Sporda Psikolojik İyi Oluş Ölçeği: Ölçek Geliştirme, Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması

Yıl 2025, Cilt: 6 Sayı: 2, 127 - 139, 30.08.2025

Samet İcik , Çağdaş Caz

Öz

Çalışmanın amacı, sporda psikolojik iyi oluşu belirlemeyi amaçlayan bir ölçek geliştirmek, geçerlik ve güvenirlik çalışmalarını yapmaktır. Mevcut çalışmaya toplamda 719 öğrenci (449 erkek, 270 kadın) katılım göstermiştir. Oluşturulan madde havuzu uzman görüşüne sunulmuş, uzman görüşü sonrası 65 madde analiz için hazır hale getirilmiştir. Taslak ölçeğe yönelik açımlayıcı faktör analizi uygulanmış ve bu işlem sonucunda elde edilen yapı, doğrulayıcı faktör analiziyle test edilerek doğrulanmıştır. Ardından, doğrulanan yapıya test-tekrar test yöntemi ve iç tutarlılık analizi gerçekleştirilmiştir. Açımlayıcı faktör analizi sonucunda taslak ölçek, 3 faktör ve toplamda 31 maddeden oluşan bir yapı ortaya koymuştur. Bu yapı, doğrulayıcı faktör analizi ile incelenmiş ve nihai ölçek, 3 faktörlü ve 23 maddelik bir forma dönüşmüştür. Ölçeğin güvenirliği, test tekrar test yöntemi ve iç tutarlılık analizi ile incelenmiştir. Analizler, Cronbach Alpha iç tutarlılık katsayılarının 0,933 ile 0,974 arasında olduğunu göstermiştir. Sonuç, Mevcut ölçeğin, kapsam ve yapı geçerliğine bakımından güvenilir bir ölçme aracı olduğu belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

