Makedon Halk Dilinde Kullanılan Beddualar (Kargışlar) ve Türkçeden Geçen Sözcükler

Yıl 2026, Sayı: 3, 146 - 161, 13.01.2026

Filiz Mehmetoğlu

https://doi.org/10.29329/ufusobed.2026.1410.6

Öz

Makedon dili ve folkloruna geçmiş Türkçe sözcükler, kalıplaşmış
ifadeler ve kültürel öğelerin tespit edilebilmesi için Makedonca
bedduaları (kargışlar) incelemek bu çalışmanın problematiğini
oluşturmaktadır. Asıl amaç, eskiden beri süregelerek kalıplaşmış olan
bu beddualardaki Türkçe kökenli yapıları (sözcük, kalıp ifade, kültürel
öğe) ortaya koymaktır. İkincil bir amaç da daha önce Türk diline
çevrilmemiş Makedon halk sözel ürünlerinden olan bedduaların
Türkçeye yansıtılmasıdır. Türk dilinden, Makedon diline girmiş Türkçe
sözcüklerin izini sürerken; özellikle ilk derlemeler üzerinde durulmuş
tur. Gerek Osmanlı yönetiminin etkisi, gerekse vaktiyle iskân edilmiş
Türk nüfusunun yoğunluğu sebebiyle, halkın konuştuğu dilde, Türk
dilinden geçen sözcükler, günümüzde kullanılan dilden çok daha
fazladır. Dolayısıyla bu makalede, Makedon folklorunun önde gelen
derlemecilerinden Marko Tsepenkov’un derlediği beddualar üzerinde
durulmuştur. Öncelikle kavram olarak İslamiyet öncesi ve sonrasın
daki beddua, ve ilenç sözcükleri açıklanmış; bu çalışmadaki beddua
ların çevirisine de kısaca değinilmiştir. Yöntem olarak ise taranan
sözcükler ve kalıp ifadeler Makedon dilinden Türk diline çevrilmiş,
Türk dilinin etkisi incelenmiştir. Bedduaların çevirisi ile birlikte,
Makedonca orijinalleri de verilmiştir. Çeviri ve inceleme odaklı bu
çalışmadan çıkan sonuçlar, yüzdelik olarak da hesaplanmıştır. Yanı
sıra Makedon bedduaları incelenerek, konusal sınıflandırılması
yapılmıştır. Toplamda yedi temel konun olduğu tespit edilmiştir. Bu
incelemeye bağlı olarak ayrıntılı bir şekilde Makedon atasözlerinde
geçen öğeler ise tablo halinde çıkartılmıştır. Makedon beddualarıyla
ilgili Türkçeye kazandırılan ilk çalışmadır.

Anahtar Kelimeler

Makedonca beddualar , Makedoncada Türkçe sözcükler , beddua çevirisi , Makedon folkloru , Makedon dili

Etik Beyan

Etik beyan raporu gerekmemektedir. Dergi ve Dergipark'ın etik ve yapay zekâ ilke ve kurallarına, uyum taahhüt edilmiştir.

Used in Macedonian Language Public People's Curses and Turkish Words

Öz

The problem of this study is to examine Macedonian curses
(kargışlar) in order to identify Turkish words, idiomatic expressions
and cultural elements that have been passed down to the
Macedonian language and folklore. The primary objective is to
reveal the Turkish-origin structures (words, idiomatic expressions,
cultural elements) in these curses, which have become fixed over
time. A secondary aim is to translate into Turkish the curses, which
are Macedonian folk oral products that have not been translated
into Turkish before. While tracing the Turkish words that have
entered the Macedonian language from the Turkish language,
particular emphasis has been placed on the first compilations. Due
to the influence of Ottoman rule and the density of the Turkish
population that settled there in the past, the language spoken by
the people contains many more words borrowed from Turkish than
the language used today. Therefore, this article focuses on the
curses compiled by Marko Tsepenkov, one of the leading collectors
of Macedonian folklore. First, the concepts of pre-Islamic and post
Islamic curses and the words for curses are explained, and the
translation of the curses is briefly discussed. In terms of
methodology, the words and phrases that were examined were
translated from Macedonian into Turkish, and the influence of the
Turkish language was analysed. Along with the translations of the
curses, their Macedonian originals are also provided. Percentage
ratios have been calculated to facilitate a better understanding of
the results of this translation and analysis-focused study. The aim
of this study is to enrich the Turkish language, culture and folklore.

Anahtar Kelimeler

Macedonian curses , curses translation , Turkish words in Macedonian , Macedonian folklore , Macedonian language

Kaynakça

• Akalın, L. S. (1990). Türk dilek sözlerinden alkışlar kargışlar. Kültür Bakanlığı.
• Cilâcı, O. (1994). Dua. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, (c: 9, s. 529). İstanbul: Diyanet Vakfı.
• Çağrıcı, M. (1992). Beddua. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, (c: 5, s. 297). İstanbul: Diyanet Vakfı.