Sürdürülebilir Tüketim: Yeşil Ürün Tutumları ve Materyalist Eğilimler Üzerine Bir İnceleme

Yıl 2025, Cilt: 6 Sayı: 2, 47 - 81, 31.12.2025

Muhammed Enes Sayın

https://doi.org/10.57085/ufebud.1818641

Öz

Yeşil ürün tutumu, bireylerin çevreye zarar vermeyen, geri dönüştürülebilir ve doğal kaynakların verimli kullanımını destekleyen ürünlere yönelik algı ve davranış eğilimlerini ifade etmektedir. Bu tutum, çevresel farkındalığın ve toplumsal sorumluluk bilincinin bir yansıması olarak sürdürülebilir tüketimin temel belirleyicilerinden biri kabul edilmektedir. Materyalist eğilimler ise bireylerin mutluluk ve yaşam doyumlarını maddi varlıklara dayandırma eğilimini ifade eder; bu eğilim genellikle aşırı tüketim, statü arayışı ve çevre duyarlılığının zayıflaması ile ilişkilendirilmektedir. Sürdürülebilir tüketim ise bireylerin mevcut ihtiyaçlarını karşılarken gelecek nesillerin kaynaklarını tehlikeye atmadan, çevresel, ekonomik ve sosyal dengeyi gözeten tüketim biçimini tanımlar. Bu çalışmada, bireylerin yeşil ürün tutumları ve materyalist eğilimlerinin sürdürülebilir tüketim davranışları üzerindeki etkisi incelenmiştir. Araştırma nicel yöntemle, ilişkisel karşılaştırmalı araştırma deseni kullanılarak yürütülmüş; veriler Karabük ilinde yaşayan 18 yaş üzeri 458 katılımcıdan çevrimiçi anket yoluyla toplanmıştır. Analizler SPSS programı aracılığıyla gerçekleştirilmiştir. Bulgular, yeşil ürün tutumunun sürdürülebilir tüketimin özellikle çevre duyarlılığı ve tasarruf boyutları üzerinde anlamlı ve pozitif etkisi olduğunu göstermiştir. Buna karşın materyalist eğilimlerin çevre duyarlılığıyla negatif, ihtiyaç dışı satın alma ile pozitif ilişkili olduğu tespit edilmiştir. Sonuç olarak, çevreye duyarlı ve tasarruf odaklı tutumların sürdürülebilir tüketimi güçlendirdiği, materyalist değerlerin ise sürdürülebilirlik davranışlarını zayıflattığı görülmüştür.

Anahtar Kelimeler

Yeşil Ürün , Yeşil Ürün Tutumu , Materyalizm , Materyalist Eğilimler , Sürdürülebilir Tüketim , Tüketici Davranışları

Sustainable Consumption: An Examination of Green Product Attitudes and Materialistic Tendencies

Öz

Green product attitude refers to individuals' perceptions and behavioral tendencies toward products that do not harm the environment, are recyclable, and support the efficient use of natural resources. This attitude is considered one of the key determinants of sustainable consumption, reflecting environmental awareness and social responsibility. Materialistic tendencies, on the other hand, refer to individuals' tendency to base their happiness and life satisfaction on material possessions; this tendency is often associated with excessive consumption, the pursuit of status, and a decline in environmental awareness. Sustainable consumption, on the other hand, defines a consumption pattern that meets individuals' current needs without compromising the resources of future generations, while maintaining environmental, economic, and social balance. This study examines the effect of individuals' attitudes toward green products and materialistic tendencies on sustainable consumption behaviors. The research was conducted using quantitative methods and a correlational comparative research design; data were collected from 458 participants aged 18 and over living in Karabük province via an online survey. Analyses were performed using the SPSS program. The findings showed that green product attitudes had a significant and positive effect on sustainable consumption, particularly on the dimensions of environmental awareness and saving. In contrast, materialistic tendencies were found to be negatively related to environmental awareness and positively related to unnecessary purchasing. Consequently, environmentally conscious and savings-oriented attitudes were seen to strengthen sustainable consumption, while materialistic values were found to weaken sustainability behaviors.

