Osmanlı Dönemi ve Günümüz Türkiye’sinde Sorumluluk Eğitiminin Karşılaştırmalı İncelenmesi

Bu araştırmanın temel amacı, Ahmet Mithat Efendi'nin "ana babanın evlat üzerindeki hukuk ve vezaifi" (1899) isimli eseri temel alınarak, Osmanlı dönemi ile günümüz Türkiye'sinde sorumluluk eğitimini karşılaştırmalı bir yaklaşımla incelemektir. Dolayısıyla bu çalışma doküman incelemesi odaklı nitel bir araştırmadır. Veri toplama sürecinde Ahmet Mithat Efendi’nin eseri, kapsamlı bir şekilde incelenmiş ve eserde ebeveynlerin çocukların sorumluluklarıyla ilgili bilgileri hem betimsel hem de içerik analizine tabi tutulmuştur. Bu çalışmanın sonuçlarına göre Ahmet Mithat Efendi’nin görüşlerinde anlaşıldığı üzere, ebeveynlerin çocuklarına sadece fiziksel bakım sağlamakla kalmayıp aynı zamanda onların ahlaki gelişimlerini desteklemek için de bu konuda sorumluluk taşımaları gerektiğini açıklamıştır. Bu yaklaşım, modern dünyamızda görülen ve ebeveynlerin çocuklarına yönelik sorumlulukları arasında önemli bir yer tutmaktadır. Ahmet Mithat'ın görüşlerinden yola çıkarak, ebeveynlerin sorumlulukları Osmanlı dönemi ve modern Türkiye bağlamında üç ana kategori altında değerlendirilmiştir: “ebeveynlerin çocukların sağlığına yönelik sorumlulukları, ebeveynlerin çocuklarına yönelik genel sorumlulukları ve ebeveyn-okul iş birliği sorumlulukları” şeklinde ortaya çıkmıştır. Ahmet Mithat Efendi, ebeveynlerin sorumluluklarını önem derecesine göre sınıflandırırken babanın çocuklar üzerindeki hak ve sorumluluklarının daha fazla olduğunu belirtmesi dikkat çekicidir. Ayrıca Ahmet Mithat, annenin eğitim seviyesinin, çocuğun gelişimi üzerindeki etkisini vurgulayarak, “iyi evlat yetiştirmek için iyi valideler yetiştirilmelidir” ifadesini kullanmış, onun bu yaklaşımı, annenin eğitim düzeyi ve pedagojik bilgisi, çocuğun eğitimi arasında doğrudan bir bağlantı olduğunu belirtmesi son derece önemli bir tespittir. Nihayetinde çocukların sorumluluk bilinci kazanmasında toplum, aile ve okul ekseninde olduğu belirlenmiştir. MEB 2024 Türkiye yüzyılı maarif modelinde erdem-değer-eylem çerçevesinde bulunan sorumluluk değerinin kazandırılmasına yönelik yaklaşımda, sorumluluğun bireyin kendisine, topluma, aile ve çevreye yönelik olacak şekilde yapılandırılması, Ahmet Mithat Efendi’nin bu eserindeki görüşlerle benzerdir. Ancak Ahmet Mithat’ın eserindeki bilgilerden anlaşıldığı üzere dönemin Osmanlı dünyasında çocukların sorumluluklarında dini ve ahlaki değerlerin aktarımı büyük önem taşımaktadır. Nihayetinde eserindeki açıklamalarda cinsiyet rollerinin belirgin olduğu göze çarpmaktadır. Ancak günümüz Türkiye’sinde eğitimde tüm çocuklar için fırsat eşitliği sağlamak ve cinsiyet ayrımcılığını ortadan kaldırmak, temel farklılıklar arasındadır.

The main purpose of this study is to examine responsibility education in the Ottoman period and today's Turkey with a comparative approach based on Ahmet Mithat Efendi's “law and duties of parents on children” (1899). Therefore, this study is a qualitative research focused on document analysis. During the data collection process, Ahmet Mithat Efendi's work was extensively analyzed and parents' information about children's responsibilities was subjected to both descriptive and content analysis. According to the results of this study, Ahmet Mithat Efendi explained that parents should not only provide physical care for their children, but also be responsible for supporting their moral development. Based on Ahmet Mithat's views, the responsibilities of parents were evaluated under three main categories in the context of the Ottoman period and modern Turkey: “responsibilities of parents towards children's health, general responsibilities of parents towards their children, and responsibilities of parent-school cooperation”. In addition, Ahmet Mithat emphasized the effect of the mother's level of education on the development of the child and used the expression “good mothers should be raised in order to raise good children”, and this approach of his is an extremely important determination that there is a direct connection between the mother's level of education and pedagogical knowledge and the education of the child. In the end, it was determined that children's awareness of responsibility is based on the axis of society, family and school. In the approach to the acquisition of the value of responsibility within the framework of virtue-value-action in the MEB 2024 Turkish century education model, the structuring of responsibility as directed towards the individual, society, family and environment is similar to the views in this work of Ahmet Mithat Efendi. However, as it is understood from the information in Ahmet Mithat's work, the transmission of religious and moral values is of great importance in the responsibilities of children in the Ottoman world of the period. Finally, it is noticeable that gender roles are evident in the explanations in his work. However, in today's Turkey, providing equal opportunities for all children in education and eliminating gender discrimination are among the main differences.