ULAŞTIRMADA 1 DAKİKANIN EKONOMİK DEĞERİ VE ZAMAN KAYBININ TÜRKİYE EKONOMİSİNE MALİYETİ
Öz
Ulaştırmada kaybedilen zaman, fırsat maliyeti üzerinden parasallaştırılabilen bir ekonomik büyüklüktür. Bu çalışma, Türkiye ölçeğinde şehir içi karayolu ulaşımında trafik sıkışıklığına bağlı zaman kaybının yolcu ve ticari araç hareketlerine etkisini, zaman tasarrufunun değeri yaklaşımı temelinde senaryo temelli olarak tahmin etmiştir. Kuramsal çerçeve, ulaştırma ekonomisinde iş amaçlı ve iş dışı yolculuk ayrımı, güvenilirlik değeri ve yük taşımacılığında zaman maliyeti tartışmalarına dayandırılmıştır. Zamanın birim değeri için üç düzey tanımlanmıştır: 2025 net asgari ücret tabanlı alt sınır, 2024 gayrisafi yurt içi hasıla ve istihdam saatleri tabanlı temel değer ve güvenilirlik etkisini içeren tam üretkenlik tabanlı üst sınır. Trafiğe kayıtlı taşıt stoku ve tür dağılımı için TÜİK Motorlu Kara Taşıtları bülteni, istihdam ve çalışma saatleri için TÜİK İşgücü İstatistikleri, üretkenlik temelli değerleme için TÜİK ulusal hesapları, ulusal sıkışıklık göstergeleri için TomTom Traffic Index ve çevresel maliyet için AB ETS ile emisyon katsayıları kullanılmıştır. Ulusal gecikme parametreleri, TomTom’da raporlanan Türkiye kentlerinin zaman kaybı verilerinin ağırlıklı ve temkinli yorumlanması yoluyla kurulmuştur. Sonuçlar, 1 dakikalık zaman kaybının parasal değerinin 0,94 TL ile 12,44 TL aralığında değiştiğini; temel senaryo altında şehir içi otomobil gecikmelerinin yıllık yolcu zaman maliyetinin 163,6 milyar TL, ticari araç gecikmelerinin yıllık maliyetinin ise 82,0 milyar TL düzeyine ulaşabildiğini göstermektedir. Aynı senaryoda gecikmelerin yakıt israfı yaklaşık 803 milyon litre, ek karbondioksit salımı yaklaşık 1,89 milyon ton olarak tahmin edilmiş; bu emisyonların karbon maliyeti AB karbon fiyatı üzerinden yıllık 143,5 milyon avro mertebesinde hesaplanmıştır. Bulgular, Türkiye’de sadece otomobillerde günlük ortalama 1 dakikalık kalıcı iyileşmenin dahi makro ölçekte çift haneli milyar TL düzeyinde fayda üretebileceğini göstermektedir. Bununla birlikte, bu büyüklükler doğrudan gözlenmiş ulusal gecikme serileri değil, varsayımları açık biçimde raporlanmış senaryo tahminleri olarak okunmalıdır. Bu nedenle çalışma, kesin nokta tahmininden çok politika önceliklendirmesi için karşılaştırılabilir bir maliyet çerçevesi sunmaktadır.
Anahtar Kelimeler
Destekleyen Kurum
Bu çalışma, Ostim Teknik Üniversitesi ve Çankaya Üniversitesi öğrencileri bünyesinde yürütülmüştür.
Etik Beyan
Bu çalışmanın hazırlık sürecinde bilimsel araştırma ve yayın etiği kurallarına tam olarak uyulduğu; kullanılan tüm verilerin kamuya açık kaynaklardan elde edildiği ve herhangi bir etik ihlali bulunmadığı beyan edilir.
Teşekkür
Bu çalışmanın veri toplama ve analiz süreçlerindeki kıymetli desteklerinden dolayı Sayın Dr. Çağlar TABAK'a; akademik rehberlikleri ve vizyoner yaklaşımları için ise Ostim Teknik Üniversitesi ve Çankaya Üniversitesi öğretim üyelerine teşekkürlerimizi sunarız.
ECONOMIC VALUE OF ONE MINUTE IN TRANSPORT AND THE COST OF TRAVEL TIME LOSS FOR TÜRKİYE
Öz
Time lost in transport can be monetised through opportunity cost. This study develops scenario-based national estimates of the cost of travel time loss caused by urban road congestion in Türkiye for both passenger travel and commercial vehicle operations. Its conceptual framework draws on the transport economics literature on the value of travel time savings, distinguishing business and non-business travel, reliability effects and freight time costs. Three value bands are defined for one minute of time: a lower bound based on the 2025 net minimum wage, a baseline based on 2024 gross domestic product and total hours worked, and an upper bound that incorporates reliability effects. Official statistics on vehicle stock, employment and national accounts are combined with TomTom Traffic Index indicators and environmental cost parameters. National delay inputs are derived by interpreting the Turkish cities reported by TomTom in a deliberately conservative way when moving from covered cities to a national scenario. Results suggest that the monetary value of one minute ranges from TL 0.94 to TL 12.44. Under the baseline scenario, annual passenger time loss from urban car delays reaches TL 163.6 billion and annual delay costs for commercial vehicles reach TL 82.0 billion. The same scenario implies about 803 million litres of fuel waste and 1.89 million tonnes of additional carbon dioxide, with an annual carbon cost of about EUR 143.5 million when valued at the EU carbon price. The findings indicate that even a persistent one-minute daily improvement for cars can generate benefits in the order of tens of billions of TL. At the same time, the results should be read as transparent scenario estimates rather than as a directly observed national congestion account. The paper therefore offers a policy-oriented cost framework that can be refined with official counts, sensor data and city-specific behavioural evidence.
Anahtar Kelimeler
