Hüseyin B. İsmail B. Hüseyin El-Hisârî’nin Şerhu Hizbi’d-Devri’l-A‘lâ Adlı Eseri

Öz

Muhyiddin İbnü’l-Arabî’ye (ö. 638/1240) nispet edilen Devri’l-A‘lâ adlı evrad, İslam tasavvuf geleneğinde özellikle korunma, huzur ve manevi destek amacıyla okunan dualar arasında yer almaktadır. Bu evrad, Hüseyin b. İsmail b. Hüseyin el-Hisârî tarafından Hicri 1205/Miladi 1790 yılında Şerhu Hizbi’d-Devri’l-A‘lâ adıyla Türkçeye şerh edilmiştir. Eser, şerh yöntemiyle yalnızca dua metninin manasını açıklamakla kalmayıp aynı zamanda onun hangi durumlarda, hangi niyetlerle okunabileceğine dair ayrıntılı bilgiler de sunmaktadır. Tasavvufî geleneğe göre bu dua; insanların ve cinlerin şerrinden korunmak, hastalık ve sıkıntılardan kurtulmak, savaş ve seferlerde zafer elde etmek, nazar ve yoksulluktan emin olmak ve musibetleri defetmek gibi pek çok amaç için tavsiye edilmektedir. Bu çalışmada şerhin Türkiye’de farklı kütüphanelerde bulunan Türkçe altı yazma nüshası tespit edilmiş ve incelenmiştir. Nüshalar arasındaki farklılıklar, müstensih kayıtları ve istinsah tarihleri üzerinden değerlendirilmiş; ayrıca eserin tasavvufi literatürdeki yeri ve işlevi üzerinde durulmuştur. Böylece İbnü’l-Arabî’nin evrad geleneği içindeki etkisi de incelenmiştir. Bu makale, Şerhu Hizbi’d-Devri’l-A‘lâ’nın hem metin aktarımı hem de kültürel işlevi açısından tanıtımını yapmakta ve literatüre yeni bir katkı sunmayı hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

• İbnü'l- Arabî
• Hisârî
• Hizb
• Evrad

The Work Titled Sharh Hizb al-Dawr al-A‘la by Ḥusayn b. Ismā‘īl b. Ḥusayn al-Ḥisārī

Öz

The Devr-i A‘lā, an evrad attributed to Muḥyiddīn Ibn al-ʿArabī (d. 638/1240), is among the prayers recited within the Islamic Sufi tradition particularly for protection, tranquility, and spiritual support. This evrad was translated and commented upon in Turkish by Ḥusayn b. Ismāʿīl b. Ḥusayn al-Ḥisārī in 1205/1790 under the title Sharḥ Ḥizb al-Dawr al-Aʿlā. Through its method of commentary, the work not only clarifies the meaning of the prayer text but also provides detailed information regarding the circumstances and intentions under which it may be recited. According to the Sufi tradition, this prayer is recommended for protection from the harm of humans and jinn, deliverance from illness and distress, success in battles and journeys, safeguard against the evil eye and poverty, and the averting of misfortunes. In this study, six Turkish manuscript copies of the commentary preserved in various libraries in Turkey have been identified and examined. The differences among the copies have been evaluated based on scribal notes and dates of transcription, while the work’s place and function within the Sufi literary tradition have also been discussed. In this way, the influence of Ibn al-ʿArabī within the evrad tradition has been explored. This article aims to introduce Sharḥ Ḥizb al-Dawr al-Aʿlā in terms of both textual transmission and cultural function and to contribute a new perspective to the field.