İyi oluş , Psikoloji , Spor

Kaynakça

• Akın, A. (2008). Psikolojik iyi olma ölçekleri: geçerlik ve güvenirlik çalışması. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri Dergisi, 8(3), 721-750.
• Aksayan, S., & Gözüm, S. (2002). Guide for intercultural scale adaptation: Psychometric features and intercultural comparison. Journal of in Nursing Research Developing, 4(2), 9-20.
• Arslan, G. (2015). Yetişkin psikolojik sağlamlık ölçeğinin (YPSÖ) psikometrik özellikleri: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Ege Eğitim Dergisi, 16(2), 344-357.
• Ay, T., Oruç, D., & Özdoğru, A.A. (2022). Adaptation and evaluation of COVID-19 related psychological distress scale Turkish form. Death Studies, 46(3), 560-568. Basım, N., & Çetin, F. (2011). Yetişkinler için psikolojik dayanıklılık ölçeğinin güvenilirlik ve geçerlilik çalışması. Türk Psikiyatri Dergisi, 22(2), 104-14.
• Bulut, S., Doğan, U., & Altundağ, Y. (2013). Adolescent psychological resilience scale: Validity and reliability study. Suvremena Psihologija, 16(1), 21-32.
• Bülbül, A., & Akyol, G. (2020). Sporda psikolojik ihtiyaçlar durum ölçeği (SPĠDÖ): Türkçe uyarlaması, geçerlik ve güvenirlik çalışması. Hacettepe Journal of Sport Sciences, 31(4), 163-173.
• Büyüköztürk, ġ. (2002). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı. (2. Baskı). Ankara: Pegem Yayıncılık.
• Büyüköztürk, ġ. (2010). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı. (12. Baskı). Ankara: Pegem Akademi.
• Çınar, V., Aktop, A., Karahüseyinoğlu, M.F., Deniz, M., Savucu, Y., Demir, E., Şahin, G., Nalbant, S., Çadır, A. (2015). Spor Bilimlerine Giriş (E. Demir, Ed.) Ankara: Nobel Yayınları.
• Fornell C., & Larcker, D. F. (1981). Evaluating structural equations models with unobservable variables and measurement error. Journal Marketing Research, 18(1), 39-50.
• Gümüş Demir, Z. (2022). Yaşlılarda psikolojik iyi oluş ölçeğinin geliştirilmesi. Senex Yaşlılık Çalışmaları Dergisi, 6(1), 16-32.
• Hair, J. F., Anderson, R. E., Tatham, R. L. & Black, W. C. (1999). Análisis multivariante. Prentice Hall.
• Karaçam, A. (2016). Beden eğitimi öğretmenlerinin başarı algılarında yordayıcı olarak akademik iyimserlik, psikolojik iyi oluş ve fiziksel saygı (Doktora tezi), Gazi Üniversitesi.
• Kartal M., & Bardakçı S. (2018). SPSS ve AMOS Uygulamalı örneklerle güvenirlik ve geçerlik analizleri. Ankara: Akademisyen Yayınevi.
• Keyes, C.L.M., Shmotkin, D., ve Ryff, C.D. (2002). Optimizing well-being: The emprical encounter of two traditions. Journal of Personality and Social Psychology, 82(6), 1007-1022.
• Kuyumcu, B. (2012). Üniversite öğrencilerinin duygularını fark etmeleri ve ifade etmeleri ile psikolojik iyi oluşları: Kültürlerarası bir karşılaştırma (Doktora tezi), Gazi Üniversitesi.
• McGregor, I., & Little, B.R. (1998). Personal projects, happiness and meaning: On doing well and being yourself, Journal of Personality and Social Psychology, 74(2), 494-512.
• Morris, C. G. (2002). Psikolojiyi anlamak (H.B. Ayşavık, M. Sayıl, Çev.). Türk Psikologlar Derneği Yayınları. (Orijinal çalışma 1996 yılında yayınlandı).
• Özmen, T. (2019). Proaktif Kişiliğin sporcuların psikolojik iyi oluş düzeyine etkisi (Yüksek lisans tezi), İstanbul Gelişim Üniversitesi/Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İstanbul. Özmete, E. (2016). Evli kadınlar ve erkekler için psikolojik iyi oluş ölçeğinin Türkçeye uyarlaması. Bilig, 78, 361-391. Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2001). On happiness and homan potentials: A review of research on hedonic and eudaimonic well-being, Annual Review of Psychology, 52, 141-166. 138 Ryff, C. D. (1989). Happiness is everyting, or is it? Explorations on the meaning of psychological well-being, Journal of Personality and Social Psychology, 57(6), 1069-1081.
• Talimciler, A. (2008). Futbol değil iş: endüstriyel futbol. İletişim Kuram ve Araştırma Dergisi, 26, 89-114.
• Tükenmez, M. (2009). Toplum bilim ve spor. İstanbul: Kaynak Yayınları.
• Tatar A., Namlı M., Özüdoğru, M.T., Uysal, A.R., Yeşilkanat G., Bahadır, E., Kalender, B., & Aydın, S. (2017). A Psikolojik yıldırma ölçeğinin geliştirilmesi ve psikometrik özelliklerinin incelenmesi. Journal of Behavior at Work, 2(2), 79-88.
• Tavşancıl, E. (2002). Tutumların ölçülmesi ve SPSS ile veri analizi. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım. Telef, B.B. (2013). Psikolojik iyi oluş ölçeği: Türkçeye uyarlama, geçerlik ve güvenirlik çalışması. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 28(3), 374-384.
• Tezbaşaran, A.A. (1996). Likert tipi ölçek geliştirme kılavuzu. Psikologlar Derneği Yayınları.
• Turgut, M. F., & Baykul, Y. (1992). Ölçekleme teknikleri. ÖSYM Yayınları.
• Uzun, K., Tagay, O., & Karataş, Z. (2020). Ergenler için psikolojik zihinlilik ölçeğinin geliştirilmesi: geçerlik ve güvenirlik çalışması. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 16(2), 322-342.
• Ünver, ġ., Yılmaz, M., Atan, T., Çankaya, S., & Savucu, Y. (2022). Sporda psikolojik ihtiyaçlar durumu ölçeği (SPĠDÖ): Türkçe uyarlaması, geçerlik ve güvenirlik çalışması. On Dokuz Mayıs Üniversitesi Spor ve Performans Araştırmaları Dergisi, 13(1), 75-88.