Sedanter Bireylerde Yeme Bozukluğu ile Fiziksel Aktiviteye Yönelik Tutum ve Davranışlarının Değerlendirilmesi

Yıl 2025, Cilt: 6 Sayı: 3, 114 - 128, 30.12.2025

Burak Nemli , Aydın Karabulak , Abdullah Yavuz Akıncı

https://izlik.org/JA57GX77WJ

Öz

Çalışmanın amacı sedanter bireylerin yeme bozuklukları ve fiziksel aktiviteye karşı tutumlarını incelemektir. Çalışma 2025 yılında Isparta ilinde yaşayan 18-65 yaşları aralığında bulunan basit tesadüfi yöntemle seçilmiş yaş ortalamaları 33,76 ± 12,11 yıl, BKİ ortalamaları 24,716 ± 5,1416 olan 135’i kadın 95’i erkek olmak üzere toplamda 228 sedanter birey gönüllü olarak katılmıştır. Araştırmada tarama modeli kullanılarak, kişisel bilgi formuyla birlikte yeme bozuklukları riskini ölçmek için ‘’REZZY (SCOFF) Yeme Bozuklukları Ölçeği’’ ve fiziksel aktiviteye karşı olan tutumlarını ölçmek içinde ‘’Bilişsel Davranışçı Fiziksel Aktivite Ölçeği (BDFAÖ)’’ kullanılmıştır. Veriler sanal ortamda google forms üzerinden toplandı. Elde ettiğimiz verilerin analizlerini IBM SPSS 22.0 istatistik paket programını kullanılmıştır. Verilerin arasındaki ilişkiyi incelemek için betimleyici analizler, veriler arasındaki ilişkinin belirlenmesi için korelasyon testi, Independent – Samples bağımsız t-testi ve Anova analizleri yapılmıştır. Bu bağlamda, sedanter bireylerin fiziksel aktiviteye karşı tutumların ve davranışlarının olası etkilerini değerlendirmek hedeflenmiştir. Katılımcıların %41,7’si kadın (n=95), %58,3’ü erkek (n=133) olup, ortalama boy uzunlukları 169,8 cm, ortalama vücut ağırlığı ise 71,6 kg’dır. BKİ dağılımına göre bireylerin %6,1’i zayıf, %51,3’ü normal kilolu, %30,7’si kilolu ve %11,8’i obez grubunda yer almaktadır. Fiziksel aktiviteye katılımı engelleyen bir durumu olanların oranı oldukça düşük olup, yalnızca %3,5’i “evet” yanıtını vermiştir. Düzenli egzersiz yapma durumu ise katılımcıların %31,6’sında mevcut, buna karşın %68,4’ü düzenli egzersiz yapmamaktadır. Bu dağılım, sedanter bireylerin çoğunluğunun genç ve orta yaş grubunda, normal BKİ değerine sahip olmakla birlikte düzenli egzersiz alışkanlığı bulunmayan bir profil çizdiğini göstermektedir. Bu çalışmayla spor yapmak insan sağlığı açısından psikolojik, sosyolojik ve fizyolojik olarak insan hayatına etkisi olduğu görülerek insanları spor yapmaya teşvik edebilir.

Anahtar Kelimeler

Davranış , Fiziksel Aktivite , Sedanter Birey , Tutum , Yeme Bozukluğu

Evaluation of Attitudes and Behaviors of Sedentary People with Eating Disorders and International Activity

https://izlik.org/JA57GX77WJ

Öz

The aim of this study is to examine the attitudes of sedentary individuals towards eating disorders and physical activity. A total of 228 sedentary individuals, 135 female and 95 male, with a mean age of 33.76 ± 12.11 years and a mean body mass index of 24.716 ± 5.1416, living in Isparta province in 2025, were selected using a simple random method and participated voluntarily. The study used a screening model, along with a personal information form, the "REZZY (SCOFF) Eating Disorders Scale" to measure the risk of eating disorders, and the "Cognitive Behavioral Physical Activity Scale (CBPA)" to measure attitudes towards physical activity. Data were collected virtually via Google Forms. The obtained data were analyzed using the IBM SPSS 22.0 statistical package program. Descriptive analyses were conducted to examine the relationship between the data, correlation test, Independent – Samples independent t-test and Anova analyses were conducted to determine the relationship between the data. In this context, we aimed to evaluate the potential effects of sedentary individuals' attitudes and behaviors toward physical activity. Participants were 41.7% female (n=95), 58.3% male (n=133), the majority male, with an average height of 169.8 cm and an average body weight of 71.6 kg. According to BMI distribution, 6.1% of participants were underweight, 51.3% were normal weight, 30.7% were overweight, and 11.8% were obese. The proportion of participants with a condition that prevented participation in physical activity was quite low, with only 3.5% answering "yes." Regular exercise was present in 31.6% of participants, while 68.4% did not exercise regularly. This distribution suggests that the majority of sedentary individuals were young and middle-aged, with a normal BMI but no regular exercise habit. This study shows that doing sports has a psychological, sociological and physiological impact on human health, and thus can encourage people to do sports.

