Ortaöğretim Öğrencilerinin Beden Eğitimi ve Spor Dersi ile Sağlıklı Beslenmeye Karşı Tutumlarının İncelenmesi

Öz

Bu araştırma, ortaöğretim öğrencilerinin beden eğitimi ve spor dersine yönelik tutumlarının, sağlıklı beslenme alışkanlıklarıyla olan çok boyutlu ilişkisini derinlemesine incelemeyi amaçlamaktadır. Literatürdeki tek boyutlu yaklaşımların aksine bu çalışma, sağlıklı beslenme tutumunu; bilişsel, duyuşsal ve davranışsal alt boyutlarıyla bütüncül bir çerçevede ele alarak, beden eğitimi ve spor tutumunun bu karmaşık yapı ile kurduğu ilişki örüntüsünü ortaya koymayı hedeflemiştir. İlişkisel tarama modeline dayalı bu nicel çalışmanın örneklemini, Ağrı ilinde öğrenim gören 431 ortaöğretim öğrencisi oluşturmaktadır. Veriler, Beden Eğitimi ve Spora İlişkin Tutum Ölçeği ve Sağlıklı Beslenmeye İlişkin Tutum Ölçeği kullanılarak toplanmış ve Yapısal Eşitlik Modellemesi (YEM) temelinde analiz edilmiştir. Araştırmanın en temel bulgusu, beden eğitimi ve spora yönelik olumlu tutumun, sağlıklı beslenmenin davranışsal boyutlarıyla (olumlu beslenme ve kötü beslenme) orta düzeyde anlamlı bir ilişki sergilediğidir. Buna karşın, bilişsel (bilgi) boyutta istatistiksel olarak anlamlı fakat zayıf bir ilişki saptanırken, duyuşsal (duygu) boyutta anlamlı bir bağ bulunamamıştır. Ayrıca, erkek öğrencilerin beden eğitimi ve spora yönelik tutumlarının kız öğrencilere göre daha yüksek olduğu saptanırken, okul türü değişkeninin tutumlar üzerinde anlamlı bir farklılık oluşturmadığı görülmüştür. Bu sonuçlar, beden eğitimi ve sporun, soyut bilgi veya duygusal eğilimlerden ziyade, doğrudan somut sağlık davranışlarını şekillendirmede kilit bir rol oynadığını göstermektedir. Bulgular, gençlere yönelik sağlık politikalarının ve eğitim müfredatlarının, teorik bilgiden çok uygulamalı ve davranışa dönük stratejilere odaklanması gerektiğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Beden eğitimi ve spor
• sağlıklı beslenme
• tutum
• ortaöğretim
• Yapısal Eşitlik Modellemesi.

Investigation of High School Students' Attitudes Toward Physical Education and Sports Course and Healthy Nutrition

Öz

This study aims to comprehensively examine the multidimensional relationship between high school students’ attitudes toward physical education and sports and their healthy eating habits. Unlike the unidimensional approaches in the existing literature, this research adopts a holistic framework by addressing healthy eating attitudes through cognitive, affective, and behavioral sub-dimensions. The purpose is to reveal the relational Uluslararası Bozok Spor Bilimleri Dergisi, 2025 X(X), XX-XX Bozok International Journal of Sport Sciences, 2025 X(X), XX-XX pattern between attitudes toward physical education and sports and this complex construct. The sample of this quantitative study, based on a correlational research design, consists of 431 high school students studying in Ağrı province. Data were collected using the Physical Education and Sports Attitude Scale and the Healthy Eating Attitude Scale, and analyzed through Structural Equation Modeling (SEM). The main finding indicates that positive attitudes toward physical education and sports have a moderate and significant relationship with the behavioral dimensions of healthy eating (positive and negative eating behaviors). However, a statistically significant but weak relationship was found in the cognitive (knowledge) dimension, while no significant association was observed in the affective (emotion) dimension. Furthermore, male students were found to have higher attitudes toward physical education and sports compared to female students, while the type of school did not yield a significant difference in attitudes. These findings suggest that physical education and sports play a key role in shaping concrete health behaviors rather than abstract knowledge or emotional tendencies. The results highlight the need for youth-oriented health policies and educational curricula to focus more on practical and behavior-oriented strategies rather than theoretical knowledge.

Anahtar Kelimeler

• Physical education and sports
• healthy nutrition
• attitude
• high school
• Structural Equation Modeling.

