LİDER-ÜYE ETKİLEŞİMİNİN TÜKENMİŞLİĞE ETKİSİNDE İŞ DOYUMUNUN ARACILIK ROLÜ: EĞİTİM SEKTÖRÜNDE BİR ARAŞTIRMA

Öz

 

ÖZET: Bu araştırma; eğitim sektöründeki çalışanların lider-üye etkileşiminin tükenmişliğe etkisinde iş doyumunun aracılık rolünün eğitim sektöründe incelenmesi amacıyla gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın örneklemini eğitim sektörü çalışanlarından basit tesadüfî yöntem ile seçilen 382 katılımcı oluşturmaktadır. Anketlerden elde edilen veriler bilgisayar ortamında AMOS ve SPSS istatiksel programları aracılığıyla analiz edilmiştir. Değişkenler arasındaki ilişkilerin belirlenmesinde korelasyon analizi, t-testi, varyans analizi ve regresyon analizi kullanılmıştır. Araştırma sonucunda; lider üye etkileşiminin çalışanların tükenmişlik düzeyleri üzerindeki etkisinde iş doyumunun aracılık rolü üstlendiği bulgusuna ulaşılmıştır. Lider üye etkileşiminin çalışanların iş doyumu ve tükenmişlik düzeyleri üzerinde istatistiksel açıdan anlamlı etkilerinin olduğu, eğitim sektörü çalışanlarının lider üye etkileşimi algıları arttığında, iş doyumu düzeylerinin arttığı ve tükenmişlik düzeylerinin azaldığı belirlenmiştir.

ABSTRACT: This research has been carried out to investigate the mediator role of job satisfaction in the influence of leader-member exchange of educators on their burnout. Sampling of this study consists of 382 participants who have been randomly selected from workers in the education sector. The data obtained from the questionnaires were analysed using the AMOS, SPSS statistical programs, being Statistical Software for Social Sciences. In the programs, the correlation analysis, t-test, variance analysis and regression analysis have been used to determine  relationships among the variables. From the research, it was found that job satisfaction takes the mediator role in the effect of leader-member exchange on burnout levels. It was also found that the leader – member exchange has statistically significant effects on job satisfaction and the burnout level. As the perception of leader – member exchange increase for the educators, their job satisfaction increase and burnout levels decrease.

Kaynakça

1. KAYNAKÇA
2. Arnett, J. J. (1999). “Adolescent storm and stress, revisited”, American Psychologist, 54/5, 317–326.
3. Aryee, S. ve Chen, Z. (2006). 'Countering the trend towards careerist orientation in the age of downsizing: Test of a social exchange model in China', Journal of Business Research, 57/4, 321-328.
4. Bacharach, S. B.; Bamberger, P. ve Conley, S. (1991). Work-Home Conflict Among Nurses And Engineers: Mediating The Impact Of Role Stress On Burnout And Satisfaction At Work, Journal Of Organizational Behavior, 12/1, 39- 53.
5. Baron, R.M. ve Kenny, D.A. (1986). “The Moderator Mediator Variable Distinction in Social Psychological Research: Conceptual, Strategic, and Statistical Considerations”, Journal of Personality and Social Psychology, 51, 1173-1182.
6. Bolat, O. İ. (2011). Lider üye etkileşimi ve tükenmişlik ilişkisi. İş, Güç Endüstri İlişkileri ve insan Kaynakları Dergisi, 13, 63-80. DOI: 10.4026/1303-2860.2010.173.x.
7. Chen, F.C., Shyr, Y.H., Chen, F.H., Chou, S.S. (2009). Job demand, emotional awareness, and job satisfaction in internships: The moderating effect of social support, Social Behavior And Personality, 37, 1429- 1440.
8. Çağlıyan, Y. (2007). ‘Tükenmişlik sendromu ve iş doyumuna etkisi’, Yüksek Lisans Tezi, Kocaeli Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü. Kocaeli.

