Sporda Toplumsal Cinsiyet Stereotipleri Ölçeği Türkçe Uyarlaması: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması

Öz

Bu araştırmanın amacı, Valtorta ve arkadaşları (2024) tarafından geliştirilen Sporda Toplumsal Cinsiyet Stereotipleri Ölçeği’nin (GSSS) Türkçe formunun psikometrik özelliklerini inceleyerek geçerlik ve güvenirlik çalışmasını gerçekleştirmektir. Tarama modelinde tasarlanan araştırmanın örneklemini, kolayda örnekleme yöntemiyle seçilen 18 yaş ve üzeri 166 gönüllü katılımcı oluşturmaktadır. Veriler, Kişisel Bilgi Formu ve 16 madde ile 3 alt boyuttan (Stereotipik İnançlar, Eşitlikçi İnançlar ve Açıklık) oluşan ölçek aracılığıyla toplanmıştır. Ölçeğin yapı geçerliğini test etmek amacıyla maksimum olabilirlik yöntemi ile Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmış; analiz sonucunda orijinal üç faktörlü yapının Türk kültüründe mükemmel ve kabul edilebilir uyum indeksleri (χ²/sd=1.89, CFI=.95, SRMR=.04, RMSEA=.063) ile doğrulandığı saptanmıştır. Yakınsak geçerlik kapsamında Ortalama Açıklanan Varyans (AVE) değerlerinin .50’nin, Birleşik Güvenirlik değerlerinin ise .70’in üzerinde olduğu belirlenmiştir. Iraksak geçerlik kapsamında ise MSV ve ASV değerlerinin AVE değerlerinden düşük olması ve MSV değerlerinin ASV değerlerinden yüksek bulunması, alt boyutların birbirinden ayırt edilebilir yapılar olduğunu göstermiştir. İç tutarlılık güvenirliği incelemelerinde alt boyutların Cronbach alfa katsayılarının .85 ile .90, CR değerlerinin ise .87 ile .89 arasında değiştiği ve yüksek güvenirlik düzeyine ulaşıldığı belirlenmiştir. Elde edilen bulgular, ölçeğin Türkçe formunun sporda toplumsal cinsiyet kalıp yargılarını değerlendirmede kullanılabilecek geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Doğrulayıcı Faktör Analizi
• Geçerlik ve Güvenirlik
• Ölçek Uyarlaması
• Sporda Cinsiyet Kalıp Yargıları.

Turkish Adaptation of the Gender Stereotypes in Sport Scale: A Validity and Reliability Study

Öz

The purpose of this study is to examine the psychometric properties of the Turkish version of the Gender Stereotypes in Sport Scale (GSSS) developed by Valtorta et al. (2024) and to conduct its validity and reliability study. The sample of the research, designed as a survey model, consists of 166 volunteer participants aged 18 and over, selected by the convenience sampling method. Data were collected using a Personal Information Form and the scale, which consists of 16 items and 3 sub-dimensions (Stereotypical beliefs, Egalitarian beliefs, and Openness). To test the construct validity of the scale, Confirmatory Factor Analysis (CFA) was applied using the maximum likelihood method; the analysis results revealed that the original three-factor structure was confirmed in the Turkish culture with excellent and acceptable fit indices (χ²/df=1.89, CFI=.95, SRMR=.04, RMSEA=.063). Within the scope of convergent validity, the Average Variance Extracted (AVE) values were found to be above .50, and the Composite Reliability values were above .70. Regarding discriminant validity, the MSV and ASV values were lower than the AVE values, and the MSV values were higher than the ASV values, indicating that the sub-dimensions were distinguishable from one another. In internal consistency reliability examinations, it was determined that the Cronbach's alpha coefficients of the sub-dimensions ranged between .85 and .90, and the CR values ranged between .87 and .89, indicating a high level of reliability. The findings indicate that the Turkish form of the scale is a valid and reliable measurement tool that can be used to evaluate gender stereotypes in sports.

Anahtar Kelimeler

• Confirmatory Factor Analysis
• Validity and Reliability
• Scale Adaptation
• Gender Stereotypes in Sport.