Kaynakça

1. Alamehmet, M. N. (2021). 18-25 yaş arası üniversite öğrencilerindeki internet bağımlılığının sağlıklı beslenmeye ilişkin tutum üzerine etkisi (Yüksek lisans tezi). Haliç Üniversitesi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
2. Alkafaween, S. A. R. ve Erzeybek, M. S. (2022). Kütahya Dumlupınar Üniversitesi’nin farklı bölümlerinde öğrenim gören öğrencilerin spor yapma durumuna göre beslenme alışkanlıklarının araştırılması. International Sport Science Student Studies, 4(1), 15–21. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/2466492
3. Alparslan, S. (2008). Ortaöğretim öğrencilerinin beden eğitimi öğretmenlerinin sergilediği öğretim davranışlarına ilişkin algıları (Yüksek lisans tezi). Abant İzzet Baysal Üniversitesi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
4. Aras, L. (2019). Farklı türdeki ortaöğretim kurumlarında okuyan öğrencilerin beden eğitimi ve spor dersine yönelik tutumlarının incelenmesi (Yüksek lisans tezi). Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
5. Asparouhov, T., & Muthén, B. (2010). Weighted least squares estimation with missing data. Mplus Technical Appendix. https://www.statmodel.com/download/GstrucMissingRevision.pdf
6. Beauducel, A., & Herzberg, P. Y. (2006). On the performance of maximum likelihood versus means and variance adjusted weighted least squares estimation in CFA. Structural Equation Modeling, 13(2), 186–203. https://doi.org/10.1207/s15328007sem1302_2
7. Bentler, P. M., & Bonett, D. G. (1980). Significance tests and goodness of fit in the analysis of covariance structures. Psychological Bulletin, 88(3), 588–606. https://doi.org/10.1037/0033-2909.88.3.588
8. Bıdıl, S. (2020). Badminton sporcularının sağlıklı beslenmeye ilişkin tutum düzeylerinin incelenmesi (Yüksek lisans tezi). Gazi Üniversitesi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.js