Anahtar Kelimeler

Keywords; Green Product , Green Product Attitude , Materialism , Materialistic Tendencies , Sustainable Consumption , Consumer Behaviors

Kaynakça

• Akdoğan, L. (2023). Sürdürülebi̇li̇r Tüketi̇m: Kavramsal Bi̇r Çalışma. Oğuzhan, 5(1), 43–53.
• Altunışık, R., Boz, H., Gegez, E., Koç, E., Sığrı, Ü., Yıldız, E. ve Yüksel, A. (2022). Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri: Yeni Perspektifler. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
• Altunışık, R., Özdemir, Ş. ve Torlak, Ö. (2017). Pazarlamaya Giriş. Sakarya: Sakarya Yayıncılık.
• Ardoğan, R. (2012). Tüketim, Nüfus ve Çevre Sorunları: Orantısız Denklem. Tarih Kültür ve Sanat Araştırmaları Dergisi, 1(4), 81–106.
• Baudrillard, J. (2020). Tüketim Toplumu (14. Basım.). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
• Belk, R. W. (1985). Materialism: Trait Aspects of living in The material World. Journal of Consumer Research, 12(3), 265–280.
• Biswas, A. ve Roy, M. (2015). Green Products: An Exploratory Study On The Consumer Behaviour in Emerging Economies of The East. Journal of Cleaner Production, 87(463–468).
• Buladi Çubukcu, B. (2025). The Effects of Responsible Consumerism on Impulsive Buying Behavior: The Mediating Role of Brand Literacy. Sustainability, 17(16), 73–96.
• Büyüköztürk, Ş. (2020). Sosyal Bilimler İçin Veri Analizi El Kitabı. Ankara: Pegem Akademi.
• Čapienė, A., Rūtelionė, A. ve Tvaronavičienė, M. (2021). Pro-Environmental and Pro-Social Engagement in Sustainable Consumption: Exploratory Study. Sustainability, 13(4), 1601.
• Çelik, A. ve Küçük, A. (2020). Tüketim Toplumunun Çevre Sorunlarina Etkileri. Econharran, 4(5), 1–22.
• Chan, R. (2001). Determinants of Chinese Consumers’ Green Purchase Behavior. Psychology & Marketing, 18(4), 389–413.
• Chen, S. C. ve Hung, C. W. (2016). Elucidating the Factors Influencing the Acceptance of Green Products: An Extension of Theory of Planned behavior. Technological Forecasting and Social Change, 112, 155–163.
• Daily, G. C. ve Ehrlich, P. R. (1991). Socioeconomic Equity, Sustainability, and Earth’s Carrying Capacity. Ecological Applications, 6(4), 991–1001.
• Daly, H. E. (1997). Beyond Growth: The Economics of Sustainable Development. Beacon Press.
• Dangelico, R. M. ve Pontrandolfo, P. (2010). From Green Product Definitions and Classifications to the Green Option Matrix. Journal of Cleaner Production, 18(16–17), 1608–1628.
• Dittmar, H. (2004). Understanding and Diagnosing Compulsive Buying. Handbook of Addictive Disorders: A Practical Guide to Diagnosis and Treatment, 42(04), 411–450.
• Doğan, O., Bulut, Z. A. ve Kökalan Çımrın, F. (2015). Bireylerin Sürdürülebilir Tüketim Davranışlarının Ölçülmesine Yönelik Bir Ölçek Geliştirme Çalışması. İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 29(4), 659–679.
• Dong, X., Li, H., Liu, S., Cai, C. ve Fan, X. (2018). How Does Material Possession Love Influence Sustainable Consumption Behavior Towards the Durable Products? Journal of Cleaner Production, 198, 389–400.
• Elkington, J. Rowlands, I. H. (1999). Cannibals With Forks: The Triple Bottom Line of 21st Century Business. Alternatives Journal, 25(4).
• Geng, D., Liu, J. ve Zhu, Q. (2017). Motivating Sustainable Consumption among Chinese Adolescents: An Empirical Examination. Journal of Cleaner Production, 141, 315–322.
• Gil, J. M., Gracia, A. ve Sanchez, M. (2000). Market Segmentation and Willingness to Pay for Organic Products in Spain. International Food and Agribusiness Management Review, 3, 207–226.
• Gordon, R., Carrigan, M. ve Hastings, G. (2011). A Framework for Sustainable Marketing. Marketing Theory içinde (ss. 143–163).
• Hadjikakou, M. (2017). Trimming the Excess: Environmental Impacts of Fiscretionary Food Consumption in Australia. Ecological Economics, 131, 119–128.
• Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J., Anderson, R. E. ve Tatham, R. (2010). Multivariate Data Analysis: Pearson Education. New Jersey: Upper Saddle River.
• Hayta, A. (2009). Sürdürülebilir Tüketim Davranışının Kazanılmasında Tüketici Eğitiminin Rolü. Ahi Evran Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 10(3), 143–151.
• Hopwood, B., Mellor, M. ve O’Brien, G. (2005). Sustainable Development: Mapping Different Approaches. Sustainable Development, 13(1), 38–52.
• Hurst, M., Dittmar, H., Bond, R. ve Kasser, T. (2013). The Relationship Between Materialistic Values and Environmental Attitudes and Behaviors: A Meta‐analysis. Journal of Environmental Psychology, 36, 257–269.
• Işık, E. (2024). Bilgi Benimseme Modeli Perspektifinden Sosyal Medya Pazarlamasının Marka İmajına Etkisi. Güncel Pazarlama Yaklaşımları ve Araştırmaları Dergisi, 5(2), 105–122.
• Jackson, T. (2009). Prosperity Without Growth: The Transition to a Sustainable Economy.
• Joshi, Y. ve Rahman, Z. (2015). Factors Affecting Green Purchase Behaviour and Future Research Directions. International Strategic Management Review, 3(1–2), 128–143.
• Karaca, Ş. ve Karapınar, E. S. (2021). Bireysel Çevre Okuryazarlığı ve Yeşil Ürün Tutumunun Yeşil Satın Alma Niyeti Üzerindeki Etkisinin Yapısal Eşitlik Modeli ile İncelenmesi. Erciyes Akademi, 35(1), 299–322.
• Karahan, M. O. ve Söylemez, C. (2019). Tüketicilerin Kompulsif Satın Alma Davranışını Etkileyen Faktörler: Bir Uygulama. İşletme Araştırmaları Dergisi, 11(3), 1961–1975.
• Karalar, R. ve Kiracı, H. (2011). Çevresel Sorunlara Karşı Bir Çözüm Önerisi Olarak Sürdürülebilir Tüketim Düşüncesi. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 30, 63–76.
• Kasser, T. ve Ryan, R. M. (1996). Further Examining The American Dream: Differential Correlates of İntrinsic and Extrinsic Goals. Personality and Social Psychology Bulletin, 22(3), 280–287.
• Kaya, İ. (2015). Pazarlama Bİ’tanedir! Bir Pazarlamalar Ansiklopedisi. İstanbul: Babıali Kültür Yayıncılığı.
• Kennedy, R. F., Susainathan, S., George, H. J. ve Parayitam, S. (2024). Green Consumption and Sustainable Lifestyle: Evidence from India. Administrative Sciences, 14(10), 262.
• Khoiriyah, S. ve Toro, M. J. S. (2013). The Antecedents of Attitude Toward Green Product and Its Effect on Willingness to Pay And İntention to Purchase. In 2nd Asean Academic Society International Conference ebook içinde (C. 4, ss. 17–20).
• Kilbourne, W., McDonagh, P. ve Prothero, A. (1997). Sustainable Consumption and The Quality of Life: A Macromarketing Challenge to The Dominant Social Paradigm. Journal of Macromarketing, 17(1), 4–24.
• Laroche, M., Bergeron, J. ve Barbaro‐Forleo, G. (2001). Targeting Consumers Who are Willing to Pay More for Environmentally Friendly Products. Journal of Consumer Marketing, 18(6), 503–520.
• Lee, C. K., Levy, D. S. ve Yap, C. S. F. (2015). How Does The Theory of Consumption Values Contribute to Place İdentity and Sustainable Consumption? International Journal of Consumer Studies, 39(6), 597–607.
• Meadows, D. H., Meadows, D. L., Randers, J. ve Behrens, W. (1972). The Limits to Growth. New York: Universe Books.
• Mortensen, L. F. (2006). Sustainable Household Consumption in Europe? Consumer Policy Review, 46(4), 141–148.
• Moschis, G. P. ve Churchill, G. A. (1978). Consumer Socialization: A Theoretical and Empirical Analysis. Journal of Marketing Research, 15(4), 599.
• Mostafa, M. M. (2007). Gender Differences in Egyptian Consumers’ Green Purchase Behaviour: The Effects of Environmental Knowledge, Concern and Attitude. International Journal of Consumer Studies, 31(3), 220–229.
• Nekmahmud, M. ve Ramkissoon, H. Fekete-Farkas, M. (2022). Green Purchase and Sustainable Consumption: A Comparative Study Between European and Non-European Tourists. Tourism Management Perspectives, 43, 1–19.
• Odabaşı, Y. (2019). Tüketim Kültürü (Yetinen Toplumdan Tüketen Topluma). İstanbul: Aura Kitapları.