Anahtar Kelimeler

• İbnü'l-Arabî
• Hisârî
• Hizb
• Evrad

Kaynakça

1. Affifi A. E. Muhyiddin İbn-i Arabî’de Tasavvuf Felsefesi. (Çev. M. Dağ) Kırkambar Yay. İstanbul 1998. Diyanet İşleri Başkanlığı. (2024). Kur’an Yolu Meali. Mega Basım Yay. İstanbul 2024. Sy. 365.
2. Hüseyin b. İsmâ‘il b. Mustafa el-Hisârî. Terceme-i Keşfü’l-Kurûb Şerhu Devri’l-A‘lâ. https://portal.yek.gov.tr/works/detail/457910
3. Hüseyin b. İsmâ‘il b. Mustafa er-Rûmî el-Hisârî. Keşfu’l-Kurûb fî Fethi Cemî‘i’l-Ebvâb ve’l-Lugûb. https://portal.yek.gov.tr/works/detail/590810
4. Hüseyin b. İsmâ‘îl el-Hisârî. (1269). Şerh-i Hızbü’d-Devri’l-A‘lâ. https://portal.yek.gov.tr/works/detail/166249
5. Hüseyin b. İsmail b. Hüseyin el-Hisârî. (15 Safer 1255). Şerh-i Hizbü’d-Devri’l-A‘lâ. https://portal.yek.gov.tr/works/detail/26186
6. Hüseyin b. İsmail b. Hüseyin el-Hisârî. (19 Şevval 1265). Şerh-i Hizbü’d-Devri’l-A‘lâ. https://portal.yek.gov.tr/works/detail/26187
7. Hüseyin b. İsmail b. Hüseyin el-Hisârî. (23 Cemaziyelahir 1230). Şerh-i Hizbü’d-Devri’l-A‘lâ. https://portal.yek.gov.tr/works/detail/26188
8. Keklik, N. (1966). Muhyiddin İbn’ül-arabi: Hayatı ve Çevresi. İstanbul: Büyük Matbaa. Sy.57

9. Köker, Yasemin (2021). Muhyiddin İbnü’l-Arabî’nin Vahdet-i Vücud Düşüncesinin Ayetleri Tefsirindeki Yeri. Doktora Tezi, Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kayseri.
10. Mahmud Erol Kılıç, “İbnü‟l-Arabi, Muhyiddin”, içinde TDV İslam Ansiklopedisi, (İstanbul: TDV Yayınları, 1999), 20: 493; Addas, İbn Arabi, 238.
11. Namlı, Ali. 2019. Osmanlı Toplumunda Tasavvuf ve Sûfîler, Din ve Hayat: İstanbul Müftülüğü Dergisi, 2019, sayı: 37, s. 91-96.
12. Özdemir, Mehmet. “İbn Arabî’nin Tasavvuf Anlayışında Marifet ve Keşf.” Tasavvuf: İlmî ve Akademik Araştırma Dergisi, 11/25 (2010), 75-90.
13. Roderic H. Davıson (1999). 19.yüzyılda Hıristiyan-Müslüman Eşitliğine Karşı Türklerin Tutumları. Belleten, 63(), 229-252. doi:10.37879/belleten.1999.229
14. Sak, Hasan İslam. “Muhyiddîn İbnü’l-Arabî’nin Kur’ân ve Tefsir Telakkisi”. Akif 54/1 (Haziran2024), 35-55. https://doi.org/10.51121/akif.2024.54.
15. Yıldırım K. (1989). Muhyiddin İbn'ül-Arabi ve Sistemi (Gazzali, Sühreverdi, Mevlâna ve Konevi ile Mukayeseler). İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Felsefe ( Türk-İslam Düşüncesi Anabilim Dalı), İstanbul.
16. Yıldırım, K. (1998). İbnü’l Arabi’nin Kültürümüzdeki Yeri Ve Önemi. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 4(4), 30-35.
17. İnternet Kaynakları URL 1: https://islamansiklopedisi.org.tr/ibnul-arabi-muhyiddin, Erişim Tarihi:10.09.2025
18. URL 2: https://www.islamveihsan.com/muhyiddin-ibn-arabi-kimdir.html,Erişim Tarihi:10.09.2025
19. URL 3: https://islamansiklopedisi.org.tr/el-futuhatul-mekkiyye, Erişim Tarihi:23.08.2025
20. URL 4: https://islamansiklopedisi.org.tr/ibnul-arabi-muhyiddin Erişim Tarihi:24.09.2025.
21. URL 5: https://islamansiklopedisi.org.tr/vird, Erişim Tarihi:24.09.2025