Tractatusçu Nominalizmde İmkân, Özdeşlik ve Eleştiri: Özcü Ontolojiye Alternatif Bir Çerçeve

Öz

Bu çalışma, Brian Skyrms’ın Tractarian Nominalism makalesindeki tezlerden hareketle, Wittgenstein’ın Tractatus Logico-Philosophicus’taki ontolojisini, özcü ontolojiye karşı nominalist bir çerçevede yeniden yorumlamayı amaçlamakta ve Skyrms’ın sunduğu yaklaşımı bu doğrultuda genişletmeyi hedeflemektedir. Skyrms, Tractatusçu ontolojiyi, nesnelerin olgu ilişkilerinde yeniden biçimlenmeleriyle temellendirir. Bu temellendirmeden hareketle nesnelerin modal açıdan imkanını, aktüel dünyanın sınırları çerçevesinde ortaya koyar. Çünkü nesne, olgu ilişkilerine bağımlı (supervenience) olarak yeniden biçimlenmektedir. Ancak Skyrms’ın bu görüşleri, özcü ontolojinin sorularını göz ardı etmektedir. Bu çalışmada nesnenin olgu durumlarıyla kurulmasının, onun katı bir belirtece veya özsel özelliklere sahip olmasını engellediği ve bu nedenle Tractatusçu modalitenin modal gerçekçiliğin dünyalar arası özdeşlik sorunundan ayrıldığı belirtilecektir. İkinci olarak, olgu durumlarıyla nesnenin yeniden düzenlenişinde olduğu gibi özdeşliğinde de Tractatusçu nominalizmin özcü ontolojiye eleştirileri bulunur. Çünkü özsel özelliklerinden bahsetmenin olanaksız olduğu bir nesneye dair özdeşlik önermelerinden de bahsetmek mümkün görünmemektedir. Wittgenstein’ın özdeşlik önermelerini argüman ve fonksiyon bağlamında dilsel bir temsille sınırlandırması, Russell’ın nesnelerin özellikleriyle kurulan ontolojik gerçekçiliğine yöneltilmiş eleştiri olarak yorumlanacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Ontoloji
• Tractatusçu Nominalizm
• Modalite
• Özdeşlik.

Possibility, Identity, and Critique in Tractarian Nominalism: An Alternative Framework to Essentialist Ontology

Öz

This study aims to reinterpret the ontology of Wittgenstein’s Tractatus Logico-Philosophicus within a nominalist framework that stands in contrast to essentialist ontology, taking as its starting point the theses advanced in Brian Skyrms’s article Tractarian Nominalism and expanding Skyrms’s approach in this direction. Skyrms grounds Tractarian ontology in the reconfiguration of objects within fact-relations. From this grounding, he articulates the modal possibility of objects within the limits of the actual world, since an object is reconfigured in dependence (supervenience) on its fact-relations. However, Skyrms’s views overlook the questions posed by essentialist ontology. This study argues that the constitution of an object through states of affairs prevents it from having a rigid designator or essential properties, and therefore Tractarian modality diverges from the problem of transworld identity in modal realism. Secondly, just as the object is rearranged through states of affairs, Tractarian nominalism also offers criticisms of essentialist ontology regarding its identity. For if it is impossible to speak of an object’s essential properties, it likewise seems impossible to speak of identity propositions about that object. Wittgenstein’s restriction of identity propositions to linguistic representation within the context of argument and function will be interpreted as a critique directed at Russell’s ontological realism grounded in the properties of objects.