9. Bilgiç, P., Hamamcılar, O. ve Bilgiç, C. (2011). Sporcuların beslenme bilgi ve uygulamaları. Beslenme ve Diyet Dergisi, 39(1-2), 37–45. https://doi.org/10.33076/2011.BDD.338
10. Browne, M. W., & Cudeck, R. (1993). Alternative ways of assessing model fit. K. A. Bollen & J. S. Long (Ed.), Testing structural equation models içinde (ss. 136–162). Sage.
11. Buchanan, L. R., Wethington, H. R., Finnie, R. K. C., Mercer, S. L., Merlo, C., Michael, S., Sliwa, S., Pratt, C. A., & Ochiai, E. (2023). A community guide systematic review: School dietary and physical activity interventions. American Journal of Preventive Medicine, 64(3), 441–451. https://doi.org/10.1016/j.amepre.2022.10.003
12. Çakır, Z. ve Coşkuntürk, O. S. (2022). Beden eğitimi ve spor yüksekokulunda öğrenim gören öğrencilerin sporcu beslenme bilgi düzeylerinin bazı değişkenler açısından incelenmesi. Ulusal Spor Bilimleri Dergisi, 6(2), 105–118. https://doi.org/10.30769/usbd.1210763
13. Çar, S. Ö. (2022). Spor bilimleri fakültesi öğrencilerinin performans arttırma ve sağlıklı beslenmeye ilişkin tutumlarının incelenmesi (Yüksek lisans tezi). Bartın Üniversitesi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
14. Çetin, M. (2007). Ortaöğretim öğrencilerinin beden eğitimi ve spora ilişkin tutumlarının karşılaştırılması (Yüksek lisans tezi). Ahi Evran Üniversitesi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
15. Ekici, S., Bayrakdar, A. ve Hacıcaferoğlu, B. (2011). Lise öğrencilerinin beden eğitimi dersi tutumlarının değerlendirilmesi. Uluslararası İnsan Bilimleri Dergisi, 8(1), 829–839. http://www.InsanBilimleri.com
16. Erden, C. ve Özmutlu, İ. (2017). Ortaokul öğrencilerinin beden eğitimi ve spor dersine ilişkin tutumlarının çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Kafkas Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (20), 415–426. https://doi.org/10.9775/kausbed.2017.026
17. Ertürk Yaşar, H., Şen, K. G. ve Karagöz, Ş. (2024). Spor bilimleri fakültesi öğrencilerinin sağlıklı beslenmeye ilişkin tutumlarının incelenmesi. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 13(1), 422–432. https://doi.org/10.37989/gumussagbil.1366484
18. Ertürk-Yaşar, H. (2023). Spor bilimleri fakültesi öğrencilerinin sağlıklı beslenmeye ilişkin tutumları ve beslenme okuryazarlığı. Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 12(3), 1150–1158. https://doi.org/10.33206/mjss.1248108
19. Flora, D. B., & Curran, P. J. (2004). An empirical evaluation of alternative methods of estimation for CFA with ordinal data. Psychological Methods, 9(4), 466–491. https://doi.org/10.1037/1082-989X.9.4.466
20. Gönen, M. ve Ceyhan, M. A. (2022). Spor bilimleri fakültesi öğrencilerinin sağlıklı beslenmeye yönelik tutumları ile benlik saygıları arasındaki ilişki. IJOESS, 13(48), 625–637. http://dx.doi.org/10.35826/ijoess.3154
21. Göral, K. ve Yıldırım, D. (2022). Spor bilimleri fakültesi öğrencilerinin sağlıklı beslenmeye ilişkin tutumlarının branş farklılıklarına göre araştırılması. CBÜ Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 17(1), 58–69. https://doi.org/10.33459/cbubesbd.1114833
22. Güleş, B. (2021). İnönü Üniversitesi tıp fakültesi öğrencilerinin sağlıklı beslenme ile ilgili tutumları (Yüksek lisans tezi). İnönü Üniversitesi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
23. Güllü, M., Güçlü, M. ve Arslan, C. (2009). Ortaöğretim öğrencilerinin beden eğitimi dersine ilişkin tutumlarının incelenmesi. Sport Sciences, 4(4), 273–288. https://doi.org/10.12739/10.12739
24. Gürbüz, B. ve Doğan, M. (2024). Spora yönelik tutum, sağlıklı beslenme ve mentâl iyi oluş arasındaki ilişki. Gençlik Araştırmaları Dergisi, 12(34), 104–122. https://doi.org/10.52528/genclikarastirmalari.1431468
25. Hayes, A. F., & Coutts, J. J. (2000). Use Omega rather than Cronbach’s Alpha for estimating reliability. Communication Methods and Measures, 14(1), 1–24. https://doi.org/10.1080/19312458.2020.1718629
26. Hu, L. T., & Bentler, P. M. (1999). Cutoff criteria for fit indexes in covariance structure analysis. Structural Equation Modeling, 6(1), 1–55. https://doi.org/10.1080/10705519909540118
27. Kat Öztürk, A. (2021). Lise öğrencilerinin dengeli beslenme ve obezite ile ilgili tutumlarının belirlenmesi için ölçek geliştirme (Yüksek lisans tezi). Balıkesir Üniversitesi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
28. Kaya, İ., Şentürk, A., Ustalar, A., Kaya, K., vd., (2022). Kütahya Dumlupınar Üniversitesi Spor Bilimleri Fakültesi öğrencilerinin sağlıklı beslenmeye yönelik tutumlarının araştırılması. Uluslararası Güncel Eğitim Araştırmaları Dergisi, 8(2), 478–494. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/2621797
29. Keskin, Ö. (2015). Ortaokul öğrencilerinin beden eğitimi dersine yönelik tutumlarının bazı değişkenlere göre incelenmesi (Yüksek lisans tezi). Sakarya Üniversitesi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
