NATO FORM 302’NİN DİJİTAL DÖNÜŞÜMÜ: SÜRDÜRÜLEBİLİR LİMAN VE GÜMRÜK SİSTEMLERİ İÇİN YENİ BİR YAKLAŞIM

Yıl 2025, Sayı: 3, 18 - 30, 29.12.2025

Aygül Aytaç

Öz

Bu çalışma, denizyolu lojistiğinde sürdürülebilirlik ve operasyonel verimlilik bağlamında, NATO Form 302 belgesinin dijitalleştirilmesine yönelik çok aşamalı ve entegratif bir model önermektedir. NATO Kuvvetleri Statüsü Anlaşması (SOFA) kapsamında kullanılan Form 302, askeri malzeme ve teçhizatın sınır ötesi hareketlerinde gümrük muafiyetine dayalı kritik bir işlev üstlenmektedir. Ancak hâlen kağıt tabanlı yürütülen bu süreç, çevresel, operasyonel ve güvenlik temelli birçok dezavantaj barındırmaktadır. Araştırmada, nitel doküman analizi yöntemiyle Türkiye’nin dijital gümrük altyapısı, NCTS Faz 5 sistemi, Avrupa Savunma Ajansı'nın (EDA) “CUSTOMS” girişimi ve Avrupa Savunma Fonu destekli SDMMS projesi gibi çok paydaşlı dijitalleşme çabaları analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular, Türkiye'nin mevcut dijital altyapısının güçlü olmasına rağmen, NATO Form 302 süreçlerinin hâlâ manuel işleyişe dayandığını ortaya koymuştur. Çalışmada önerilen “Dijital Form 302 Dönüşümü”, üç temel aşamadan oluşmaktadır: Pilot Uygulama, Mevzuat Uyumu, Sistem Entegrasyonu. Dönüşüm modeli, SDMMS'in federatif mimarisini ve NCTS ile potansiyel entegrasyon senaryolarını dikkate alarak, askeri lojistikte şeffaflık, hız, veri güvenliği ve maliyet etkinliği sağlamayı hedeflemektedir. Dijital Form 302 sayesinde belge takibi gerçek zamanlı hale gelecek, insan hataları minimize edilecek, veri paylaşımı güvenli kanallar üzerinden yapılabilecektir. Ayrıca, kağıt kullanımının kaldırılmasıyla çevresel sürdürülebilirliğe doğrudan katkı sunulacaktır. Çalışma, örnek olay analizleriyle dijitalleşme sürecine ilişkin karşılaştırmalı uygulamalara yer vermekte ve blokzincir gibi yeni nesil teknolojilerin askeri belgelerde kullanım potansiyeline de dikkat çekmektedir. Sonuç olarak, önerilen model dönüşüm, Türkiye’nin “Yeşil ve Akıllı Limanlar” vizyonunu güçlendirirken, NATO ve AB standartlarıyla da uyumlu bir askeri lojistik altyapının inşasına katkı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Askeri Gümrük , NATO Form 302 , Dijitalleşme , NCTS Faz 5 , Sürdürülebilir Limanlar , Elektronik Belge , Blokzincir Teknolojisi

THE DIGITAL TRANSFORMATION OF NATO FORM 302: A NEW APPROACH FOR SUSTAINABLE PORT AND CUSTOMS SYSTEMS

Öz

This study proposes a multi-phase and integrative model for the digitalization of the NATO Form 302 document in the context of sustainability and operational efficiency in maritime logistics. Form 302, used under the NATO Status of Forces Agreement (SOFA), plays a critical role in customs exemption for the cross-border movement of military equipment and supplies. However, this process is still conducted in paper-based form, bringing several disadvantages in terms of environmental impact, operational delays, and security vulnerabilities. Using a qualitative document analysis method, the study examines Turkey’s digital customs infrastructure, the NCTS Phase 5 system, the European Defence Agency’s (EDA) “CUSTOMS” initiative, and the SDMMS project supported by the European Defence Fund, all of which represent multi-stakeholder digitalization efforts. Findings indicate that although Turkey has a strong digital infrastructure, the procedures related to NATO Form 302 remain largely manual. The proposed “Digital Form 302 Transformation Model” consists of three main stages: Pilot Implementation, Regulatory Alignment, and System Integration. The model, considering the federated architecture of the SDMMS and potential integration scenarios with NCTS, aims to ensure transparency, speed, data security, and cost-effectiveness in military logistics. With the digitalization of Form 302, document tracking will become real-time, human errors will be minimized, and data sharing will be conducted through secure channels. Moreover, eliminating paper use will directly contribute to environmental sustainability. The study includes case analyses comparing digitalization practices and highlights the potential use of emerging technologies such as blockchain in military documentation. In conclusion, the proposed model strengthens Turkey’s “Green and Smart Ports” vision and contributes to the development of a military logistics infrastructure compatible with NATO and EU standards.