• Özçifçi, V. ve Ayhan, Ü. (2020). Materyalizmin Satın Alma Tarzlarına Etkisi: Aksaray İlinde Bir Çalışma. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 24(4), 1617–1632.
• Öztürk, A. ve Nart, S. (2016). Materyalizm - Moda Giyim İlgilenimi - Plansız Satına Alma İlişkisi: Üniversite Öğrencileri Üzerine Bir Araştırma. Uluslararası Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 2(3), 45–55.
• Pallant, J. (2020). SPSS Kullanma Kılavuzu (SPSS ile Adım Adım Veri Analizi). Ankara: Anı Yayıncılık.
• Paul, J., Modi, A. ve Patel, J. (2016). Predicting Green Product Consumption Using Theory of Planned Behavior and Reasoned Action. Journal of Retailing and Consumer Services, 29, 123–134.
• Rahman, M. S., Hossain, M. I. ve Hossain, G. M. S. (2020). Factors Affecting Consumers’ Green Purchase Behavior towards Energy-Saving Lights in Bangladesh: The Mediating Role of Green Purchase Intention. International Journal of Information, Business and Management, 12(3), 19–37.
• Reppmann, M., Harms, S., Edinger-Schons, L. M. ve Foege, J. N. (2025). Activating the Sustainable Consumer:The Role of Customer Involvement in Corporate Sustainability. Journal of the Academy of Marketing Science, 53(2), 310–340. doi:10.1007/s11747-024-01036-7
• Richins, M. L. (2004). The Material Values Dcale: Measurement Properties and Development of a Short Form. Journal of Consumer Research, 31(1), 209–219.
• Richins, Marsha L. ve Dawson, S. (1992). A Consumer Values Orientation for Materialism and Its Measurement: Scale Development and Validation. Journal of Consumer Research, 19(3), 303.
• Robert, K. W., Parris, T. M. ve Leiserowitz, A. A. (2005). What is Sustainable Development? Goals, Indicators, Values, and Practice. Environment: Science and Policy for Sustainable Development, 47(3), 8–21.
• Sayın, M. E. (2025). The Impact of Frugalıty and Materıalısm on Conscıous Consumptıon. Yönetim ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 23(3), 19–35. doi:https://doi.org/10.11611/yead.1625036
• Sayın, M. E. ve Terzi, H. (2023). İhtiyaç Olgusunun Dönüşümü Üzerine Bir İnceleme. Journal of Economy Business and Management, 7(1), 127–167. doi:10.7596/jebm.30062023.005
• Seyfang, G. (2004). Consuming Values and Contested Cultures: A Critical Analysis of the UK Strategy for Sustainable Consumption and Production. Review of Social Economy, 62(3), 323–338.
• Tiltay, M. A. ve Torlak, Ö. (2011). Materyalist Eğilim, Dinî Değerler, Marka Bağlılığı ve Tüketici Ahlakı Arasındaki İlişkiler. İş Ahlakı Dergisi, 4(7), 93–130.
• Troisi, J. D., Christopher, A. N. ve Marek, P. (2006). Materialism and Money Spending Disposition as Predictors of Economic and Personality Variables. North American Journal of Psychology, 8(3).
• UN. (1987). Report of the World Commission on Environment and Development Our Common Future.
• UNEP - United Nations Environment Programme. (2001). Consumption Opportunities: Strategies for Change.
• Watson, J. J. (2003). The Relationship of Materialism to Spending Tendencies, Saving, and Debt. Journal of Economic Psychology, 24(6), 723–739.
• Yadav, R. ve Pathak, G. S. (2017). Determinants of Consumers’ Green Purchase Behavior in a Developing Nation: Applying and Extending The Theory of Planned Behavior. Ecological Economics, 134, 114–122.
• Yanıklar, C. (2006). Tüketim Sosyolojisi. İstanbul: Birey Yayıncılık.
• Yıldız, B. ve Kütahyalı, D. N. (2021). Yeşil Ürün Tutumunun Yeşil Satın Alma Niyeti, Geri Dönüşüm ve Yalın Tüketim Üzerindeki Etkisi. Bingöl Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 5(1), 365–398.
• Yılmaztürk, Y. ve Akdoğan, Ç. (2023). Materyalizmin Sürdürülebilir Tüketim Davranışına Etkisi: Yeşil Satın Alma Niyetinin Aracılık Rolü. KAÜİİBFD, 14(27), 51–82.
• Yüksel, S. ve Şener, A. (2023). Materyalist Tüketim veya Azaltılmış Tüketim: Bilinçli Farkındalık Bakış Açısıyla Bir Değerlendirme. Journal of Business Research, 15(2), 1178–1195.