9. Çetin, C., Tikici, M., Akdemir, B. ve Ünal H. (2008). “İş Doyumu ile Tükenmişlik Sendromu İlişkisinin Aile İşletmelerindeki Görünümüne İlişkin Bir Araştırma” İstanbul Kültür Üniversitesi, 3. Aile İşletmeleri Kongresi, 107- 120.
10. Dansereau, F., Graen, G., Haga, W. (1975). “A Vertical Dyadic Linkage Approach to Leadership within Formal Organizations: A longitudinal investigation of the role making process”. Organizational Behavior and Human Performance, 13, 46-70.
11. Deluga, Ronald J. ve Perry, J.T. (1991), The Relationship of Subordinate Upward Influencing Behaviour, Satisfaction and Perceived Superior Effectiveness with Leader-Member Exchanges, Journal of Occupational Psychology, 64, 239-252.
12. Duarte, Neville T., Jane R. Goodson Ve Nancy R. Klich (1994). Effects Of Dyadic Quality And Duration On Performance Appraisal, The Academy Of Management Journal, Vol.37, No.3, 499-521.
13. Epitropaki, O. ve Martin, R. (2005). From ideal to real: A longitudinal study of the role of implicit leadership theories on leader-member exchanges and employee outcomes. Journal of Applied Psychology, 90, 659-676.
14. Erdem, F. S. (2008). Organizasyonlarda Lider-Üye Etkileşiminin Örgütsel Vatandaşlık Davranışı Üzerindeki Etkilerinde. İzlenim Yönetimi Davranışının Rolü: Kayseri’de Hizmet Sektöründe Bir Araştırma. Yüksek Lisans Tezi. Erciyes Üniversitesi. Sosyal Bilimler Enstitüsü.
15. Ergin, C. (1993). “Doktor ve Hemşirelerde Tükenmişlik ve Maslach Tükenmişlik Ölçeğinin Uyarlanması” (Ed: R. Bayraktar ve İ. Dağ) 7. Ulusal Psikoloji Kongresi Bilimsel Çalışmaları El Kitabı. Psikologlar Birliği Yayınları, 143-154.
16. Graen, G.B., Liden, R.C. ve Hoel, W. (1982). “Role of Leadership in The Employee Withdrawal Process”, Journal of Applied Psychology, 67, 868-872.
17. Graham, N.L. And Witteloostuijn (2010) Leader-Member Exchange, Communication Frequency And Burnout. Tjalling C. Koopmans Research Institute Utrecht School Of Economics Utrecht University, Discussion Paper No: 10-08: 1-40.
18. Gürboyoğlu, J . (2009). Lider-üye etkileşiminin örgütsel adalet algısı ve tükenmişlik üzerine etkileri. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. Sosyal bilimler Enstitüsü, Balıkesir Üniversitesi.
19. Hetland, H. (2007). Burnout in the information technology sector: Does leadership matter?, European Journal of Work and Organizational Psychology, 16 /1, 58 – 75.
20. Huang, Xu, Chan, Simon C.H., Lam, Wing Ve Nan, Xinsheng (2010), The Joint Effect Of Leader-Member Exchange And Emotional Intelligence On Burnout And Work Performance İn Call Centers İn China, The Internatinonal Journal Of Human Resource Management, 21:7, 1124-1144.
21. Janssen, O ve Yperene, NWV (2004). Employees’ Goal Orientations, The Quality Of Leader-Member Exchange, And The Outcomes Of Job Performance And Job Satisfaction, Academy of Management Journal, 47/3, 368-384.
22. Janssen, P. M. ve Peeters, M. (2004). Spesifik Relationships Between Job Demands, Job Resources And Psychological Outcomes And The Mediating Role Of Negative Work- Home Interference, Journal Of Vocational Behavior, 65/3, 411– 429.
23. Judge, T. A., Wolf E.F ve Hurst C. (2009). “Is Emotional Labor More Difficult For Some Than For Others? A Multilevel, Experience-Sampling Study”, Personnel Psychology, 62/1, 57–88.
24. Kaşlı, M. (2009). Otel İşletmelerinde İşgörenlerin Kişilik Özellikleri, Lider-Üye Etkileşimi ve Tükenmişlik İlişkisinin İncelenmesi. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Turizm İşletmeciliği ve Otelcilik Anabilim Dalı, Doktora Tezi, Balıkesir.
25. Köy, A. K. (2011). ‘Yöneticiye Güvenin İş Tatmini Üzerindeki Etkisinde Lider-Üye Etkileşiminin Aracı Rolü: İstanbul Ve Kocaeli İllerinde Beyaz Yakalılar Üzerinde Bir Araştırma Yüksek Lisans Tezi.
26. Larson, J.E. (2007). The Relationship Between Leader Member Exchange and Burnout in Psychiatric Rehabilitation Workers, Roosevelt Üniversitesty, Roosevelt.
27. Lee, H. (2000). An Empirical Study of Organizational Justice as a Mediator of the Relationships among Leader-Member Exchange and Job Satisfaction. Organizational Commitment. and Turnover Intentions in the Lodging Industry. Doctoral dissertation. Virginia Polytechnic Instituteand State University. U.S.A.
