TÜRKİYE'DE PLANLAMA VE STRATEJİK YÖNETİM ÖNCESİ DÖNEMİN KALKINMACI DEVLET PERSPEKTİFİNDEN İNCELENMESİ: KURAMSAL BİR ÇÖZÜMLEME

Öz

Türkiye’de kamu yönetimi reformları, 2000’li yıllarda "stratejik planlama" kavramını merkeze alarak yeni bir evreye girmiştir. Ancak bu yeni paradigma, boşluğa değil, 1980 öncesinin güçlü "kalkınmacı devlet" (developmental state) mirasının üzerine inşa edilmiştir. Bu makale, Türkiye'nin planlama deneyimini; Chalmers Johnson’ın "plan-rasyonalite", Peter Evans’ın "gömülü özerklik" ve Alice Amsden’ın "geç sanayileşme" kuramları eşliğinde analiz etmektedir. Çalışmanın temel savı, 1980 öncesi dönemin "emredici ve makro-kapsamlı" planlama anlayışının, bugünkü "esnek ve kurumsal" stratejik yönetim anlayışıyla yapısal bir kopuş yaşadığı; ancak idari kültürdeki merkeziyetçi eğilimlerin bu kopuşu bir "biçimsellik" krizine dönüştürdüğüdür.

Anahtar Kelimeler

• : Kalkınmacı Devlet
• Devlet Planlama Teşkilatı (DPT)
• Beş Yıllık Kalkınma Planları
• Kamu Yönetimi Reformu
• Stratejik Yönetim
• Paradigma Değişimi

PLANNING AND THE PRE-STRATEGIC MANAGEMENT ERA IN TURKEY FROM A DEVELOPMENTAL STATE PERSPECTIVE: A THEORETICAL DECIPHERING

Öz

ABSTRACT Public administration reforms in Turkey entered a new phase in the 2000s, placing the concept of "strategic planning" at their core. However, this new paradigm did not emerge in a vacuum; rather, it was constructed upon the robust legacy of the pre-1980 "developmental state." This article analyzes Turkey's planning experience through the lens of Chalmers Johnson’s "plan-rationality," Peter Evans’s "embedded autonomy," and Alice Amsden’s "late industrialization" theories. The central thesis of the study posits that while the "imperative and macro-comprehensive" planning approach of the pre-1980 period represents a structural break from today's "flexible and institutional" strategic management paradigm, persistent centralist tendencies within the administrative culture have transformed this transition into a crisis of "formalism."

Anahtar Kelimeler

• Developmental State
• State Planning Organization (SPO)
• Five-Year Development Plans
• Public Administration Reform
• Strategic Management
• Paradigm Shift.

Kaynakça

1. Almuayad, K. M., & Chen, Y. (2024). Effect of Knowledge Management on Employee Job Performance in Yemeni Banking Sector: The Mediating Role of Job Satisfaction. Journal of the Knowledge Economy, 1-30.
2. Amsden, A. H. (1989). Asia's Next Giant: South Korea and Late Industrialization. Oxford: Oxford University Press.
3. Boratav, K. (2021). Türkiye İktisat Tarihi 1908-2015. Ankara: İmge Kitabevi.
4. Chang, H. J. (2002). Kicking Away the Ladder: Development Strategy in Historical Perspective. London: Anthem Press.
5. Ergun, T. (2004) Kamu Yönetimi: Kuram, Siyaset, Uygulama, Ankara: TODAİE Yayınları.
6. Evans, P. B. (1995). Embedded Autonomy: States and Industrial Transformation. Princeton: Princeton University Press.
7. Güler, B. A. (2016). Yeni Sağ ve Devletin Değişimi: Yapısal Uyarlama Politikaları 1980-1995: İmge Kitabevi.
8. Johnson, C. (1982). MITI and the Japanese Miracle: The Growth of Industrial Policy, 1925-1975. Stanford: Stanford University Press.

9. Kuruç, B. (1987). İktisat Politikasının Resmi Belgeleri. Ankara: SBF Yayınları.
10. Öniş, Z. (2004). "Turgut Özal and the Origins of Neo-liberalism in Turkey", Middle Eastern Studies, 40(4), 113-134.
11. Övgün, B. (2010). "Türkiye’de Planlama: Sektörel Gelişmeden Kalkınmaya, Kalkınmadan Stratejiye", Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 65(4).
12. Pamuk, Ş. (2014). Türkiye'nin 200 Yıllık İktisadi Tarihi. İstanbul: İş Bankası Kültür Yayınları.
13. Tekeli, İ. &İlkin, S. (1974). Savaş Sonrası Ortamında 1947 Türkiye İktisadi Kalkınma Planı. Ankara: ODTÜ Yayınları.
14. Tekeli, İ. (2010). Türkiye'de Planlamanın Yükselişi ve Çöküşü. İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
15. Türel, O. (2010). "Türkiye'de 1978-79 Bunalımı ve Merkezi İktisadi Planlama", Türkiye'de Planlamanın Yükselişi ve Çöküşü 1960-1980 içinde. İstanbul: Bilgi Üniversitesi Yayınları.