Beden Eğitimi ve Spor Öğretmenlerinin Özel Gereksinimli Öğrencilere Yönelik Öz Yeterlilik Düzeylerinin İncelenmesi

Öz

Bu araştırma, beden eğitimi ve spor öğretmenlerinin özel gereksinimli öğrencilere karşı öz yeterlilik düzeylerini farklı değişkenler ile incelenmesi amacıyla yapılmıştır. Araştırmaya, tarama yöntemi esas alınarak Mardin il ve ilçelerinde basit rastgele örnekleme yöntemi ile görev yapan 344 gönüllü beden eğitimi öğretmeni katılmıştır. Veri toplama aracı olarak Kişisel Bilgi Formu ve Beden Eğitimi ve Spor Öğretmenlerinin Özel Gereksinimli Çocuklara Yönelik Öz-Yeterlik Ölçeği-Türkçe Versiyonu (BESÖY-TR) ölçeği kullanılmıştır. Ölçek toplamda 33 maddeden ve zihinsel yetersizlik, bedensel yetersizlik ve görme yetersizliği olmak üzere üç farklı alt boyuttan oluşmaktadır. Elde edilen veriler SPSS paket programı aracılığı ile t testi ve tek yönlü varyans (ANOVA) analizleri yapılmıştır. Anlamlılık p<0.05 olarak kabul edilmiştir. Analiz sonucunda katılımcıların yaş, cinsiyet, meslek yılı, eğitim düzeyi, ailede engelli birey bulunma durumu, medeni hali, engelli bireylere yönelik eğitim/seminer alma, anne eğitim düzeyi, baba eğitim düzeyi ve okulunda özel eğitim sınıfı bulunma değişkenlerinden etkilenmeyip anlamlı bir farklılık göstermezken, çocuk sahibi olma değişkenine göre zihinsel yetersizlik ve görme yetersizliği alt boyutlarunda çocuk sahibi olanların, özel gereksinimli bireylerle çalışma deneyimi değişkenine göre ise zihinsel yetersizlik alt boyutunda çalışanların lehine öz-yeterlik düzeylerini anlamlı biçimde etkilediğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Beden Eğitimi ve Spor Öğretmeni
• Özel Gereksinimli Birey
• Özyeterlilik

An Examination of the Self-Efficacy Levels of Physical Education and Sports Teachers Towards Students with Special Needs

Öz

This study was conducted to examine the self-efficacy levels of physical education and sports teachers toward students with special needs in relation to various variables. Based on the survey method, the study included 344 volunteer physical education teachers working in Mardin province and its districts, selected through a simple random sampling method. The data collection tools consisted of a Personal Information Form and the Turkish version of the Self-Efficacy Scale for Physical Education and Sports Teachers Toward Children with Special Needs (BESÖY-TR). The scale includes a total of 33 items and three sub-dimensions: intellectual disability, physical disability, and visual impairment. The obtained data were analyzed using t-tests and one-way analysis of variance (ANOVA) through the SPSS software package. The level of significance was set at p < 0.05. The results indicated that the participants’ self-efficacy levels did not show significant differences based on age, gender, years of professional experience, educational level, presence of a disabled individual in the family, marital status, receiving training/seminars related to individuals with disabilities, mother’s education level, father’s education level, or the presence of a special education classroom in their school. However, having children significantly affected the self-efficacy levels in the intellectual disability and visual impairment sub-dimensions in favor of teachers who had children. Additionally, work experience with individuals with special needs significantly affected the self-efficacy levels in the intellectual disability sub-dimension in favor of those who had such experience.

Anahtar Kelimeler

• Physical Education and Sports Teacher
• Special Needs Individual
• Self-efficacy.

Kaynakça

1. Aker, S., Dündar, C., & Pekşen, Y. (2005). Ölçme araçlarında iki yaşamsal kavram: Geçerlik ve güvenirlik. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Tıp Dergisi, 22(1), 50–60.
2. Akyıldız, S. (2017). Öğretmen adaylarının engelli bireylere yönelik tutumlarının incelenmesi. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 17(39), 145–175.
3. Altıparmak, S., & Yıldırım Sarı, H. (2012). Manisa ilinde engelli bireylere karşı toplumsal tutum. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 13(2), 110–116.
4. Altunhan, A., Bayer, R., & Açak, M. Z. (2021). Mardin Artuklu Üniversitesi'ndeki engellilere yönelik tutumlarının incelenmesi. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Spor Bilimleri Dergisi, 4(1), 61–70.
5. Asch, A. (1984). The experience of disability: A challenge for psychology. American Psychologist, 39(5), 529–536. https://doi.org/10.1037/0003-066X.39.5.529
6. Bandura, A. (2012). On the functional properties of perceived self-efficacy revisited. Journal of Management, 38(1), 9–44. https://doi.org/10.1177/0149206311410606
7. Benitez Ojeda, A. B., & Carugno, P. (2026). Special education. StatPearls [Internet]. StatPearls Publishing. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK499857/
8. Bora Erdoğdu, E. (2021). Beden eğitimi ve spor öğretmenleri ile diğer branş öğretmenlerinin engelli bireylere yönelik tutumlarının karşılaştırılması (Kars ili örneği) (Yüksek lisans tezi). Kafkas Üniversitesi.

