Türkiye Türkçesinde Kadın Adlarıyla Oluşturulmuş Bitki Adları

Öz

Bitki adlandırması geçmişten günümüze ad biliminin önemli bir uygulama alanı olarak karşımıza çıkmaktadır. Bitki adları, bitkilerin tanımlanması ardından sınıflandırılması ve iletişim dilinde kullanılması için temel bir araç görevi görmektedir. Böylece bu adlandırma süreci insanların doğayı nasıl tanımlamaya çalıştığını ve anlamlandırdığını somut örneklerle gözler önüne sermektedir. Bitkiler çeşitli toplumlarda çeşitli adlarla anılmaktadırlar. Bu da toplumda bitkilerin kültürel olarak önemli bir rol oynadığını ve o toplumların doğayla olan ilişkisini anlamamıza yardımcı olduğunu göstermektedir. Kadın adlarının bitkilerin adlandırmasında kullanılması, kadının doğayla olan ilişkisinin önemli bir yansıması olarak karşımıza çıkmaktadır. Kadın adları sayesinde bitkilere verilen anlamlar, toplumun kadına ve kadınlığa yüklediği değerin bir göstergesi olarak değerlendirilebilir. Aynı zamanda, kadın adlarının bitkilere verilmesi kadının doğayla iç içe geçmiş ve ona saygı duyan bir varlık olarak algılanmasını desteklemektedir. Bu durum doğanın kutsallığına ve yaşam veren gücüne olan saygının da bir ifadesidir. Türkiye Türkçesinde kadın adlarından hareketle bitkilere ad verme yaygın bir yöntemdir. Genellikle bir çiçeğin güzelliği bir kadının zarafetine benzetilmiş, kadın organlarına benzeyen bitkiler de kadın, hatun, kız, gelin vb. kelimelerle adlandırılmıştır. Böylece bitki adlandırması doğanın insanlar tarafından algılanış biçimini yansıtan önemli bir gösterge olarak değerlendirilebilir. Çalışmada kadın adlarının bitki adlandırmasındaki rolü ve önemi üzerinde durulmuş, 141 farklı kadın adından oluşturulmuş bitki adları anlambilimsel olarak sınıflandırılmıştır. Bu sınıflandırma bitki adlarının hem bitkilerin özelliklerini hem de insanların doğa ile ilişkilerini yansıttığını göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Kadın adları
• Bitki adları
• Dil bilimi
• Anlam bilimi

Plant Names Derived from Women's Names in Turkish of Turkiye

Öz

Plant nomenclature has long been a significant field within onomastics, functioning as a fundamental tool for the identification, classification, and communication of plants. This naming process concretely illustrates how humans have sought to define and interpret nature. The fact that plants are known by different names across societies highlights their cultural importance and reflects the relationship between communities and the natural world. The use of female names in plant naming serves as an important reflection of the connection between women and nature. Through female names, the meanings attributed to plants can be viewed as indicators of the societal value placed on women and femininity. Assigning female names to plants also reinforces the perception of women as beings closely intertwined with and respectful toward nature. Moreover, this practice expresses reverence for the sacredness and life-giving power of nature. In Turkish, naming plants based on female names is a common linguistic and cultural phenomenon. The beauty of a flower is often likened to a woman’s grace, while plants resembling female body parts are named with words such as kadın (woman), hatun (lady), kız (girl), or gelin (bride). Thus, plant naming can be regarded as an indicator of how humans perceive and conceptualize nature. This study explores the role and significance of female names in Turkish plant nomenclature and provides a semantic classification of 141 plant names derived from women’s names. The findings reveal that these names reflect not only botanical characteristics but also cultural, aesthetic, and emotional dimensions of human–nature relationships.

Anahtar Kelimeler

• Woman's names
• Plant names
• Linguistics
• Semantics

Kaynakça

1. Acar, E. (2022). Sinop ve Yöresi Ağzılarında Bitki Adları. Türük Uluslararası Dil, Edebiyat ve Halk Bilimi Araştırmaları Dergisi, 10(31), 56-69.
2. Alkayış, M. F. (2007). Türkiye Türkçesinde Bitki Adları (Yayımlanmamış doktora tezi). Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kayseri.
3. Aksan, D. (2007). Dil ve insan zihni. Ankara: Bilimsel Kitaplar.
4. Aksan, D. (2007). Her Yönüyle Dil: Ana Çizgileriyle Dilbilim (Cilt 3). Türk Dil Kurumu Yayınları.
5. Demir, A. (2018). Dil ve anlambilim: Temel kavramlar ve yaklaşımlar. İstanbul: Dilbilim Yayınları.
6. Ergin, Z. (2010). Mitoloji ve dil: Anlam dünyalarının keşfi. İstanbul: Edebiyat Akademisi.
7. Gaye, C. (2024). Fuchsia - Fushcia Hybrida. Erişim adresi: https://gaye.com.tr/fuchsia/
8. Gül, A., & Erişir, G. (2015). Türkiye’de yetiştirilen yerli üzüm çeşitleri ve özellikleri. Tarım ve Orman Dergisi, 21(2), 45-53.

