BİST İMALAT SANAYİNDE MALİYET DAVRANIŞLARININ YAPIŞKANLIK PERSPEKTİFİYLE DEĞERLENDİRİLMESİ

Öz

Maliyet yapışkanlığı, faaliyet hacmi veya satışlarda artış olduğunda maliyetlerin hızlı şekilde yükselmesine karşın, satışlardaki düşüşlerde aynı hızda azalmaması biçiminde ortaya çıkan asimetrik bir maliyet tepkisidir. Bu çalışmanın amacı, ABJ yaklaşımı çerçevesinde Borsa İstanbul (BİST) imalat sektöründe faaliyet gösteren 136 işletmenin 2011–2024 dönemine ilişkin satışların maliyeti ve faaliyet giderlerinde maliyet yapışkanlığının olup olmadığının tespit edilmesidir. Panel regresyon ile yapılan analizlerde satışların maliyeti faaliyet giderleri ve genel yönetim giderlerinde geleneksel maliyet davranışının mevcut olduğu görülmüştür. İmalat sektöründe maliyetlerin satış düşüşleri karşısında esnek bir şekilde azaltılabildiği asimetrik maliyet davranışının gözlenmediği sonucuna ulaşılmıştır. Özellikle faaliyet giderlerinde gözlenen güçlü tepki, işletmelerin talep daralmalarında gider yapılarını daha hızlı yönetebildiğine işaret etmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Maliyet Davranışı
• Asimetrik Maliyet Davranışı
• Geleneksel Maliyet Davranışı
• Maliyet Yapışkanlığı
• Panel Veri Analizi
• Borsa İstanbul İmalat Sektörü

EVALUATING COST BEHAVIORS IN THE BIST MANUFACTURING INDUSTRY FROM A COST STICKINESS PERSPECTIVE

Öz

Cost stickiness refers to an asymmetric cost response in which costs rise rapidly when activity or sales increase but do not decline at the same rate when sales decrease. The aim of this study is to examine whether cost stickiness exists in the cost of goods sold, operating expenses, and general administrative expenses of 136 firms operating in the Borsa Istanbul (BIST) manufacturing sector for the period 2011–2024, based on the Anderson, Banker, and Janakiraman (ABJ) framework. Panel regression analyses reveal that traditional (symmetric) cost behavior prevails in all three cost categories—cost of goods sold, operating expenses, and general administrative expenses. The findings indicate that costs in the manufacturing sector adjust downward flexibly in response to declines in sales, suggesting the absence of asymmetric (sticky) cost behavior. In particular, the relatively strong downward adjustment observed in operating expenses signals that firms are able to manage their cost structures more rapidly during periods of demand contraction.

Anahtar Kelimeler

• Cost Behavior
• Asymmetric Cost Behavior
• Traditional Cost Behavior
• Cost Stickiness
• Panel Data Analysis
• Borsa Istanbul Manufacturing Sector.

Kaynakça

1. Anderson, M. C., Banker, R. D., & Janakiraman, S. N. (2003). Are selling, general, and administrative costs “sticky”? Journal of Accounting Research, 41(1), 47–63.
2. Aninditiyah, G., & Prabowo, R. (2024). The COVID-19 Pandemic, cost stickiness, and profitability. Perspektif Akuntansi, 7(2), 171-186.
3. Bai, J., & Ng, S. (2004). A Panic attack on unit roots and cointegration. Econometrica, 72(4),1127–1177.
4. Baltagi, B. H. (2005). Econometric analysis of panel data. John Wiley & Sons.
5. Banker, R. D., Byzalov, D., & Plehn-Dujowich, J. M. (2011, August). Sticky cost behavior: Theory and evidence. In American Accounting Association Annual Meeting. AAA.
6. Banker, D., and D. Byzalov. 2014. Asymmetric cost behaviour. Journal of Management Accounting Research 25 (2): 43-79.
7. Banker, R. D., Byzalov, D., Fang, S., & Liang, Y. (2018). Cost management research. Journal of Management Accounting Research, 30(3), 187–209.
8. Başar, R. M., & Ürgüp, S. E. (2024). Maliyet yapışkanlığı hipotezinin incelenmesi ve geçerliliğinin test edilmesi: BIST metal eşya, makine, elektrikli cihazlar ve ulaşım araçları sektörü örneği. Cumhuriyet Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 25(4), 589-604.

