Azerbaycan Türkçesi Sözlüğünde Olumlu Temalı Mizaç Adlarının Semantik Karşılıkları ve Analizi
Öz
Toplumu oluşturan bireyler, sergiledikleri davranışlar itibariyle çeşitli şekillerde adlandırılırlar. Bireyin psikolojik durumunun davranışlarına yansıması, dil ile psikoloji arasındaki ilişkiyi de ortaya koymaktadır. Dil içerisinde daha çok niteleyici sözcük kategorisinde yer alan mizaç adları, bireyin aynı zamanda kişilik özelliklerinin tasvir edilmesini sağlayan ve sosyal tutumlarını da ölçen sözcüklerdir. Mizaç adları, bireyin kendi çevresinde tanındığı kişilik özellikleriyle oluşur. Bunun yanı sıra bireyin mizaç bakımından olumlu ve olumsuz yönlerinin belirlenmesinde büyük bir rol oynar. Mizaç adlandırmaları, bireyin toplum içindeki konumunu bilmesine yardımcı olur. Mizaç bilgisinin dil aracılığyla sunulması, insanların birbirine olan bakış açısını da belirlemektedir. Bu bağlamda mizaç adları; psikolojik, sosyolojik ve filolojik açıdan bilgi veren dil ögeleridir. Toplumun değer yargılarının ve düşüncelerinin insan hususundaki önemi, mizaç adlandırmalarıyla ortaya koyulmuştur. Bireyin olaylar karşısında verdiği tepki, onun mizaç tanımını belirleyen bir durumdur. Bu durum, bireye aynı zamanda toplumsal bir rol de biçmektedir. Bireyin söz konusu rolü üstlenmesi, onun mizacı hakkında çıkarım yapılmasını kolaylaştırmaktadır. Adlandırma noktasında mizaç özelliklerinin toplum tarafından belirlenmesi, aynı zamanda kültürel bir değeri de içermektedir. Bu konuda ise dil; hem psikoloji hem de sosyoloji alanlarıyla temas etmektedir. Ayrıca bireyin davranış kimliklerinin tespit edilmesinde mizaç adları önemli bir rol oynamakta olup yaşanmışlık açısından da bir fikir sunmaktadır. Her bir mizaç adı, bir yaşanmışlıktır. Dolayısıyla dildeki mizaç adı kullanımları, kültürü yansıtan dil ögeleridir. Bu çalışmada “Azerbaycan Dilinin İzahlı Lüğeti” adlı sözlük çalışması; olumlu temalı mizaç adları tespit edilmek üzere taranacaktır. Tespit edilen olumlu temalı mizaç adları, sahip olduğu anlam özelliklerine göre tasnif edilecek ve Türkiye Türkçesindeki karşılıkları ile karşılaştırılacaktır. Ulaşılan veriler ışığında Azerbaycan Türkçesi içerisindeki olumlu temalı mizaç adları değerlendirilmiş olacaktır.
Anahtar Kelimeler
Semantic Equivalents and Analysis of Temperament Terms in the Azerbaijani Turkish Dictionary
Öz
Individuals who make up society are named in various ways based on their behaviors. The reflection of an individual's psychological state in their behavior also reveals the relationship between language and psychology. Temperament names, which are mostly in the category of descriptive words within language, are words that also allow for the description of an individual's personality traits and measure their social attitudes. Temperament names are formed by the personality traits by which an individual is known in their environment. In addition, they play a significant role in determining the positive and negative aspects of an individual's temperament. Temperament designations help individuals understand their position within society. The presentation of temperament information through language also determines how people view each other. In this context, temperament names are linguistic elements that provide information from psychological, sociological, and philological perspectives. The importance of society's values and thoughts regarding individuals is revealed through temperament designations. An individual's reaction to events is a situation that determines their temperament definition. This situation also assigns a social role to the individual. An individual's assumption of this role facilitates inferences about their temperament. The societal determination of temperament traits, in terms of naming, also contains a cultural value. In this regard, language interacts with both psychology and sociology. Furthermore, temperament names play a significant role in identifying an individual's behavioral identities and offer insights into lived experiences. Each temperament name represents a lived experience. Therefore, the use of temperament names in language are linguistic elements reflecting culture. This study will examine the dictionary entitled "Explanatory Dictionary of the Azerbaijani Language" to identify positive-themed temperament names. These names will be classified according to their semantic characteristics and compared with their equivalents in Turkish (of Turkey). Based on the data obtained, the positive-themed temperament names within Azerbaijani Turkish will be evaluated.
Anahtar Kelimeler
