim of this study is to reveal the visual and narrative relationship between Gustav Deutsch's film Shirley: Visions of Reality (2013) and Edward Hopper's paintings within the context of intertextuality theory. The study treats the film as hypertext and Edward Hopper's paintings as pretext. By evaluating the relationships between the film scenes, the study examines how intertextuality is established at the visual and narrative levels using descriptive analysis, a qualitative text analysis method. The analysis concludes that the film transforms Edward Hopper's paintings into a cinematic narrative and establishes a strong pretext-hypertext relationship within the framework of Gérard Genette's classification.

Anahtar Kelimeler

• intertextuality
• pretext
• hypertext
• Edward Hopper
• cinema-painting.

Kaynakça

1. Aktulum, K. (1999). Metinlerarası ilişkiler. Öteki Yayınevi.
2. Aktulum, K. (2018). Sinema ve metinlerarasılık: Filmlerarası etkileşimler ve aktarımlar. Çizgi Kitabevi.
3. Aktulum, K. (2021). Bir çözümleme yöntemi olarak göstergelerarasılık. Folklor/Edebiyat Dergisi, 27(107), 661-686. https://doi.org/10.22559/folklor.1850
4. Augé, M. (2016). Yok-yerler. Daimon Yayınları.
5. Bahtin, M. (2002). Dostoyevski poetikasının sorunları. Metis Yayınları.
6. Baldick, C. (2001). The concise oxford dictionary of literary terms. Oxford University Press.
7. Barthes, R. (1986). The rustle of language. University of California Press.
8. Bazin, A. (2011). Sinema nedir? Doruk Yayınları.

9. Berger, J. (1995). Görme biçimleri. Metis Yayınları.
10. Bonitzer, P. (2011). Kör alan ve dekadrajlar. Metis Yayınları.
11. Bulut, F. (2018). "Metinlerarasılık" kavramının kavramsal çerçevesi. Edebi Eleştiri Dergisi, 2(1), 1-19. https://doi.org/10.31465/eeder.397704
12. Demir, R., & Gür, N. (2022). Edward Hopper'ın kaçış manevraları: Pencereler. İnsanat Sanat Tasarım ve Mimarlık Araştırmaları Dergisi, 2(2), 61-81.
13. Deutsch, G. (2025, 12 Temmuz). Shirley: Visions of reality. https://www.gustavdeutsch.net/de/filme-videos/90-2013-shirley-visions-of-reality
14. Ekmekçi, B. (2023). Postmodern sinemada filmlerarasılık kavramı bağlamında Mr. Nobody filminin analizi [Yüksek lisans tezi, Düzce Üniversitesi].
15. Genette, G. (1997). Palimpsests: Literature in the second degree. University of Nebraska Press.
16. Gülşen, E. (2016). Sinemanın kökleri. İnsan Yayınları.
17. Güngör, A. C. (2016). Sinema-resim ilişkisi bağlamında David Lynch ve ‘Silgikafa’ filmi. İstanbul Aydın Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Dergisi, 2(4), 9-26.
18. Gür, N. (2023). Edward Hopper’ın resimlerinde yok-yerler. Tykhe Sanat ve Tasarım Dergisi, 8(15), 337-353. https://doi.org/10.55004/tykhe.1334341
19. Jakobson, R. (1959). On linguistic aspects of translation. R. A. Brower (Ed.), On translation (ss. 232–239) içinde. Harvard University Press.
20. Körük, T. (2023). Bir Edward Hopper parodisi olarak Roy Andersson. İletişim ve Toplum Araştırmaları Dergisi, 3(1), 46-59. https://doi.org/10.5281/zenodo.7785227
21. Kristeva, J. (1980). Desire in language: A semiotic approach to literature and art. Columbia University Press.
22. Monaco, J. (2002). Bir film nasıl okunur? Oğlak Yayıncılık.
23. Öztürkler, C. (2025). Resim ve sinema ilişkisi bağlamında Andrey Tarkovski filmlerinde kapı imgesi. D-Sanat, 1(9), 237–249. https://doi.org/10.5281/zenodo.15031230
24. Rose, M. A. (2016). Parodi: Antik modern ve postmodern. Hece Yayınları ve Dergileri.
25. Şahin, A. (2022). Sinemada son dönem yenileşme söylemi “postmodern sinema”. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 9(3), 663–676. https://doi.org/10.48146/odusobiad.1141476
26. Tansuğ, S. (1982). İnsan ve sanat. Altın Kitaplar Yayınevi.
27. Uğur, U. (2019). Sinemada orijinal, taklit, tekrar metin: Potemkin Zırhlısı. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 9(3), 529-537.
28. Uğur, U. & Bayraktaroğlu, A. M. (2011). Postmodern sinemada filmlerarasılık bağlamında pastiş ve parodi. Süleyman Demirel Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Hakemli Dergisi, 1-20. https://doi.org/10.21602/sgsfsd.16422
29. Üçler, B. (2020). Loving Vincent filmi üzerinden resim ve sinema ilişkisini yeniden düşünme: Bekleyiş filmi [Yüksek lisans tezi, Akdeniz Üniversitesi].
30. Yılmaz, A. F. (2022). Tarkovski sinemasında düşünceye dönüşen resim: Deleuze ve Artaud’nun görüşleri üzerinden yeni bir analiz. SineFilozofi Dergisi, 7(Özel Sayı 4), 87-105. https://doi.org/10.31122/sinefilozofi.1063157