9. Çolak, M., & Çetin, C. (2014). Öğretmenlerin engelliliğe yönelik tutumları üzerine bir araştırma. Dokuz Eylül Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 29(1), 191–211.
10. Demir, C. (2023). Beden eğitimi öğretmenlerinin mesleki benlik saygıları ile engellilere yönelik tutumlarının karşılaştırılması (Bağcılar ilçesi örneği) (Yüksek lisans tezi). İstanbul Gelişim Üniversitesi.
11. Demirbilek, B., Öcal, Y. K., & Karabulut, E. O. (2024). Spor bilimleri öğrencilerinin engellilere yönelik algı düzeylerinin incelenmesi. Uluslararası Bozok Spor Bilimleri Dergisi, 5(1), 1–13.
12. Doğan Özdemir, S. (2021). Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde çalışan eğitimcilerin engellilere yönelik tutumlarının incelenmesi (İstanbul, Beylikdüzü örneği) (Yüksek lisans tezi). İstanbul Gelişim Üniversitesi.
13. George, D., & Mallery, P. (2019). IBM SPSS statistics 26 step by step: A simple guide and reference (16. bs.). Routledge.
14. Gökçe, A., Güneş, G., & Seyitoğlu, Ç. D. (2016). İnönü Üniversitesi Tıp Fakültesi öğrencilerinin engellilere yönelik tutum ve davranışları. Medicine Science, 5(2), 351–362.
15. Gördegir, H. (2024). Beden eğitimi ve spor öğretmenleri ile farklı branş öğretmenlerinin engelli bireylere yönelik algılarının incelenmesi (Yüksek lisans tezi). Batman Üniversitesi.
16. Gülünay, Y. İ., Kayışoğlu, N., & İlhan, L. (2019). Beden eğitimi öğretmeni adaylarının zihinsel engelli çocuklara yönelik tutumlarının çeşitli değişkenlere göre incelenmesi. Karabük Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(2), 626–639.
17. Gün, E. (2021). Beden eğitimi ve spor öğretmen adaylarının zihinsel engelli çocuklara yönelik tutumlarının incelenmesi: Malatya ili örneği (Yüksek lisans tezi). İnönü Üniversitesi.
18. Hatipoğlu Özcan, G., & Özer, D. (2016). Beden eğitimi ve spor öğretmenlerinin zihinsel engelli çocuklara yönelik tutumlarını etkileyen faktörlerin incelenmesi (Yüksek lisans tezi). İstanbul Gelişim Üniversitesi.
19. Hutzler, Y., Meier, S., Reuker, S., & Zitomer, M. (2019). Attitudes and self-efficacy of physical education teachers toward inclusion of children with disabilities: A narrative review of international literature. Physical Education and Sport Pedagogy, 24(3), 249–266.
20. Ince, Y., Shrestha, P., & Koirala, S. (2024). Examining the association between perceived stigma, its correlates, and restrictions in participation among persons with disabilities in Nepal: A cross-sectional study. BMC Public Health, 24, Makale 18682. https://doi.org/10.1186/s12889-024-18682-9
21. Karademir, T., Açak, M., Türkçapar, Ü., & Eroğlu, H. (2018). Beden eğitimi öğretmen adaylarının zihinsel engellilere yönelik tutumlarının belirlenmesi. Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 20(3), 103–112.
22. Karasar, N. (2012). Bilimsel araştırma yöntemleri (24. bs.). Nobel Akademik Yayıncılık.
23. Knoblauch, D., & Chase, M. (2015). Teacher efficacy and inclusive education: A review of the literature. International Journal of Inclusive Education, 19(8), 803–818. https://doi.org/10.1080/13603116.2014.934846
24. Lee, J., & Raufelder, D. (2017). Teacher self-efficacy and student outcomes: Evidence from inclusive classrooms. Teaching and Teacher Education, 67, 464–473. https://doi.org/10.1016/j.tate.2017.07.013
25. Miller, R., & McDaniel, E. A. (1989). Enhancing teacher efficacy in special education through the assessment of student performance. Academic Therapy, 25(2), 171–181. https://doi.org/10.1177/105345128902500205
26. Ozturk, H., & Abakay, U. (2014). Research of attitudes of the students studying in schools of physical education and sport toward disabled kids. Turkish Journal of Sport and Exercise, 16(3), 66–68.
