Uluslararası Hukuk Çerçevesinde Suçluların Geri Verilmesi ve Türkiye Uygulaması

Öz

Suçluların yargı sürecinden kaçmak amacıyla ülkeler arası sınırları aşmaları, cezasızlık sorununu derinleştirmekte ve adaletin tesisini zorlaştırmaktadır. Bu bağlamda, uluslararası hukuk çerçevesinde geliştirilen geri verme kurumu, devletler arası iş birliği yoluyla suçluların yargı önüne çıkarılmasını mümkün kılmakta ve kamu düzeninin korunmasına katkı sunmaktadır. Tarihsel süreçte savaş sonrası esir değişimlerine dayanan bu kurum, zamanla ikili ve çok taraflı sözleşmelerle kurumsallaşarak çağdaş hukuk sistemlerinde yer edinmiştir. Uluslararası ilişkiler bağlamında ise sadece cezai bir işlem olmanın ötesinde, devletlerin egemenlik ilişkilerini yansıtan diplomatik bir araç niteliği taşımaktadır. Bu nedenle, geri verme uygulamaları bu çalışmamızda hem hukuki hem de siyasi boyutlarıyla ele alınmış; özellikle Türkiye'nin bu süreçteki rolü, ulusal ve uluslararası normatif düzenlemeler ışığında değerlendirilmiştir. Ayrıca Türkiye’de geri verme kurumuna ilişkin uygulama ve uygulanan mevzuat ele alınmış ve irdelenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• geri verme
• suçluların iadesine dair avrupa sözlşemesi,
• mülkilik kuralı
• Cezai Konularda Uluslararası Adli İş Birliği Kanun
• Türk Ceza Kanunu

Extradition of Criminals within the Framework of International Law and Turkey's Practice

Öz

The fact that criminals cross borders between countries in order to evade the judicial process deepens the problem of impunity and makes it more difficult to achieve justice. In this context, the institution of extradition, developed within the framework of international law, makes it possible to bring criminals to justice through inter-state cooperation and contributes to the protection of public order. Historically based on post-war prisoner exchanges, this institution has been institutionalized through bilateral and multilateral conventions and has gained a place in contemporary legal systems. In the context of international relations, it is not only a criminal act, but also a diplomatic tool that reflects the sovereignty relations of states. For this reason, in this study, the practice of extradition is examined in both its legal and political dimensions, and in particular Turkey's role in this process is evaluated in the light of national and international normative regulations. In addition, the practice and legislation regarding the institution of restitution in Turkey has been discussed and analyzed.

Anahtar Kelimeler

• European Convention on Extradition
• Territorialite
• Law on International Judicial Cooperation in Criminal Matters
• Türkish Penal Code
• Extradition

Kaynakça

1. Bagheri, S. (2013). “Uluslararası Hukukta Suçluların İadesi ve Suçluları Kovuşturma Yükümlülüğü”. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, (1), 1-40.
2. Centel, N., H. Zafer ve Ö. Çakmut (2011). Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler. İstanbul: Beta Yayınları. Cin, M. (1996). Suçluların Geri Verilmesi ve Türk Hukuku. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans tezi). İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
3. Dilaveroğlu, E. (2025). “Kamu Görevlilerinin Sosyal Medya Paylaşımlarının Disiplin Hukuku Bakımından Değerlendirilmesi”. İstanbul Medipol Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 12 (1), 151–180.
4. Donay, Süheyl. (1984). “Suçluların İadesinde Yeni Gelişmeler”. İstanbul Hukuk Fakültesi Dergisi, 50 (1-4), 239-274.
5. Duman, B. (2016). “Türk Hukukunda Geri Verme Kurumu ve Usulü”. Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, (24).
6. Güler, Ü. (2010). Türk Ceza Hukukunda Geri Verme. (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
7. Güngör, G. (1999). “Suçluların İadesine Dair Avrupa Sözleşmesi (SİDAS)”. Milletlerarası Hukuk ve Milletlerarası Özel Hukuk Bülteni, 19 (1-2), 359-382.
8. https://sozluk.gov.tr/, Erişim Tarihi:10.07.2025.

9. İçel, K. (2021). Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler. İstanbul: Beta Yayınları.
10. İçel, K. (2011). “Suçluların Geri Verilmesi Üzerine Bir İnceleme”. İstanbul Hukuk Fakültesi Dergisi, 30 (3-4).
11. Kıtal, C., ve Ş. Nezir. (2020). “Organize Suç Örgütleriyle Mücadelede İş Birliği Aracı Olarak Suçluların İadesi Rejimi”. Süleyman Demirel Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 10 (2), 331-341.
12. Koca, M., ve İ. Üzülmez. (2021). Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler. Ankara: Seçkin Yayınevi.
13. Köprülü, T. (2021). “Türkiye–Çin Halk Cumhuriyeti Suçluların İadesi Andlaşmasına Dair Hukuki Bir Değerlendirme”. Ceza Hukuk ve Kriminoloji Dergisi, 9 (1), 85-133.
14. Ruhi, Ahmet C. (2003). “Türk Hukukunda Suçluların İadesi”. Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 7 (1-2), 497-521.
15. Serttaş, Alp T. (2019). “Cezai Konularda Uluslararası Adli İş birliği Kanunu Hükümleri Uyarınca Suçluların İadesi”. Antalya Bilim Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 7 (14), 673-717.
16. Turhan, F. (1999). “Ölüm Cezasının Kaldırılmasına İlişkin Gelişmeler ve Suçluların İadesi Hukukuna Etkisi”. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 4 (4).
17. Ulutaş, A. (2012). “Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi Işığında Suçluların Geri Verilmesi”, Ankara: Türkiye Barolar Birliği Yayınları.
18. Ulutaş, A. (2010). Suçluların İadesine Dair Avrupa Sözleşmesi ve Türkiye. (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
19. Ulutaş, A. (2012). “Türk Geri Verme Hukukunda Terminoloji Birliği İhtiyacı ve Bu Açıdan Türkiye-Tunus Sözleşmesi’nin Değerlendirilmesi”. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 16 (3).
20. Orhan, Zehra C. (2019). Suçluların İadesi. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Çankaya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
21. Ruhi, Ahmet C. (2003). “Türk Hukukunda Suçluların İadesi”. Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 7 (1-2), 497-521.
22. Özbek, V., K. Doğan, P. Bacaksız ve İ. Tepe (2017). Türk Ceza Hukuku. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
23. Özgenç, İ. (2021). Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
24. Yaşar, Y. ve Z. İçer. (2019). “Tutuklu ve Hükümlülerin Takası ve İadesi”. Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, 25 (2), 1486-1519.
25. Yazgı, Ahmet C. (2019). 6706 Sayılı Cezai Konularda Uluslararası Adli İş Birliği Kanunu Çerçevesinde İadenin Kabul Edilemeyeceği Haller. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
26. Yerlikaya, M. (2010). Türk Ceza Hukuku'nda Geri Verme Kurumu ve Avrupa Tutuklama-Yakalama Müzekkeresi. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.