Anahtar Kelimeler

Behavior , Physical Activity , Sedentary Individual , Attitude , Eating Disorder

Kaynakça

• Akıncı, A.Y. (2023). Yaşlılarda Fiziksel Aktivite, içinde Bütün Yönleriyle Başarılı Yaşlanma (ed., Özkul, Metin- Kalaycı, Işıl), Nobel Akademik Yayıncılık, Basım sayısı:1, Sayfa Sayısı 510, ISBN:978-625-397-890-7.
• Altınışık, Ü., & Çelik, A. (2021). Investigation of service quality perceived by fitness center consumers. Pakistan Journal of Medical & Health Sciences, 10(15), 3225-3229.
• Aslan, C. S., İnan, T., & Akalan, C. (2010). Profesyonel bir futbol takımı ile beden eğitimi ve spor yüksekokulu öğrencilerinin bazı fiziksel ve fizyolojik özelliklerinin karşılaştırılması. E-Journal of New World Sciences Academy, 5(1), 47–58.
• Aydemir, Ö., Köksal, B., Yalın-Sapmaz, Ş., & Yüceyar, H. (2015). Kadın üniversite öğrencilerinde REZZY yeme bozuklukları ölçeği Türkçe formunun güvenilirlik ve geçerliliği. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 16(Ek 1), 31–35.
• Barakat, S., McLean, S. A., Bryant, E., Le, A., Marks, P., Touyz, S., & Maguire, S. (2023). Risk factors for eating disorders: findings from a rapid review. Journal of Eating Disorders, 11(1), 8.
• Bek, N. (2012). Fiziksel aktivite ve sağlığımız. T.C. Sağlık Bakanlığı, Türkiye Halk Sağlığı Kurumu. Biernat, E., Tomaszewski, P., & Milde, K. (2010). Physical activity of office workers. Biology of Sport, 27(4), 289–296.
• Blangsted, A. K., Sogaard, K., Hansen, E. A., et al. (2008). One-year randomized controlled trial with different physical-activity programs to reduce musculoskeletal symptoms in the neck and shoulders among office workers. Scandinavian Journal of Work, Environment & Health, 55–65.
• Bozkuş, T., Türkmen, M., Kul, M., Özkan, A., Öz, Ü., & Cengiz, C. (2013). Beden eğitimi ve spor yüksekokulunda öğrenim gören öğrencilerin fiziksel aktivite düzeyleri ile sağlıklı yaşam biçimi davranışlarının belirlenmesi ve ilişkilendirilmesi. International Journal of Sport Culture and Science, 1(3), 49–65.
• Breda, C., Chiarelli, A., Quarantelli, G., Conti, M. V., Madini, N., & Cena, H. (2024). Comparative analysis of dietary vs. non-dietary approaches in obesity and disordered eating behaviors: a narrative review of the literature. Eating and Weight Disorders-Studies on Anorexia, Bulimia and Obesity, 29(1), 74.
• Carbone, S., Del Buono, M. G., Ozemek, C., & Lavie, C. J. (2019). Obesity, risk of diabetes and role of physical activity, exercise training and cardiorespiratory fitness. Progress in Cardiovascular Diseases, 62(4), 327–333. https://doi.org/10.1016/j.pcad.2019.08.004
• Chan, C. Y., & Chiu, C. Y. (2022). Disordered eating behaviors and psychological health during the COVID-19 pandemic. Psychology, Health & Medicine, 27(1), 249–256. https://doi.org/10.1080/13548506.2021.1883687
• Coopoo, Y., Constantinou, D., & Rothberg, A. D. (2008). Energy expenditure in office workers with identified health risks. South African Journal of Sports Medicine, 20(2), 40–43.
• Çakır, Z., & Coşkuntürk, O. S. (2022). Beden eğitimi ve spor yüksekokulunda öğrenim gören öğrencilerin sporcu beslenme bilgi düzeylerinin bazı değişkenler açısından incelenmesi. Ulusal Spor Bilimleri Dergisi, 6(2), 105–118. https://doi.org/10.30769/usbd.1210763
• Çalıştır, B., Dereli, F., Eksen, M., & Aktaş, S. (2005). Muğla Üniversitesi öğrencilerinin beslenme konusunda bilgi düzeylerinin belirlenmesi. Uluslararası İnsan Bilimleri Dergisi, 2(2), 1–8.
• Çokluk, Ö., Şekercioğlu, G., & Büyüköztürk, Ş. (2014). Sosyal bilimler için çok değişkenli istatistik: SPSS ve LISREL uygulamaları (211–275). Pegem Akademi Yayıncılık.
• Doğan, O. (2015). Spor psikolojisi: Ders kitabı (3. genişletilmiş baskı). Detay Yayıncılık.