9. Gün, M. (2020). Türkiye’de halk arasında kullanılan şifalı bitkiler ve özellikleri. Ankara: Bitki Araştırmaları Yayınları.
10. Gün, M., & Aytaç, S. (2019). Güzel avrat otu (Atropa belladonna L.) genel özellikleri. International Journal of Life Sciences and Biotechnology, 2(2), 50–57.
11. Güner, A., Aslan, S., Ekim, T., Vural, M., & Babaç, M. T. (2000). Türkiye Bitkileri Kırmızı Kitabı. Ankara: Türkiye Tabiatını Koruma Derneği.
12. Hauenschild, I. (1989). Turksprachige Volksnamen für Krauter und Stauden. Otto Harrassowitz Verlag.
13. Kocaeli Bitkileri. (2024, 1 Ekim). Corydalis cava subsp. marschalliana (Kırım kazgagası). Erişim adresi: https://kocaelibitkileri.com/content/corydalis-cava-subsp-marschalliana-kirim-kazgagasi/
14. Kocaeli Bitkileri. (2019, 8 Temmuz). Solanum dulcamara (Yaban yasemini). Erişim adresi: https://kocaelibitkileri.com/content/solanum-dulcamara-yaban-yasemini/
15. Korkmaz, B. (2012). Anlam ve dil. Ankara: Akademi Basım. Oxford University Plants 400. (n.d.). Clematis vitalba. Erişim adresi: https://herbaria.plants.ox.ac.uk/bol/plants400/Profiles/cd/clematis
16. Özden, M. (2017). Trakya Ağızlarında Kullanılan Bitki Adları Üzerine Bir İnceleme. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 5(47), 130-160.
17. Özkan, N. G. (2020). Polygonum orientale (≡ Persicaria orientalis) (Polygonaceae) in Turkey re-discovered after 73 years and considerations about its status [Makale]. DergiPark.
18. Özkan, S. (2017). Dil, kültür ve cinsiyet: Anlambilimsel perspektifler. İstanbul: Kültür ve Dil Yayınları.
19. Selik, M. (1980). Cadı süpürgeleri ve ağaçlardaki anormallikler. Forestist Dergisi, 405(2). https://forestist.org/Content/files/sayilar/405/2.pdf
20. Syngenta Türkiye. (t.y.). Kadın Aynası, Tek yıllık dikotiledonlu (geniş yapraklı). Erişim adresi: https://www.syngenta.com.tr/tek-yillik-dikotiledonlu-genis-yaprakli/kadin-aynasi Uçar, İ. (2012). Türkiye Türkçesinde Organ Adlarıyla Oluşturulmuş Bitki Adları. Türklük Bilimi Araştırmaları, 32, 307-330.
21. Tarım ve Köyişleri Bakanlığı. (2008). Türkiye'nin Çayır ve Mera Bitkileri. Ankara: Tarım ve Köyişleri Bakanlığı.
22. Türk Dil Kurumu (t.y.). Derleme Sözlüğü. Erişim tarihi 26 Temmuz 2025, https://www.tdk.gov.tr/
23. Türk Dil Kurumu (2025). Türkçe Sözlük. Erişim tarihi 14 Haziran 2025, https://sozluk.gov.tr/
24. Türktaş, M. M. (2019). Türklerde Ad Verme İle İlgili Bazı Tespitler. Türük Uluslararası Dil, Edebiyat ve Halkbilimi Araştırmaları Dergisi, 7(17), 34-44.
25. Wikipedia contributors. (2023, Ekim 25). Soleirolia soleirolii. Wikipedia. https://tr.wikipedia.org/wiki/Soleirolia_soleirolii
26. Yıldız, M. (2015). Dil ve anlam ilişkisi. Ankara: Eksen Akademi.
27. Yıldız, Y. (2020). Türkçe Bitki Adlarının Anlam Bilimi Açısından İncelenmesi (Yayımlanmamış doktora tezi). Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sakarya.
28. Yılmaz, A. (2018). Türkiye’nin şifalı ve yenilebilir bitkileri. İstanbul: Doğa Yayıncılık.