28. Liden, R. ve Graen, G. (1980). Generalizability of the Vertical Dyad Linkage Model of Leadership, Academy of Management Journal, 23/3, 451- 465.
29. Liden, R.C. and Maslyn J.M. (1998) Multidimensionality of Leader-Member Exchange: An Empirical Assessment through Scale Development. Journal of Management, 24 (1): 43-72.
30. Lo, May C., T. Ramayah Ve Jerome K. S. Hui (2006). An Investigation Of Leader-Member Exchange Effects On Organizational Behavior İn Malaysia, Journal Of Business And Management, Vol.12/1, 5-23.
31. Luthans, F., (1994), Organizational Behavior, Newyork: McGraw-Hill, Inc.
32. Martin, R., Thomas, G., Charles, K., Epitropaki, O., McNamara, R. (2005). “The Role of Leader-Member Exchanges in Mediating The Relationship Between Locus of Control and Work Reactions”. Journal of Occupational and Organizational Psychology, 78, 141-147.
33. Maslach, C. ve Jackson, S. E. (1981). ‘The measurement of experienced burnout’, Journal of Occupational Behavior, 2, 99-113.
34. Maslach, C., ve Jackson, S. E. (1984). Burnout in organizational settings. Applied Social Psychology Annual, 5, 133-153.
35. Maslach, C. (1982). “Burnout.The Cost of Caring”.Englewood Cliffs.N.J :Prentice Hall.
36. Maslach, C., Schaufeli, W. B., ve Leiter, M. P. (2001). Job burnout. In S. T. Fiske, D. L. Schacter, & C. Zahn-Waxler (Eds.), Annual Review of Psychology, 52, 397-422.
37. Maslyn, J. M. ve Uhl-Bien, M. (2001). Leader-member exchange and ıts dimensions: effects of self-effort and other’s effort on relationship quality. Appl Psychol, 86 /4, 697-708
38. Özutku, H., Ağca, V. ve Cevrioğlu, E. (2008). Lider-üye etkileşim teorisi çerçevesinde yönetici-ast etkileşimi ile örgütsel bağlılık boyutları ve iş performansı arasındaki ilişki, ampirik bir inceleme. İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 22 , 193-210.
39. Uğurluoğlu, Ö., Şantaş F. ve Demirgil B. (2013). Lider-Üye Etkileşimi Ve Tükenmişlik İlişkisi: Hastanelerde Bir Uygulama Hacettepe Sağlık İdaresi Dergisi, 16/1, 1-21
40. Rockstuhl, T., Dulebohn J. H., Ang S. & Shore L. M. (2012). Leader–Member Exchange (Lmx) And Culture: A Meta‐Analysis Of Correlates Of Lmx Across 23 Countries, Journal Of Applied Psychology, Vol. 97, No. 6, 1097–1130, Doı: 10.1037/A0029978.
41. Sağır, M., Orhan, E., Duman, A. ve Bilen, K. (2014). Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 11/28, 277-294.
42. Samad, S. (2006). ‘Predicting Turnover Intentions: The Case of Malaysian Government Doctors’. The Journal of American Academy of Business, 8/2, 1113-119.
43. Schermerhorn, J. R. (1994). Managing Organizational Behaviour, John Willey and Sons Inc, New York.
44. Schutte, Nico Ve Digerleri; (2000), “The Factorial Validity Of The Maslach Burnout Inventory-General Survey (Mbı-Gs) Across Occupational Groups And Nations”, Journal Of Occupational And Organizational Psychology, 73, Ss. 53-66.
45. Sekaran, U. (1992). Research Methods For Business, Canada: John Wiley ve Sons, Inc.
46. Spector, P.E. (1996). Industrial and Organizational Psychology: Research And Practice. USA: John Wiley ve Sons. Inc. to private hospitals in Jordan”. Journal of Nursing Management, 13, 40-50.
47. Thomas, C.H. ve Lankau, M.J. (2009). Preventing Burnout: The Effects Of LMX And Mentoring On Socialization, Role Stress and Burnout, Human Resource Management, 48/3, 417-432.
48. Turunç, Ö. ve Çelik, M. (2012). ‘İş Tatmini-Kişi-Örgüt Uyumu ve Amire Güven-Kişi-Örgüt Uyumu İlişkisinde Dağıtım Adaletinin Düzenleyici Rolü’ İşgüç Endüstri İlişkileri ve İnsan Kaynakları Dergisi, 18, 1.
49. Vroom, V. (1964). Work and Motivation. New York: John Wiley and Sons. Inc. Wadsworth.
50. Wayne, Sandy J., Liden, Robert C. ve Sparrowe, Raymond T. (1994), Developing Leader-Member Exchanges the Influence of Gender and Ingratiation, The American Behavioral Scientist, 37:5, 697-714.
51. Weiss, H. M. (2002). “Deconstructing Job Satisfaction Seperating Evaluations, Beliefs and Affective Experiences”, Human Resource Management Review, 12, 173–194.