İSTANBUL’DA CAMİ ADABI, FIRINLAR VE HAZİNEYE YENİ GELİR KAYNAKLARI KAZANDIRILMASINA DAİR SULTAN II. ABDÜLHAMİD’E SUNULMUŞ BİR LAYİHA

Sultan II. Abdülhamid tahta çıktıktan kısa bir süre sonra ülkenin sorunlarını daha süratli bir şekilde tespit edebilmek için birçok hususta konunun muhataplarından layihalar talep etmiştir. Zamanla layiha hazırlama bir gelenek halini almıştır. Sultan tarafından tanınmak, saray ile daha yakın ilişki içerisinde olmak, sadık bir kul olduğunu ispat etmek ve elbette ki gördüğü aksaklıkları Sultan’a iletmek saikiyle pek çok kişi bu işle vazifeli olmadığı halde Yıldız Sarayı’na layiha sunar olmuştur. Bu çalışmada çeşitli devlet kademelerinde çalışmış Mustafa Lütfi Efendi tarafından hazırlanan ve 1902 yılında Sultan II. Abdülhamid’e sunulan bir raporun transliterasyonu yapılmıştır. Layihanın muhteviyatı 67 ayrı hususta kaleme alınmıştır. Müellif her yeni konunun başına 1’den başlayarak 67’ye kadar numara vermiştir. Bu konulardan ilki cami, mescit ve kütüphanelere vakf edilen rahlelerin yüksekliği ile ilgilidir. Diğerleri ise Kur’an-ı Kerim’e farkında olmadan yapılan saygısızlıklar, camilerin mihrap tarafında yer alan duvarlarına asılan resimli levhalar, İstanbul’daki Bulgar, Rum ve Ermeni milletinden olan fırıncıların uygulamaları, Müslümanlara hizmet veren lokantaların helal harama dikkat etmeden yemek hazırlamaları, Hicaz Demir yoluna ilave gelir kaynakları, yabancıların camileri ziyaret adabı ve hazineye yeni gelir kaynakları arayışı ile ilgiliydi. İstanbul’daki cami, mescit ve fırınların durumu hakkında oldukça önemli bilgiler ihtiva eden bu layiha devrin toplumsal yapısını, iktisadî anlayışını ve zihin dünyasını anlamak açısından önemli detaylar içermektedir.