Anahtar Kelimeler

Military Customs , NATO Form 302 , Digitalization , NCTS Phase 5 , Sustainable Ports , Electronic Document , Blockchain Technology

Kaynakça

• Antov, M. (2023). The new European customs reform – Opportunities and challenges. Proceedings of the International Scientific Conference “Economic Challenges”, D. A. Tsenov Academy of Economics, Bulgaria, 25–35. Bulgaria. https://doi.org/10.5281/zenodo.7746245.
• Argyris, C., and Schön, D. A. (1996). Organizational learning II: Theory, method and practice. Addison- Wesley.
• Aytaç, A. (2024). Milli savunma sanayiinde blok zincir model önerisi, Yayımlanmamış Doktora tezi, Milli Savunma Üniversitesi, Alparslan Savunma Bilimleri ve Millî Güvenlik Enstitüsü, İstanbul.
• Aytaç, A., ve Çakır, S. (2023). An analysis of the feasibility of blockchain technology in the national defense industry. Kafkas Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 14(27), 525–541. https://doi. org/10.36543/kauiibfd.2023.021.
• Barcik, J., and Czech, P. (2018). NATO transport through a “Schengen military zone” from an international legal perspective. Scientific Journal of Silesian University of Technology. Series Transport, 98, 5–14. https://doi.org/10.20858/sjsutst.2018.98.1.
• Brandt, A., Meissner, M., and Andersson, S. (2021). Secure IT ecosystem in seaports: From paper to digital. Maritime Policy & Management, 48(2), 187–205. https://doi.org/10.1080/03088839.2020.1824376.
• Braun, V., and Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa.
• CargoX. (2024). CO₂ savings from digital documentation in global supply chains. https://www.cargox.io/ resources/co2-savings-report.
• Creswell, J. W., and Creswell, J. D. (2018). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches (5th ed.). Sage Publications.
• Drent, M., Kruijver, K., and Zandee, D. (2023). Military mobility and the EU–NATO conundrum. Clingendael Institute. https://www.clingendael.org/pub/2023/military-mobility.
• European Commission. (2021). Transit manual: Supplement on customs formalities for NATO and military goods. Brussels: DG TAXUD.
• European Commission. (2024). Digital Customs Initiative 2023–2027: e-Form 302 pilot implementation report. Brussels: DG TAXUD.
• Eisenhardt, K. M. (1989). Building theories from case study research. Academy of Management Review, 14(4), 532–550. https://doi.org/10.5465/amr.1989.4308385.
• Fiott, D. (2019). Towards Military Mobility? European Union Institute for Security Studies (EUISS). https://www.iss.europa.eu/content/towards-military-mobility.
• Henesey, L., and Casalicchio, E. (2019). Analysis of sustainability in port operations: Challenges and ITbased solutions. Journal of Port Economics, 11(2), 101–117.
• HM Revenue and Customs (HMRC). (2024). Transit procedures and NATO Form 302 guidance. UK Government Publications. https://www.gov.uk/guidance/nato-customs-procedures.
• Miles, M. B., Huberman, A. M., and Saldaña, J. (2014). Qualitative Data Analysis: A Methods Sourcebook (3rd ed.). Sage Publications.
• Ledger Insights. (2024). Digital document solutions for maritime logistics: Environmental and security impacts. https://www.ledgerinsights.com/blockchain-documentation-maritime.
• T.C. Ticaret Bakanlığı. (2024). Dijital Gümrük ve e-Belge Uygulamaları 2024 Raporu. Ankara, Dijital Gümrük Genel Müdürlüğü.
• T.C. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (UAB). (2023). 2053 Ulaştırma ve Lojistik Ana Planı. Ankara: UAB Yayınları.
• T.C. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (UAB). (2024). Yeşil ve Dijital Limanlar Strateji Belgesi. Ankara: Lojistik Hizmetler Genel Müdürlüğü.
• UNESCAP. (2021). Environmental impact assessment of cross-border paperless trade. United Nations ESCAP Publications. https://www.unescap.org/kp/2021/environmental-impact-paperless-trade.
• Utama, H., Wibisono, D., and Dewi, R. (2024). E-document efficiency in Southeast Asian ports: An environmental sustainability perspective. Asian Journal of Maritime Affairs, 9(1), 18–35.
• Utama, D. R., Hamsal, M., Abdinagoro, S. B., and Rahim, R. K. (2024). Developing a digital transformation maturity model for port assessment in archipelago countries: The Indonesian case. Case Studies on Transport Policy, 12(1), 101–119. Article 18 https://doi.org/10.1016/j.cstp.2024.04.009.
• Yıldırım, A., ve Şimşek, H. (2021). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri (12. Baskı). Ankara: Seçkin Yayıncılık.
• Yılmaz, E., ve Açık Taşar, S. (2024). Gümrük işlemlerinde blokzincir teknolojisinin rolü. Beykoz Akademi Dergisi, 12(2), 341–365. https://doi.org/10.14514/beykozad.1547517.