• Eaton, M., Probst, Y., Foster, T., Messore, J., & Robinson, L. (2024). A systematic review of observational studies exploring the relationship between health and non-weight-centric eating behaviours. Appetite, 199, 107361.
• Elliott, M. A., Brewster, S. E., Thomson, J. A., Malcolm, C., & Rasmussen, S. (2015). Testing the bi‐dimensional effects of attitudes on behavioural intentions and subsequent behaviour. British Journal of Psychology, 106(4), 656–674.
• Enriquez, J. P., & Gollub, E. (2023). Snacking consumption among adults in the United States: a scoping review. Nutrients, 15(7), 1596.
• Eraslan, M., & Aydoğan, H. (2016). Vücut geliştirme ve fitness merkezinde spor yapan bireylerin beden bölgelerinden hoşnut olma düzeylerinin yaş ve cinsiyet değişkenlerine göre incelenmesi. CBÜ Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 11(2), 50–57.
• Ermiş, S. A., & Dereceli, E. (2023). Sporda imgeleme ve güdülenme. Spor Bilimleri Alanında Güncel Yaklaşımlar-II, 65.
• Eskiler, E., Küçükibiş, F., Gülle, M., & Soyer, F. (2016). Bilişsel davranışçı fiziksel aktivite ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Journal of Human Sciences, 13(2), 2577–2587. https://doi.org/10.14687/jhs.v13i2.3806
• Fernández, G. G., Díaz, A. K., & Udeanu, E. A. (2023). Effectiveness of psychological interventions for eating disorders in adolescence: An overview of systematic reviews. Revista de Psicología Clínica con Niños y Adolescentes, 10(1), 11
• İzgi, H. (2011). Düzenli spor yapan ve yapmayan çalışan yetişkin kadınların beslenme alışkanlıklarının ve antropometrik ölçümlerinin incelenmesine yönelik bir çalışma (Yüksek lisans tezi), Hacettepe Üniversitesi. YÖK Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi
• Karabulak, A. (2022). Fiziksel Aktivite Alışkanlıklarının Covid19 Geçirme Sürecindeki Etkilerinin Araştırılması, Journal of Social, Humanities and Administrative Sciences, 8(56), 1121-1126.
• Karaca, A. (2000). Fiziksel Aktivite Değerlendirme Anketi’nin (FADA) üniversite öğrencileri üzerinde güvenirlik çalışması. 6. Spor Bilimleri Kongresi Bildiri Özetleri, Ankara.
• Karaca, S., Karaca, R., & Dülger, R. (2023). Rekreasyonel sporun beden eğitimi ve spor öğretmenlerinin yaşam memnuniyetine etkisi: Bir ilişkisel tarama çalışması. In A. Ersoy & H. Ulukan (Eds.), Spor psikolojisinin derinlikleri: İlişkiler, analizler ve karşılaştırmalar (7–26). Duvar Yayınları.
• Karasar, N. (2009). Bilimsel araştırma yöntemi (19. baskı). Ankara: Nobel Yayın Dağıtım.
• Kardeş, M., & Baycar, A. (2021). Moleküler gastronomide sıvı azot uygulamaları. Journal of Applied Tourism Research, 2(2), 169–176.
• Kartal, F. T., & Aykut, M. K. (2019). Üniversite öğrencilerinde sosyal fizik kaygısı ve depresyonun yeme bozukluğu riski ile ilişkisi. Beslenme ve Diyet Dergisi, 47(2), 20-29.
• Kılıç, S. (2013). Örnekleme yöntemleri. Journal of Mood Disorders, 3(1), 44–46.
• Li, Y., Schoufour, J., Wang, D. D., Dhana, K., Pan, A., Liu, X. et al., (2020). Healthy life style and life expectancy free of cancer, cardiovascular disease, and type 2 diabetes: prospective cohort study. BMJ, 8, 368-l6669. DOI: 10.1136/bmj.l6669.
• Ojala, K., Tynjälä, J., Välimaa, R., Villberg, J., & Kannas, L. (2012). Overweight adolescents’ self-perceived weight and weight control behaviour: HBSC study in Finland 1994–2010. Journal of Obesity, Article 180176. https://doi.org/10.1155/2012/180176
• Öğmen M., Akıncı, A.Y., Atay, E. (2019). Lise Öğrencilerinde Fiziksel Aktivitelere ve Sosyal Etkinliklere Katılımın Akademik Motivasyon Üzerindeki Etkisinin İncelenmesi. Journal Of Socıal, Humanıtıes And Admınıstratıve Scıences, 5(20), 1003-1008., Doi: 10.31589/JOSHAS.188 (Yayın No: 5988348)