Kaynakça

1. Awang, Z. (2012). Structural equation modeling using AMOS graphic. Penerbit Universiti Teknologi MARA.
2. Başman, M., Turgut, S., & Serezli, K. (2024). Toksik erkeklik ölçeğinin geliştirilmesi: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Fe Dergi, 16(1), 83-109. https://doi.org/10.46655/federgi.1276555
3. Beaton, D. E., Bombardier, C., Guillemin, F., & Ferraz, M. B. (2000). Guidelines for the process of cross-cultural adaptation of self-report measures. Spine, 25(24), 3186–3191. https://doi.org/10.1097/00007632-200012150-00014
4. Bozca, A., & Akgül, M. H. (2022). Elit kadın sporcuların toplumsal cinsiyet eşitliği görüşleri ile olumsuz değerlendirilme korkusu düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Akdeniz Spor Bilimleri Dergisi, 5(3), 510-521. https://doi.org/10.38021/asbid.1150163
5. Brislin, R. W. (1986). The wording and translation of research instruments. In W. J. Lonner & J. W. Berry (Eds.), Field methods in cross-cultural research (pp. 137–164). Sage Publications, Inc.
6. Burton, L. J. (2015). Underrepresentation of women in sport leadership: A review of research. Sport Management Review, 18(2), 155–165. https://doi.org/10.1016/j.smr.2014.02.004
7. Chalabaev, A., Sarrazin, P., Fontayne, P., Boiché, J., & Clément-Guillotin, C. (2013). The influence of sex stereotypes and gender roles on participation and performance in sport and exercise: Review and future directions. Psychology of Sport and Exercise, 14(2), 136-144. https://doi.org/10.1016/j.psychsport.2012.10.005
8. Connell, R. W. (2005). Masculinities (2nd ed.). University of California Press.