9. Bengü, H., & Fidancan, C. (2020). BIST kimya ve metal ana sanayi sektörlerindeki imalat işletmelerinde maliyet yapışkanlığının test edilmesine ilişkin bir uygulama. Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 13(2), 331-342.
10. Bengü, H., & Fidancan, C. (2022). İmalat işletmelerinde maliyet yapışkanlığının karşılaştırılması: Türkiye, Endonezya ve Meksika örneği. Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 15(2), 386-398.
11. Blanca, M. J., Arnau, J., López-Montiel, D., Bono, R., & Bendayan, R. (2013). Non-normal data: Is ANOVA still a valid option? Psicothema, 25(2), 244–249. https://doi.org/10.7334/psicothema2012.293
12. Breitung, J. (2000). The local power of some unit root tests for panel data. In B. H. Baltagi (Ed.), Nonstationary panels, panel cointegration and dynamic panels (pp. 161–177). Elsevier.
13. Bugeja, M., Lu, M., & Shan, Y. (2015). Cost stickiness in Australia: Characteristics and determinants. Australian Accounting Review, 25(3), 248–261.
14. Cain, M. K., Zhang, Z., & Yuan, K.-H. (2017). Univariate and multivariate skewness and kurtosis for measuring nonnormality: Prevalence, influence and estimation. Behavior Research Methods, 49(5), 1716–1735. https://doi.org/10.3758/s13428-016-0814-1
15. Calleja, K., Steliaros, M., & Thomas, D. C. (2006). A note on cost stickiness: Some international comparisons. Management Accounting Research, 17(2), 127–140.
16. Cengiz, S. (2024). Maliyet yapışkanlığı kavramı: Borsa İstanbul 30 Endeksinde yer alan şirketler üzerinde bir uygulama. Verimlilik Dergisi, 58(4), 573–586.
17. Cheng, S., Jiang, W., & Zeng, Y. (2018). Does access to capital affect cost stickiness? Evidence from China. Asia-Pacific Journal of Accounting & Economics, 25(1–2), 177–198. https://doi.org/10.1080/16081625.2016.1229207
18. Çelik, M., & Kök, D. (2013). Türkiye’de maliyet yapışkanlığının geçerliliği: İstanbul Menkul Kıymetler Borsası (İMKB) örneğinde panel veri analizi. Business and Economics Research Journal, 4(4), 37–48.
19. Driscoll, J. C., & Kraay, A. C. (1998). Consistent covariance matrix estimation with spatially dependent panel data. Review of Economics and Statistics, 80(4), 549–559. https://doi.org/10.1162/003465398557825
20. Erdoğan, M., Demirgubuz, M. Ö., Erdoğan, E. O., & Ömürbek, V. (2019). BİST’de sektörler itibariyle maliyet yapışkanlığının panel veri analizi ile incelenmesi. Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, 10(24), 264-274.
21. Ghazy, W., Rahman, A., Kabir, H., & Scott, T. Cost stickiness and Covid-19 extreme uncertainty. Available at SSRN 4777381.
22. Günay, F., & Koşan, L. (2020). Maliyet yapışkanlığının pay getirisine etkisi: turizm alt sektörlerinde bir uygulama. Journal of Accounting and Taxation Studies, 13(3), 667-707.
23. Gürkan, S., & Kaya, Ö. (2020). Asimetrik Maliyet Davranışı Teorisi Açısından Şirketlerin Maliyet Davranışlarının İncelenmesi: Thy, Turkcell Ve Tüpraş Örneği. Financial Analysis/Mali Cozum Dergisi, 30(157).
24. Hacıhasanoğlu, T., & Dalkılıç, E. (2018). Maliyet yapışkanlığı hipotezinin BİST İmalat sektörü kapsamında test edilmesi. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 11(3), 1802-1808.
25. Hair, Jr, J. F., Matthews, L. M., Matthews, R. L., & Sarstedt, M. (2017). PLS-SEM or CB-SEM: updated guidelines on which method to use. International Journal of Multivariate Data Analysis, 1(2), https://doi.org/10.1504/IJMDA.2017.087624
26. Hadri, K. (2000). Testing for unit roots in heterogeneous panel data. Econometrics Journal, 3, 148-161.