• Özkan, A. (2017). Sınıf öğretmenlerinin ve adaylarının enerji ve besin öğesi alımları (beslenme alışkanlıkları) ile sağlıklı yaşam biçimi davranışlarının ve fiziksel aktivite düzeylerinin belirlenmesi ve ilişkilendirilmesi (Yüksek lisans tezi). Bartın Üniversitesi.
• Özkaya, Ş. Ö. (2021). Yaşam kalitesi ve fonksiyonel besinler. Fenerbahçe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 1(1), 62-68.
• Pedersen, B. K., & Saltin, B. (2015). Exercise as medicine – evidence for prescribing exercise as therapy in 26 different chronic diseases. Scandinavian Journal of Medicine & Science in Sports, 25(Suppl. 3), 1–72.
• Pescatello, L. S., Buchner, D. M., Jakicic, J. M., Powell, K. E., Kraus, W. E., Bloodgood, B., et al. (2019). Physical activity to prevent and treat hypertension: A systematic review. Medicine & Science in Sports & Exercise, 51(6), 1314–1323. https://doi.org/10.1249/MSS.0000000000001943
• Powell, K. E., Paluch, A. E., & Blair, S. N. (2011). Physical activity for health: What kind? How much? How intense? On top of what? Annual Review of Public Health, 32(1), 349–365.
• Sallis, J. F., Bull, F., Guthold, R., Heath, G. W., Inoue, S., Kelly, P., ... & Hallal, P. C. (2016). Progress in physical activity over the Olympic quadrennium. The Lancet, 388(10051), 1325–1336. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(16)30581-5
• Stice, E., Marti, C. N., Shaw, H., & Jaconis, M. (2009). An 8-year longitudinal study of the natural history of threshold, subthreshold, and partial eating disorders from a community sample of adolescents. Journal of Abnormal Psychology, 118(3), 587–597. https://doi.org/10.1037/a0016481
• Tambağ, H. (2011). Hatay Sağlık Yüksekokulu öğrencilerinin sağlıklı yaşam biçimi davranışları ve etkileyen faktörler. Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Hemşirelik Dergisi, 47–58.
• Tezcan, C. İ., Suna, G., & Karabulak, A. (2024). Yetişkin Bireylerde E-Sağlık Mobil Uygulama Destekli Beslenme ve Egzersiz Programlarının Vücut Kompozisyonu ve Bazı Kan Parametreleri Üzerine Etkisinin İncelenmesi. Süleyman Demirel Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 15(1), 17-28.
• Tresure, J., Claudino, A. M., & Zucker, N. (2010). Eating disorders. The Lancet, 13, 583–593.
• Vaizoğlu, S., Akça, O., Akdağ, A., ve ark. (2004). Genç erişkinlerde fiziksel aktivite düzeylerinin belirlenmesi. TSK Koruyucu Hekimlik Bülteni, 3(4), 63–71.
• Wilson, G., Drust, B., Morton, J. P., & Close, G. L. (2014). Weight-making strategies in professional jockeys: implications for physical and mental health and wellbeing. Sports Medicine, 44(6), 785–796.
• World Health Organization. (2024). Malnutrition. https://www.who.int/news-room/questions-and-answers/item/malnutrition (Erişim tarihi: 20 Eylül 2024).
• Yang, Y., Conti, J., McMaster, C. M., Piya, M. K., & Hay, P. (2023). “I need someone to help me build up my strength”: A meta-synthesis of lived experience perspectives on the role and value of a dietitian in eating disorder treatment. Behavioral Sciences, 13(11), 944.
• Yeltepe, H., & İkizler, H. (2007). Egzersiz bağımlılığı ölçeği-21'in Türkçe geçerlilik ve güvenilirlik çalışması. Bağımlılık Dergisi, 8(1), 29–35.
• Yıldırım, S. ve Akıncı, A.Y. (2021). Covıd-19 Sürecinde Karantina, Fiziksel Aktivite ve Sedanter Yaşamın Bireyler Üzerine Etkisi. 4th International Health Sciences And Life Congress 08-10 April 2021 Burdur/Turkey, 1(1), 178-188. (Tam Metin Bildiri/Sözlü Sunum) (Yayın No: 7466631)
• Yıldırım, İ., Yıldırım, Y., Ersöz, Y., Işık, Ö., Saraçlı, S., Karagöz, Ş., & Yağmur, R. (2017). Egzersiz bağımlılığı, yeme tutum ve davranışları ilişkisi. Celal Bayar Üniversitesi Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 12(1), 43–54.