Sevinç Çokum’un Çırpıntılar Romanında Yer Alan Ağız Unsurları

Öz

Bu çalışmanın amacı, Sevinç Çokum’un Çırpıntılar romanında yer alan ağız unsurlarını inceleyerek yazarın dil işçiliğini ve halk kültüründen beslenen söyleyiş tarzını ortaya koymaktır. Roman, bir dönemin sosyal yapısını ve bireylerin ruh dünyasını aktarırken, aynı zamanda Anadolu ağızlarının söz varlığını canlı bir şekilde yansıtır. Çalışmada söz varlığı bağlamında kullanılan kelimeler, Derleme Sözlüğünde yer almayan sözcükler, sözlükte farklı şekillerde kayıtlı olanlar ile deyimler, atasözleri, ikilemeler, argo ve kaba sözler, küfür unsurları, dua kalıpları ve lakaplar sistematik biçimde tespit edilmiştir. Araştırma yöntemi olarak metin taraması ve karşılaştırmalı sözlük incelemesi kullanılmış; romanda geçen örnekler bağlamlarıyla değerlendirilmiştir. Bu sayede romanın, sadece bir edebî eser değil, aynı zamanda sözlü kültürün yazıya geçirilmiş bir yansıması olduğu ortaya konulmuştur. Özellikle deyim ve atasözleri, toplumsal hafızayı yansıtan öğeler olarak dikkat çekmekte; ikilemeler anlatıma ritim ve canlılık katmakta; argo ve kaba sözler ise karakterlerin sosyal konumlarını ve ruh hâllerini daha belirgin kılmaktadır. Dua kalıpları ve lakaplar ise toplumsal ilişkilerdeki samimiyeti ve kültürel değerleri açığa çıkarır. Sonuç olarak, Çırpıntılar romanındaki ağız unsurları hem Türk dili açısından önemli bir inceleme alanı sunmakta hem de yazarın toplumcu gerçekçi tavrını destekleyen dilsel bir zenginlik yaratmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• sevinç çokum
• ağız
• çırpıntılar
• sözvarlığı

Etik Beyan

Bu makalede yer alan bütün bilgilerin akademik kurallar çerçevesinde elde edildiğini, etik davranış ve akademik kurallara uygun olarak hazırlandığını, ayrıca başka kaynaklardan yararlanılması durumunda bu kaynaklara bilimsel kurallara uygun biçimde atıf yapıldığını beyan ederim.

Dialectal Elements in Sevinç Çokum’s Novel Çırpıntılar

Öz

The aim of this study is to examine the dialectal elements in Sevinç Çokum’s novel Çırpıntılar and to reveal the author’s craftsmanship in language as well as her style nourished by folk culture. While the novel conveys the social structure of a particular period and the inner world of individuals, it also vividly reflects the vocabulary of Anatolian dialects. Within the study, the words used in terms of vocabulary, the ones not included in the Derleme Sözlüğü (Compilation Dictionary), those recorded in different forms in the dictionary, as well as idioms, proverbs, reduplications, slang and vulgar words, curse expressions, prayer formulas, and nicknames were systematically identified. As a research method, text scanning and comparative dictionary analysis were employed; the examples found in the novel were evaluated within their contexts. In this way, it was revealed that the novel is not only a literary work but also a written reflection of oral culture. In particular, idioms and proverbs stand out as elements that reflect social memory; reduplications add rhythm and vividness to the narration; slang and vulgar words make the characters’ social positions and psychological states more distinct. Prayer formulas and nicknames, on the other hand, reveal intimacy in social relations and cultural values. In conclusion, the dialectal elements in Çırpıntılar offer an important field of study in terms of the Turkish language and create a linguistic richness that supports the author’s social realist stance.

Anahtar Kelimeler

• Sevinç Çokum
• Çırpıntılar
• dialect
• vocabulary

Etik Beyan

I hereby declare that all the information presented in this article has been obtained in accordance with academic rules, that the study has been prepared in compliance with ethical principles and academic standards, and that all sources used have been properly cited in line with scientific conventions.

Kaynakça

1. Aksan, D. (2006). Her Yönüyle Dil: Ana Çizgileriyle Dilbilim. Türk Dil Kurumu Yayınları.
2. Akyalçın, N. (2007). Türkçe İkilemeler Sözlüğü. Ankara: Anı Yayıncılık
3. Akyalçın, N. (2012). Türkçemizin Anlamsal Zenginlikleri Deyimlerimiz. Ankara: Eğiten Kitap
4. Çokum, S. (1991). Çırpıntılar. İstanbul: Cönk Yayınları.
5. Kara, S. (2023). Halide Nusret Zorlutuna’nın Benim Küçük Dostlarım Adlı Eserinde Yer Alan Ağız Unsurları. Bildiri Kitabı, 828.
6. Kara, S. (2023). Teneke Adlı Romanda/ Oyunda Yer Alan Ağız Unsurları. Akdeniz 10. Uluslararası Sosyal Bilimler Kongresi, 1420.
7. Kara, S. ( 2024). Hüyükteki Nar Ağacı Adlı Eserde Yer Alan Ağız Unsurları. Karadeniz 17. Uluslararası Sosyal Bilimler Kongresi, 642.
8. Kara, S. (2025). Yaşar Kemal’in Bebek adlı hikâyesinde yer alan ağız unsurları. Edebî Eleştiri Dergisi, 9(1), 14–21.

9. Korkmaz, Z. (1992). Gramer Terimleri Sözlüğü. Türk Dil Kurumu Yayınları.
10. Türkiye’de Halk Ağzından Derleme Sözlüğü I-VI (4.bs.). (2019). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.