TÜRKİYE’NİN SÜRDÜRÜLEBİLİR ULAŞIM VİZYONUNDA HAREKETLİLİK MERKEZLERİNİN ROLÜ: STRATEJİK BİR DÖNÜŞÜM ARACI

Öz

Bu çalışma hareketlilik merkezlerinin sürdürülebilir ulaşım üzerindeki etkilerini değerlendirmekte ve Türkiye ulaşım sistemi açısından potansiyel katkılarını tartışmaktadır. Literatürde yer alan kuramsal yaklaşımlar ile Avrupa ve Kuzey Amerika’daki uygulamalardan elde edilen bulgular doğrultusunda hareketlilik merkezleri yalnızca ulaşım yöntemlerinin entegrasyonunu sağlayan yapılar değil; aynı zamanda sosyal eşitlik, çevresel sorumluluk ve kentsel bütünleşme gibi çok boyutlu sürdürülebilirlik hedeflerine katkı sunan stratejik merkezler olarak ele alınmaktadır. Türkiye’nin parçalı kentleşme yapısı, ulaşım türleri arası kopukluklar ve artan özel araç bağımlılığı gibi mevcut ulaşım sorunları dikkate alındığında, hareketlilik merkezlerinin yaygınlaştırılması hem ulaşım verimliliğini artırmakta hem de kent içi yaşam kalitesini iyileştirme potansiyeli taşımaktadır. Çalışma, hareketlilik merkezlerinin planlanmasında göz önünde bulundurulması gereken kurumsal, yönetsel ve finansal faktörleri incelemekte; pilot uygulamalar üzerinden geliştirilecek yerel modellerin özgünlüğünü tartışmaktadır. Aynı zamanda ulusal politikalar ve planlar hakkında önerilerde bulunmaktadır. Sonuç olarak hareketlilik merkezleri yalnızca altyapısal bir çözüm olarak değil, Türkiye’nin sürdürülebilir ve bütüncül ulaşım vizyonu açısından geleceğe yönelik stratejik bir araç olarak önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Hareketlilik Merkezi
• Sürdürülebilir Kentsel Hareketlilik
• Ulaşım Politikası
• Kentsel Erişilebilirlik

THE ROLE OF MOBILITY HUBS IN TÜRKİYE'S SUSTAINABLE TRANSPORTATION VISION: A STRATEGIC TRANSFORMATION TOOL

Öz

This study evaluates the impacts of mobility hubs on sustainable transportation and discusses their potential contributions to Türkiye’s urban transport system. Based on theoretical literature and international best practices from Europe and North America, mobility hubs are addressed not only as intermodal transfer points but also as strategic urban components contributing to broader sustainability objectives such as social equity, environmental responsibility, and spatial integration. Considering Türkiye’s fragmented urban structure, weak modal integration, and growing dependency on private vehicles, mobility hubs present significant opportunities to enhance transport efficiency and urban quality of life. The study explores institutional, managerial, and financial considerations in the implementation of mobility hubs and emphasizes the importance of locally adaptable models through pilot projects. It also offers recommendations regarding national policies and planning frameworks. Ultimately, mobility hubs are proposed not merely as infrastructural elements but as key instruments in shaping a forward-looking and integrated vision for sustainable mobility in Türkiye.

Anahtar Kelimeler

• Mobility Hub
• Sustainable Urban Mobility
• Transport Policy
• Urban Accessibility

Kaynakça

1. Aydıner, T. (2023). Türkiye’de 1945 - 1960 yılları arasında kentsel politikanın toplumsal yapıya etkisi ve yerelde iktidar ilişkileri. Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi, 903-935.
2. Banister, D. (2008). The sustainable mobility paradigm. Transport Policy, 73-80. doi:https://doi.org/10.1016/j.tranpol.2007.10.005
3. Buehler, R., & Pucher, J. (2011). Sustainable Transport in Freiburg: Lessons from Germany’s Environmental Capital. International Journal of Sustainable Transportation, 43-70. doi:https://doi.org/10.1080/15568311003650531
4. Comission of the European Comminities. (2009). Communication from the Commission to the European Parliament, the Council, the European Economic and Social Committee and the Committee of the Regions Action Plan on Urban Mobility. Brussels: EUR-Lex.
5. Costa, P., Morais Neto, G., & Bertolde, A. (2017). Urban Mobility Indexes: A Brief Review of the Literature. Transportation Research Procedia, 3645-3655.
6. Enbel-Yan, J., & Leonard, A. (2012). Mobility hub guidelines: Tools for achieving successful station areas. Institute of Transportation Engineers, 42-47.
7. Eraydın, A., & Taşan Kök, T. (2013). Resilience Thinking in Urban Planning. Springer. doi:http://dx.doi.org/10.1007/978-94-007-5476-8
8. Geurs, K. T., Boon, W., & Van Wee, B. (2007). Social Impacts of Transport: Literature Review and the State of the Practice of Transport Appraisal in the Netherlands and the United Kingdom. Transport Reviews, 69-90. doi:https://doi.org/10.1080/01441640802130490