Anahtar Kelimeler

• Ontology
• Tractarian Nominalism
• Modality
• Identity

Kaynakça

1. Aristotle. Categories and De Interpretatione. çev. J. L. Ackrill. Oxford: Clarendon Press, 2002.
2. Copi, Irving M. “Objects, Properties and Relations in the Tractatus”. Mind LXVII/266 (1958), 145-165. https://doi.org/10.1093/mind/LXVII.266.145
3. Doko, Enis. Metafiziğin Temelleri. İstanbul: Mona Kitap, 2019.
4. Fine, Kit. “Ontological Dependence”. Proceedings of the Aristotelian Society 95/1 (01 Haziran 1995), 269-290. https://doi.org/10.1093/aristotelian/95.1.269
5. Hacking, Ian. Temsil ve Müdahale. çev. Ozan Altan Altınok. İstanbul: Alfa Yayın, 2016.
6. Ivanova, Milena. “Conventionalism, Structuralism and Neo-Kantianism in Poincaré׳s Philosophy of Science”. Studies in History and Philosophy of Science Part B: Studies in History and Philosophy of Modern Physics 52 (Kasım 2015), 114-122. https://doi.org/10.1016/j.shpsb.2015.03.003
7. Jago, Mark. “Transworld Identity”. Stanford Encyclopedia of Philosophy, 2006. https://plato.stanford.edu/entries/identity-transworld/
8. Kant. Arı Usun Eleştirisi. çev. Aziz Yardımlı. İstanbul: İdea Yayınevi, 2015.

9. Kant. Gelecekte Bilim Olarak Ortaya Çıkabilecek Her Metafiziğe Prolegomena. çev. İoanna Kuçuradi. Ankara: Türkiye Felsefe Kurumu, 2000.
10. Keyt, David. “Wittgenstein’s Notion of an Object”. The Philosophical Quarterly 13/50 (Ocak 1963), 13. https://doi.org/10.2307/2217002
11. Kripke, Saul A. Naming and Necessity. Oxford: Basil Blackwell, 1980.
12. Ladyman, James. “Structural Realism”. The Stanford Encyclopedia of Philosophy, 2023. https://plato.stanford.edu/entries/structural-realism/
13. Leech, Jessica. “Essence and Mere Necessity”. Royal Institute of Philosophy Supplement 82 (Temmuz 2018), 309- 332. https://doi.org/10.1017/S1358246118000139
14. Lowe, E. J. “Primitive Substances”. Philosophy and Phenomenological Research 54/3 (Eylül 1994), 531. https://doi.org/10.2307/2108580
15. Lowe, E. J. - Tahko, Tuomas E. “Ontological Dependence”. Stanford Encyclopedia of Philosophy, 2025.
16. Moreland, J. P. Universals. Chesham: Acumen, 2001.
17. Muehlmann, Robert. “Russell and Wittgenstein on Identity”. The Philosophical Quarterly 19/76 (Temmuz 1969), 221. https://doi.org/10.2307/2218108
18. Ramazan, Yasin. Gerçeklik Yeniden. İstanbul: Timaş Yayıncılık, 2023.
19. Rickles, Dean. “Supervenience and Determination”. Internet Encyclopedia of Philosophy. Erişim 26 Eylül 2025. https://iep.utm.edu/superven/
20. Rosenkrantz, Max. “‘Tractatus’ 5.5302: A Case of Mistaken Identity”. History of Philosophy Quarterly 26/2 (2009), 175-188.
21. Russell, Bertrand. Introduction to Mathematical Philosophy. New York: Routledge, 1993.
22. Russell, Bertrand - Whithead, Alfred North. Principia Mathematica. Cambridge: Cambridge University Press, 1963.
23. Skyrms, Brian. “Tractarian Nominalism: For Wilfrid Sellars”. Philosophical Studies 40/2 (Eylül 1981), 199-206. https://doi.org/10.1007/BF00353791
24. Utku, Ali. Wittgenstein. Ankara: Doğu Batı Yayıncılık, 2014.
25. Wittgenstein. Letters to C. K. Ogden. ed. G. H. von Wright. London: Routledge, 1973.
26. Wittgenstein, Ludwig. Defterler. çev. Ali Utku. Ankara: Doğu Batı Yayıncılık, 2020.
27. Wittgenstein, Ludwig. “Defterler (1914-1916)”. çev. Ali Utku. Norveç’te G. E. Moore’a Yazdırılan Notlar. 146-161. Ankara: Doğu Batı Yayıncılık, 2020.
28. Wittgenstein, Ludwig. Tractatus Logico-Philosophicus. çev. Oruç Aruoba. İstanbul: Metis, 2018.