27. Özer, D., & Süngü, B. (2012). Beden eğitimi öğretmen adaylarının bakış açısından “Engelliler için beden eğitimi ve spor dersi” uygulamaları. 4. Uluslararası Spor Bilimleri Öğrenci Kongresi Bildiri Kitabı içinde. Marmara Üniversitesi.
28. Pesen, A., & Demirhan, M. (2021). Öğretmenlerin özel gereksinimli bireylere yönelik tutumlarının incelenmesi. Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 19(Özel Sayı), 141–158.
29. Reina, R., Ferriz, R., &Roldan, A. (2019). Validation of a physical education teachers’ self-efficacy instrument toward inclusion of students with disabilities. Frontiers in Psychology, 10, Makale 2169. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2019.02169
30. Schunk, D. H., & Usher, E. L. (2019). Social cognitive theory and motivation. K. R. Wentzel ve G. B. Ramani (Eds.), Handbook of motivation at school (2. bs., ss. 34–54) içinde. Routledge.
31. Soodak, L. C., Podell, D. M., & Lehman, L. R. (1998). Teacher, student, and school attributes as predictors of teachers’ responses to inclusion. The Journal of Special Education, 31(4), 480–497. https://doi.org/10.1177/002246699803100405
32. Şahin, E. (2022). Beden eğitimi ve spor öğretmenlerinin özel gereksinimli çocuklara yönelik öz-yeterlik ölçeği Türkçe uyarlaması ve geçerlik-güvenirlik çalışması (Yüksek lisans tezi). Hitit Üniversitesi.
33. Şahin, N. (1994). Psikoloji araştırmalarında ölçek kullanımı. Türk Psikoloji Dergisi, (33), 19–26.
34. Tindall, D., Culhane, M., & Foley, J. (2016). Pre-service teachers' self-efficacy towards children with disabilities: An Irish perspective. European Journal of Adapted Physical Activity, 9(1), 27–39.
35. Tripp, A., & Sherrill, C. (1991). Attitude theories of relevance to adapted physical education. Adapted Physical Activity Quarterly, 8(1), 12–27. https://doi.org/10.1123/apaq.8.1.12
36. Tschannen-Moran, M., & Hoy, A. W. (2021). Teacher efficacy: Foundations and recent developments. J. L. Green, G. Camilli, ve P. B. Elmore (Eds.), Handbook of complementary methods in education research (3. bs., ss. 160–176) içinde. American Educational Research Association.
37. Tuna, F. (2016). Sosyal bilimler için istatistik. Pegem Akademi.
38. Uğur Mutlu, S., Demir Zengin, F., & Haşıl Korkmaz, N. (2026). Beden eğitimi ve spor öğretmenlerinin kapsayıcı eğitim farkındalığı ve özel gereksinimli öğrencilere yönelik öz yeterlik algısının incelenmesi. CBÜ Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 21(1), 161–173.
39. Ural, A., & Kılıç, G. (2011). Bilimsel araştırma süreci ve SPSS ile veri analizi (3. bs.). Detay Yayıncılık. Usher, E. L., & Pajares, F. (2018). Sources of self-efficacy in school: Critical review and future directions. Review of Educational Research, 88(4), 567–608. https://doi.org/10.3102/0034654318798690
40. Ünal, V., & Yıldız, M. (2017). Üniversite gençliğinin engellilere yönelik tutumlarının incelenmesi: Sivas örneği. International Journal of Social Science, (57), 405–418.
41. Vural, K. (2025). Spor bilimleri öğrencilerinin engellilere yönelik tutumları. E. Tolukan (Ed.), Spor bilimlerinde güncel yaklaşımlar içinde. Duvar Yayınları.
42. Vural, M., Esentaş, M., & Işıkgöz, M. E. (2018). Engellilerde egzersiz ve spor eğitimi bölümü öğrencilerinin engellilere yönelik tutumlarının incelenmesi (İnönü Üniversitesi örneği). CBÜ Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 13(1), 1–11.
43. Wertlieb, E. C. (1985). Minority group status of the disabled. Human Relations, 38(11), 1047–1063. https://doi.org/10.1177/001872678503801104
44. Westbrook, M. T., Legge, V., & Pennay, M. (1993). Attitudes towards disabilities in a multicultural society. Social Science & Medicine, 36(5), 615–623. https://doi.org/10.1016/0277-9536(93)90058-C
45. Wright, B. A. (1983). Physical disability: A psychosocial approach (2. bs.). HarperCollins Publishers. https://doi.org/10.1037/10589-000