30. Kır, R. (2012). İlköğretim ikinci kademe öğrencilerinin beden eğitimi ve spor dersine yönelik tutum ve davranışları (Yüksek lisans tezi). Kırıkkale Üniversitesi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
31. Kim, H. Y. (2013). Statistical notes for clinical researchers: assessing normal distribution (2) using skewness and kurtosis. Restorative dentistry & endodontics, 38(1), 52.
32. Kim, M., Winkler, C., & Talley, S. (2021). Binary item CFA of Behavior Problem Index (BPI) using Mplus. The Quantitative Methods for Psychology, 17(2), 141–153. https://doi.org/10.20982/tqmp.17.2.p141
33. Kline, R. B. (2015). Principles and practice of structural equation modeling (4th ed.). Guilford Press.
34. MacCallum, R. C., Browne, M. W., & Sugawara, H. M. (1996). Power analysis and determination of sample size for covariance structure modeling. Psychological Methods, 1(2), 130–149. https://doi.org/10.1037/1082-989X.1.2.130
35. Office of Disease Prevention and Health Promotion. (2021, Mart 30). Giving children and adolescents a healthy start through nutrition. U.S. Department of Health and Human Services. https://odphp.health.gov/news/202103/giving-children-and-adolescents-healthy-start-through-nutrition
36. Onan, A. H. (2022). Ortaokul ve lisede öğrencilerin beden eğitimi ve spor dersine yönelik tutumları ile beslenme alışkanlıklarının incelenmesi (Yüksek lisans tezi). Bursa Uludağ Üniversitesi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
37. Park, C. G. (2023). Implementing alternative estimation methods to test the construct validity of Likert-scale instruments. Korean Journal of Women Health Nursing, 29(2), 85–90. https://doi.org/10.4069/kjwhn.2023.06.14.2
38. Pidecioğlu, T. (2015). Lise öğrencilerinin beden eğitimi ve spor dersine ilişkin tutumlarının bazı değişkenler açısından incelenmesi (Yüksek lisans tezi). Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
39. Rosseel, Y. (2012). lavaan: An R package for structural equation modeling. Journal of Statistical Software, 48(2), 1–36. https://doi.org/10.18637/jss.v048.i02
40. Rosseel, Y. (2014). Structural Equation Modeling with categorical variables. Bertinoro Summer School, Using R for Personality Research. https://www.personality-project.org/r/tutorials/summerschool.14/rosseel_sem_cat.pdf
41. Sargın, K. ve Güleşce, M. (2022). Öğretmenlerin sağlıklı beslenmeye ilişkin tutumlarının değerlendirilmesi. Gaziantep Üniversitesi Spor Bilimleri Dergisi, 7(1), 1–11. https://doi.org/10.31680/gaunjss.1000390
42. Sarıoğlu, Ö., İmamoğlu, O., Atan, T., Türkmen, M., & Akyol, P. (2012). Beden eğitimi bölümünde okuyan farklı branşlardaki öğrencilerin beslenme alışkanlıklarının incelenmesi. Selçuk Üniversitesi Beden Eğitimi ve Spor Bilim Dergisi, 14(1), 88 - 94. https://www.ajindex.com/dosyalar/makale/acarindex-1423931845.pdf
43. Schermelleh-Engel, K., Moosbrugger, H., & Müller, H. (2003). Evaluating the fit of structural equation models. Methods of Psychological Research Online, 8(2), 23–74. https://www.stats.ox.ac.uk/~snijders/mpr_Schermelleh.pdf
44. Steiger, J. H. (2007). Understanding the limitations of global fit assessment in SEM. Personality and Individual Differences, 42(5), 893–898. https://doi.org/10.1016/j.paid.2006.09.017
45. Şam, C. T., Bayram, M. ve Taşdemir, N. (2021). Öğrencilerin beden eğitimi ve spor dersine yönelik tutumlarının çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Atatürk Üniversitesi Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 23(4), 1–14.
46. Taşdelen, V. (2021). Farklı branşlardaki genç sporcuların beslenme alışkanlıklarının incelenmesi (Yüksek lisans tezi). Sinop Üniversitesi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
47. U.S. Department of Health and Human Services. (2018). Physical Activity Guidelines for Americans (2nd ed.). U.S. Department of Health and Human Services. https://health.gov/sites/default/files/2019-09/Physical_Activity_Guidelines_2nd_edition.pdf
48. Uluç, S. ve Durukan, E. (2021). Spor yönetimi bölümünde öğrenim gören öğrencilerin sağlıklı beslenmeye ilişkin tutum düzeylerinin incelenmesi. Mediterranean Journal of Sport Science, 4(3), 438–446. https://doi.org/10.38021/asbid.1034041
49. Vega-Ramírez, L. (2024). Exploring the influence of a physical activity and Healthy Eating Program... International Journal of Environmental Research and Public Health, 21(4), 418. https://doi.org/10.3390/ijerph21040418
50. Yağcı, İ. (2012). Ortaöğretim öğrencilerinin beden eğitimi dersine ilişkin tutumlarının incelenmesi (Yüksek lisans tezi). Afyon Kocatepe Üniversitesi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
51. Yılmaz, G. ve Karaca, S. (2019). Spor yapan ve sedanter üniversite öğrencilerinin beslenme bilgi, tutum ve yaşam kalitelerinin incelenmesi. Niğde Üniversitesi BESB Dergisi, 13(3), 258–266. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/900061
52. Yılmaz, G., Şengür, E. ve Turasan, İ. (2022). Spor bilimleri fakültesinde okuyan öğrencilerin sağlıklı beslenme tutum puanlarının incelenmesi. Türk Spor Bilimleri Dergisi, 5(2), 64–70. https://doi.org/10.46385/tsbd.1111714