27. Harris, R. D., & Tzavalis, E. (1999). Inference for unit roots in dynamic panels where the time dimension is fixed. Journal of Econometrics, 91(2), 201-226.
28. Hausman, J. A. (1978). Specification tests in econometrics. Econometrica, 46(6), 1251–1271. https://doi.org/10.2307/1913827
29. Ibrahim, A. E. A., Ali, H., & Aboelkheir, H. (2022). Cost stickiness: A systematic literature review of 27 years of research and a future research agenda. Journal of International Accounting, Auditing and Taxation, 46, 100439. https://doi.org/10.1016/j.intaccaudtax.2022.100439
30. Im, K. S., Pesaran, M. H., & Shin, Y. (2003). Testing for unit roots in heterogeneous panel. Journal of Econometrics, 115, 53-74.
31. Karabayır, M. E. (2019). Maliyet yapışkanlığının yeniden gözden geçirilmesi: Borsa İstanbul imalat sanayi örneği. Muhasebe ve Vergi Uygulamaları Dergisi, 12(2), 317-330.
32. Karadeniz, E., Günay, F., & Koşan, L. (2019). Halka açık konaklama işletmelerinde maliyet yapışkanlığının analizi. Journal of Tourism Theory and Research, 5(2), 171-181.
33. Lee, S. J., Kim, H., & Lee, J. H. (2025). COVID-19 and cost stickiness: the impact of the pandemic on resource management decisions. Applied Economics, 1-14.
34. Levin, A., Lin, C. F., & Chu, C. S. J. (2002). Unit Root Test in Panel Data: Asymptotic and Finite Sample Properties. Journal of Econometrics, 108, 1-24.
35. Malik, M. (2012). A review and synthesis of “cost stickiness” literature (School of Management Boston University Working Paper).
36. Moon, H. R., & Perron, P. (2003). Panel evidence on units root in exchange rate interest rates with cross-sectional dependence (Manuscript). USC.
37. Noreen, E., & Soderstrom, N. (1997). The accuracy of proportional cost models. Review of Accounting Studies, 2(1), 89–114.
38. Nur, T., & Korkmaz, T. (2022). Serbest nakit akışları, temsil maliyetleri ve firma performansı arasındaki ilişki: BİST’te işlem gören firmalar üzerine bir araştırma. Finans Ekonomi ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 7(1), 103–120.
39. Pervan, M., & Pervan, I. (2012). Sticky costs: Evidence from Croation food and beverage industry. International Journal of Mathematical Models And Methods In Applied Sciences, 6(8), 963-970.
40. Pesaran, H. (2004). General diagnostic tests for cross section dependence in panels (Working Paper No: 0435). University of Cambridge.
41. Pesaran, M. H. (2007). A simple panel unit root test in the presence of cross-section dependence. Journal of Applied Econometrics, 22, 265–312.
42. Polat, L., & Açık Taşar, S. (2024). BIST Gıda ve İçecek Sektöründe Yer Alan İşletmelerde Maliyet Yapışkanlığının Analizi. Marmara Üniversitesi Öneri Dergisi, 17(62), 14-25.
43. Via, N., & Perego, P. (2014). Sticky cost behaviour: Evidence from small and medium-sized companies. Accounting & Finance, 54(3), 753–778. https://doi.org/10.1111/acfi.12014
44. Weidenmier, M. L., & Subramaniam, C. (2003). Additional evidence on the sticky behavior of costs (TCU Working Paper).
45. Weiss, D. (2010). Cost behavior and analysts’ earnings forecasts. The Accounting Review, 85 (4), 1441-1444.
46. Wooldridge, J. M. (2010). Econometric analysis of cross section and panel data (2nd ed.). MIT Press.
47. Yükçü, S., & Özkaya, H. (2011). Cost behavior in Turkish firms: Are selling, general and administrative costs and total operating costs”sticky”?. Muhasebe Bilim Dünyası Dergisi, 13(3), 1-27.
48. Yücel, S., & Yücel, R. (2024). Maliyet Yapışkanlığının BİST Kurumsal Yönetim Endeksi Firmalarında İncelenmesi. Uluslararası Muhasebe ve Finans Araştırmaları Dergisi, 6(1), 20-33.