9. Connell, R. W., & Messerschmidt, J. W. (2005). Hegemonic masculinity: Rethinking the concept. Gender & Society, 19(6), 829-859. https://doi.org/10.1177/0891243205278639
10. Cooky, C., & Messner, M. A. (2018). No slam dunk: Gender, sport and the unevenness of social change. Rutgers University Press.
11. Cooky, C., Messner, M. A., & Musto, M. (2015). "It's dude time!": A quarter century of excluding women's sports in televised news and highlight shows. Communication & Sport, 3(3), 261–287. https://doi.org/10.1177/2167479515588761
12. Çınar, P. (2005). Hangimiz daha saldırgan. Türk Psikoloji Bülteni, 11(36), 76-80.
13. Dökmen, Z. Y. (2010). Toplumsal cinsiyet: Sosyal psikolojik açıklamalar. Remzi Kitabevi.
14. Elmas, S., & Aşçı, F. H. (2022). Gender-stereotyped barriers against women football players in Turkey: A qualitative perspective on the Eccles’ expectancy-value theory. Pamukkale Journal of Sport Sciences, 13(3), 146-173. https://doi.org/10.54141/psbd.1109812
15. Engin, S. G. (2025a). Cinsiyetin gözetiminde: Futbol taraftarlarının kadın hakemlere ilişkin tutum ve görüşleri. Türkiye Spor Bilimleri Dergisi, 8(1), 54-75. https://doi.org/10.30520/tjsosci.1746326
16. Engin, S. G. (2025b). The field of gender through metaphors: The dilemma of female and male referees in the minds of football fans. Behavioral Sciences, 15(10), 1359. https://doi.org/10.3390/bs15101359
17. Eurosport România. (2023, 22 Ağustos). Fotbal feminin: FRF a alocat un buget de 300.000 de euro pentru noul sezon al Superligii. Eurosport. https://www.eurosport.ro/fotbal/fotbal-feminin-frf-a-alocat-un-buget-de-300.000-de-euro-pentru-noul-sezon-al-superligii_sto9755490/story.shtml
18. Fink, J. S. (2015). Female athletes, women's sport, and the sport media commercial complex: Have we really “come a long way, baby”?. Sport Management Review, 18(3), 331-342. https://doi.org/10.1016/j.smr.2014.05.001
19. Forbes, A., Edwards, L., & Fleming, S. (2015). ‘Women can’t referee’: Exploring the experiences of female football officials within UK football culture. Soccer & Society, 16(4), 521-539. https://doi.org/10.1080/14660970.2014.882829
20. Fornell, C., & Larcker, D. F. (1981). Evaluating structural equation models with unobservable variables and measurement error. Journal of Marketing Research, 18(1), 39–50. https://doi.org/10.1177/002224378101800104
21. Golombok, S., & Fivush, R. (1994). Gender development. Cambridge University Press.
22. Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J., & Anderson, R. E. (2019). Multivariate data analysis (8th ed.). Cengage Learning.
23. Hair, J. F., Hult, G. T. M., Ringle, C. M., & Sarstedt, M. (2022). A primer on partial least squares structural equation modeling (PLS-SEM) (3rd ed.). Sage.
24. Iconomescu, T. M., Olaru, B. S., Talaghir, L. G., Mereuţă, C., Balint, G., Buhociu, M. F., & Dorgan, V. (2021). Interventions which aim at implementing the knowledge-based approach in the PE lesson: A systematic review. Sustainability, 13(21), 11781. https://doi.org/10.3390/su132111781
25. İlhan, M., & Çetin, B. (2014). LISREL ve AMOS programları kullanılarak gerçekleştirilen Yapısal Eşitlik Modeli (YEM) analizlerine ilişkin sonuçların karşılaştırılması. Journal of Measurement and Evaluation in Education and Psychology, 5(2), 26-42. https://doi.org/10.21031/epod.31126
26. Kavasoğlu, İ. (2021). The construction of compulsory heterosexuality by referees in women’s football in Turkey. Journal of Gender Studies, 30(8), 949-963. https://doi.org/10.1080/09589236.2020.1869535
27. Kavasoğlu, İ., & Bozok, M. (2022). “Ya saçın ya takım!”: Türkiye’de kadın futbolunda beden politikaları ve direniş olanakları. Fe Dergi, 14(1), 92-106. https://doi.org/10.46655/federgi.1067184
28. Kline, R. B. (2023). Principles and practice of structural equation modeling (5th ed.). The Guilford Press.
29. Koca, C. (2006). Beden eğitimi ve spor alanında toplumsal cinsiyet ilişkileri. Spor Bilimleri Dergisi, 17(2), 78-89. https://izlik.org/JA66JC26BL
30. Kurşun, E. (2023). Z kuşağının (18-25 yaş) toplumsal cinsiyet rollerine ilişkin tutumları ile çok boyutlu sportmenlik yönelimlerinin incelenmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Mersin Üniversitesi.
31. Kurşun, E., Uzun, N. B., & Gümüş, H. (2023). Kadın performans sporcularına yönelik algı ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Journal of Human Sciences, 20(3), 375-386. https://doi.org/10.14687/jhs.v20i3.6358
32. Kurtuldu, T., Sağ, S., Livmercan, E., & Engin, S. G. (2026). The mediating role of moral disengagement in the relationship between dark personality trait and perceptions for female performance athletes: The role of age, gender, and physical activity level. Frontiers in Psychology, 17, 1805028. https://doi: 10.3389/fpsyg.2026.1805028
33. Messner, M. A. (2002). Taking the field: Women, men, and sports. University of Minnesota Press.
34. Nagel, A. C., Voiculescu, S., & Mirica, S. N. (2025). All-mighty soccer and the structure of gender stereotypy in Romania. Social Sciences, 14, 637. https://doi.org/10.3390/socsci14110637
35. Nunnally, J. C., & Bernstein, I. H. (1994). Psychometric theory (3rd ed.). McGraw-Hill.
36. Perry, D. G., & Pauletti, R. E. (2011). Gender and adolescent development. Journal of Research on Adolescence, 21(1), 61-74. https://doi.org/10.1111/j.1532-7795.2010.00715.x
37. Pfister, G. (2010). Women in sport – Gender relations and future perspectives. Sport in Society, 13(2), 234–248. https://doi.org/10.1080/17430430903522954
38. Stoller, R. J. (2019). Sex and gender: The development of masculinity and femininity. Routledge.
39. Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2013). Using multivariate statistics (6th ed.). Pearson.
40. Tarhan, S., Ünal, F., & Çürükvelioğlu Köksal, E. (2024). Toplumsal cinsiyet kalıp yargıları ölçeği geliştirme çalışması. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (62), 353-367. https://doi.org/10.30794/pausbed.1445698
41. Toffoletti, K., & Thorpe, H. (2018). Female athletes’ self-representation on social media: A feminist analysis of neoliberal marketing strategies in “economies of visibility”. Feminism & Psychology, 28(1), 11-31. https://doi.org/10.1177/0959353517726705
42. Uluç, S. (2023). Kadın futbolcuların futbol yaşantılarında karşılaştıkları problemlerin incelenmesi. Yalova Üniversitesi Spor Bilimleri Dergisi, 2(2), 83-97. https://izlik.org/JA95JP83WN
43. Valtorta, R. R., Morini, M., & Monaci, M. G. (2024). Development and validation of the Gender Stereotypes in Sport Scale (GSSS) in an Italian soccer context. International Journal of Sport and Exercise Psychology, 24(2), 292-317. https://doi.org/10.1080/1612197X.2024.2439392
44. Vatandaş, C. (2007). Toplumsal cinsiyet ve cinsiyet rollerinin algılanışı. Istanbul Journal of Sociological Studies, (35), 29-56.