Bu Kimin Bedeni? Tıbbi Bilginin Cinsiyetlendirilmiş Anatomisi

Öz

Modern tıbbın gelişimine rağmen, sağlık bilgi üretimi ve klinik uygulamalar hâlâ belirgin bir ataerkil yapılanma içinde işlemeye devam etmektedir. Kadın bedeni ve kadın sağlığına ilişkin karar alma süreçlerinin büyük ölçüde erkek aktörler tarafından belirlenmesi, hem tarihsel hem de güncel örneklerle görünür hâle gelmektedir. Türkiye’de bir erkek milletvekilinin sezaryen doğumu “normal doğum kategorisine girmeyen bir müdahale” olarak nitelendirmesi ve bir futbol müsabakası sırasında erkek taraftarların “normal doğum normal olandır” ibareli pankartlar taşımaları, tıbbî bilgi üretiminin nasıl toplumsal cinsiyet normlarıyla iç içe geçtiğini açıkça göstermektedir. Bu tür olaylarda kamu otoritesi ve toplumsal aktörlerin sessizliği ise, modern tıbbın ve sağlık politikalarının kadın bedenini hâlâ normatif ve patriyarkal bir çerçevede tanımladığını bir kez daha gözler önüne sermektedir. Bu makale, tam da bu çerçevede, günümüzde hâlâ etkisini sürdüren ataerkil tıp pratiklerini feminist biyoetik perspektifinden ele almayı amaçlamaktadır. İlk olarak, Amerika Birleşik Devletleri Gıda ve İlaç Dairesi’nin (FDA) 2024 yılında hormon tedavisinde kullanılan ilaçlardan “black box” uyarısını kaldırması, menopoz sonrası kadın sağlığı açısından önemli bir dönüm noktası yaratmıştır. Bu karar, tarihsel olarak kadınların bedenine yönelik aşırı temkinli ve çoğu zaman bilimsel temeli zayıf olan risk söylemlerinin yeniden değerlenlendiril mesini gerektirmektedir İkinci olarak, jinekolojinin kurucu figürlerinden biri olarak sunulan J. Marion Sims’in siyah kadın köleler üzerinde rızaları olmaksızın gerçekleştirdiği deneylerle geliştirdiği ördek başlı spekulumun tarihsel mirası tartışılacaktır. Sims’in mirası yalnızca etik dışı deneysel uygulamalarla değil, aynı zamanda modern jinekolojinin temellerine kazınmış olan ırksal ve patriyarkal önyargılarla da ilişkilidir. Bu bağlamda, Hollandalı iki kadın mühendis (Ariadna Izcara Gual ve Tamara Hoveling) tarafından geliştirilen “Lillum” adlı yeni jinekolojik muayene cihazı, hem ergonomik yapısıyla hem de kadın bedeninin biyolojik ve duygusal ihtiyaçlarına duyarlı tasarımıyla, erkek merkezli tıbbî araç üretimine alternatif bir yaklaşım sunmaktadır. Kadınların yaklaşık %35’inin jinekolojik muayeneden korktuğu düşünüldüğünde, Lillum’un ortaya çıkışı yalnızca teknolojik bir yenilik değil, aynı zamanda feminist biyotasarımın bir örneği olarak değerlendirilmelidir. Genel olarak ele alındığında, modern tıpta kadın bedenine ilişkin bilgi üretim süreçlerinin erkek odaklı olması, hem bilimsel nesnelliğin sınırlarını hem de tıp etiğinin tarafsızlık iddiasını sorgulamayı zorunlu kılmaktadır. Feminist biyoetik, bu çerçevede yalnızca eleştirel bir perspektif sunmakla kalmayıp, tıbbî uygulamaların, araçların ve etik standartların yeniden inşasına yönelik cesur ve dönüştürücü bir bilgi üretimi alanı olarak öne çıkmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• feminist biyoetik
• ataerkil tıp
• spekulum/lillum
• fda hormon tedavisi
• kadın sağlığı
• black box

Whose Body Is This? The Gendered Anatomy of Medical Knowledge

Öz

medical knowledge and clinical practices continue to operate within an overtly patriarchal structure. Decision-making processes related to the female body and women’s health remain largely shaped by male actors, a pattern visible in both historical and contemporary contexts. The recent example of a male Turkish parliamentarian defining cesarean birth as “not a normal birth” and male football fans displaying banners reading “normal birth is the real normal” illustrates how medical discourse is intertwined with gender norms. The silence of institutional and societal actors in such cases once again demonstrates that modern medicine persists in conceptualizing the female body through normative and patriarchal frameworks.This article examines enduring patriarchal medical practices through the lens of feminist bioethics. First, the U.S. Food and Drug Administration’s (FDA) 2024 decision to remove the “black box” warning from hormone therapy medications marks a significant shift for postmenopausal women’s health. This policy change necessitates a reevaluation of historically exaggerated risk narratives and scientifically questionable medical assumptions concerning women’s bodies.Second, the historical legacy of J. Marion Sims often referred to as the “father of modern gynecology” is analyzed, particularly his use of enslaved Black women in non-consensual experimental procedures that led to the development of the duck-bill speculum. Sims’s legacy is intertwined not only with unethical experimentation but also with the racialized and patriarchal biases embedded in the foundations of modern gynecology. In contrast, the “Lillum,” a new gynecological device developed by Dutch women engineers (Ariadna Izcara Gual and Tamara Hoveling), represents an alternative to male-designed instruments by prioritizing ergonomic design and sensitivity to the biological and emotional needs of women. Considering that approximately 35% of women experience fear regarding gynecological examinations, the Lillum constitutes not only a technological innovation but also a significant example of feminist biodesign.Overall, the male-centered production of knowledge in modern medicine necessitates a critical rethinking of scientific objectivity and the presumed neutrality of medical ethics. From this perspective, feminist bioethics emerges as both a critical analytical framework and a transformative knowledge domain aimed at reconstructing medical practices, instruments, and ethical standards.

Anahtar Kelimeler

• feminist bioethics
• patriarchal medicine
• speculum/lillum
• fda hormone therapy
• women’s health
• black box warning

Kaynakça

1. Bora, A. (2005). Kadınların sınıfı: Ücretli ev emeği ve kadın öznelliğinin inşası. İletişim Yayıncılık.
2. Bordo, S. (1993). Unbearable weight: Feminism, Western culture, and the body. University of California Press.
3. Büken, N. Ö. (2007). Kadınların klinik araştırmalara katılımında etik tartışmalar. Sürekli Tıp Eğitimi Dergisi, 16(2), 12–15.