9. Hipogrosso, S. (2022). New solutions and approaches for Sustainable Urban. Montevideo: Universidad de la Republica.
10. İBB. (2011). İstanbul Ulaşım Ana Planı. İstanbul: İBB.
11. IPCC. (2022). Climate Change 2022: Mitigation of Climate Change. IPCC.
12. Ismael, K., & Duleba, S. (2022). Understanding the Motivation and Satisfaction of Private Vehicle Users in an Eastern European Country Using Heterogeneity Analysis. Vehicles, 409-419. doi:https://doi.org/10.3390/vehicles4020024
13. Kager, R., Bertolini, L., & te Brömmelstroet, M. (2016). Characterisation of and reflections on the synergy of bicycles and public transport. Transportation Research Part A: Policy and Practice, 208-219. doi:https://doi.org/10.1016/j.tra.2016.01.015.
14. Krauss, K., Doll, C., & Thigpen, C. (2022). The Net Sustainability Impact of Shared Micromobility in Six Global Cities. Karlsruhe: Fraunhofer Institute for Systems and Innovation Research ISI. https://www.isi.fraunhofer.de/en/presse/2022/presseinfo-24-shared-micromobility-geteilte-e-scooterbikes-emissionen-verkehr-staedte.html adresinden alındı
15. Litman, T. (1999). Exploring the Paradigm Shifts Needed To Reconcile Transportation and Sustainability Objectives. Transportation Research Record, 1670(1), 8-12. doi:https://doi.org/10.3141/1670-02
16. Litman, T. (2003). Measuring transportation: Traffic, mobility and accessibility. Institute of Transportation Engineers. ITE Journal, 28-32.
17. Litman, T. (2025, Ocak 31). Evaluating Transportation Equity: Guidance for Incorporating Distributional Impacts in Transportation Planning. Victoria Transport Policy Institute, s. 1-80. https://www.vtpi.org/equity.pdf adresinden alındı
18. Litman, T., & Burwell, D. (2006). Issues in sustainable transportation. Int. J. Global Environmental Issues, Vol. 6, No. 4, 331-347.
19. Lucas, K. (2012). Transport and social exclusion: Where are we now? Transport Policy, 105-113. doi:https://doi.org/10.1016/j.tranpol.2012.01.013
20. Metrolinx. (2011). MOBILITY HUB GUIDELINES For the Greater Toronto and Hamilton Area. Ontario: Metrolinx.
21. Newman, P., & Kenworthy, J. (1999). Sustainability and Cities: Overcoming Automobile Dependence. Island Press.
22. Oğuztimur, S. (2022). Kentsel Ulaşımın Yeni Gündemi: Değişen Seyahat Eğilimleri, Kentsel Hareketlilik ve COVİD Süreci. Tasarım Kuram, 63-79. doi:10.14744/tasarimkuram.2022.45220
23. Oxford Learner’s Dictionaries. (tarih yok). Definition of transportation noun from the Oxford Advanced Learner’s Dictionary. Kasım 2, 2022 tarihinde Oxford Learner’s Dictionaries: https://www.oxfordlearnersdictionaries.com/us/definition/english/transportation adresinden alındı
24. Reusser, D. E., Loukopoulos, P., Stauffacher, M., & Scholz, R. W. (2008). Classifying railway stations for sustainable transitions – balancing node and place functions. Journal of Transport Geography, 191-202. doi:https://doi.org/10.1016/j.jtrangeo.2007.05.004
25. Reusser, D., Loukopoulos, P., Stauffacher, M., & Scholz, R. W. (2008). Classifying railway stations for sustainable transitions – balancing node and place functions. Journal of Transport Geography, 191-202. doi:https://doi.org/10.1016/j.jtrangeo.2007.05.004
26. Shaheen, S., & Cohen, A. (2020). Chapter 3 - Mobility on demand (MOD) and mobility as a service (MaaS): early understanding of shared mobility impacts and public transit partnerships. Demand for Emerging Transportation Systems (s. 37-59). içinde doi:https://doi.org/10.1016/B978-0-12-815018-4.00003-6
27. https://sci-hub.se/https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-319-99091-0_2 adresinden alındı
28. Topuz Kiremitçi, S., & Gerçek, H. (2017). Urban Accessibility and Affordability: A Case Study for Istanbul. Dokuz Eylul University-Faculty of Engineering Journal of Science and Engineering, 620-632.
29. https://www.semanticscholar.org/paper/transıt-orıented-development-andjoınt-development-cervero-Ferrell/c9033291d7a4cfa1cabd24594927d86f8f9739ad adresinden alındı
30. https://www.tandfonline.com/doi/epdf/10.1080/07293682.2001.9657929?needAccess=true adresinden alındı
31. TUİK. (2022).
32. UITP. (2019). The value of publıc transport how to ımplement land value capture. Brussels: UITP. https://cms.uitp.org/wp/wp-content/uploads/2020/06/LVC-finalversion_ok.pdf adresinden alındı
33. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı. (2022). Hareketlilik Merkezi Tasarım Rehberi. İstanbul: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı.
34. Uzun, N., Özdemir Sarı, Ö., & Özdemir, S. S. (2019). Urbanisation and Urban Planning in Türkiye. Urban and Regional Planning in Türkiye (s. 1-9). içinde Springer Nature Switzerland AG.
35. van der Craats, J., van Lierop, D., & Duran-Rodas, D. (2025). Social inclusion in sustainable urban mobility plans (SUMPs): The case of shared mobility in Utrecht, the Netherlands. Journal of Transport Geography. doi:https://doi.org/10.1016/j.jtrangeo.2025.104234
36. World Bank. (2002). Cities on the Move : A World Bank Urban Transport Strategy Review. Washington, DC: World Bank. https://openknowledge.worldbank.org/handle/10986/15232 adresinden alındı
37. Yazıcı, M., & Delice, Y. (2024). The Impact of Innovative Transportation Services on Travel Behaviors: A Case Study of Istanbul. Journal of Intelligent Transportation Systems and Applications, 113-126. doi:https://doi.org/10.51513/jitsa.1401005
38. Yücel, C. (2020). 20. yüzyıl dünya ve türkiye kentleşmesi üzerine bir derleme. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 200-230.
39. Zhao, L., & Le Shen. (2019). The impacts of rail transit on future urban land use development: A case study in Wuhan, China. Transport Policy, 396-405. doi:http://dx.doi.org/10.1016/j.tranpol.2018.05.004