Impact of Energy Sectors on Markets (Relationship between Energy Sectors and Bist100)

Öz

One of the problems arising from the increase in global energy production and consumption in response to the ever-increasing energy demand in the world is the dependence of national economies on energy sectors. In this study, the effects of global oil and natural gas index prices on BIST100 are investigated. Monthly data for the period 2013:11-2023:11 are used in the analysis. According to the results of the analysis, the stationarity of the variables in the model is determined by the ADF unit root test. In order to determine the causality and direction of the cointegration values determined in the Johansen cointegration test applied according to the results of the unit root test and to avoid errors that may occur in the long term in the analysis, Granger Causality test was applied via VECM. The fact that the coefficients of the error correction process included in the model analysis process are negative and statistically significant indicates that the imbalances that may arise in the short term can be eliminated in the long term. According to the results of the Granger causality test conducted through the VECM model, two unidirectional causality relationships can be mentioned in the long run.

Anahtar Kelimeler

• Keywords: Energy Resources
• Energy Sectors
• Time Series Analysis
• Johansen Cointegration Test
• Granger Causality Test

Enerji Sektörlerinin Piyasalara Etkisi (Enerji Sektörleri İle Bist100 İlişkisi)

Öz

Dünyada her geçen gün artan enerji talebine karşılık gerçekleşen, küresel enerji üretim ve tüketimlerinin artması ile meydana gelen sorunlardan biri de ülke ekonomilerinin enerji sektörlerine ne kadar bağımlı olduğu konusudur. Bu çalışmada, küresel petrol ve doğalgaz endeks fiyatlarının Bist100’e etkileri araştırılmaktadır. Analizde 2013:11-2023:11 dönemi aylık verilerden yararlanılmaktadır. Analiz sonuçlarına göre uygulanan ADF birim kök testi ile modeldeki değişkenlerin durağanlıkları tespit edilmektedir. Birim kök testi sonuçlarına göre uygulanan Johansen Eşbütünleşme testinde tespit edilen Eşbütünleşme değerlerinin nedenselliğini, ilişkilerinin yönünü belirlemek ve analizde uzun dönemde oluşabilecek hatalardan kaçınabilmek için VECM üzerinden Granger Nedensellik testi uygulanmıştır. Model çözümleme sürecine dahil edilen hata düzeltme sürecine ait katsayıların negatif yönlü ve istatistiksel olarak anlamlı olması kısa dönemde ortaya çıkabilecek dengesizliklerin uzun dönemde giderilebileceğini göstermektedir. VECM modeli üzerinden yapılan Granger nedensellik testi sonuçlarına göre uzun dönemde iki adet tek yönlü nedensellik ilişkisinden söz edilebilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Enerji Kaynakları
• Enerji Sektörleri
• Zaman Serileri Analizi
• Johansen Eşbütünleşme Testi
• Granger Nedensellik Testi

Kaynakça

1. Abdioğlu, Z. ve Değirmenci, N. (2014). Petrol fiyatlari-hisse senedi fiyatlari ilişkisi: BIST sektörel analiz. Kafkas Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 5(8), 1-24.
2. Akdi, Y. (2010). Z,aman serileri analizi:(birim kökler ve kointegrasyon). Gazi Kitabevi.
3. Altınbaş, H., Kutay, N., ve Akkaya, C. (2015). Makroekonomik Faktörlerin Hisse Senedi Piyasaları Üzerindeki Etkisi:
4. Borsa İstanbul Üzerine Bir Uygulama. Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi, 4(2), 30-49.
5. Bagirov, M. ve Mateus, C. (2019). Oil prices, stock markets and firm performance: Evidence from Europe, International Review of Economics and Finance, 61, 270–288.
6. Brockwell, P. J. and Davis, R. A. (2006). Time Series: Theory and Methods, (2. Baskı). New York: Springer
7. Dickey, D. A., and Fuller, W. A. (1979). Distribution of the estimators for autoregressive time series with a unit root. Journal of the American statistical association, 74(366a), 427-431.
8. Dolado, J. J., and Lütkepohl, H. (1996). Making Wald tests work for cointegrated VAR systems. Econometric reviews, 15(4), 369-386.

9. Dursun vd. (2019). Enerji Fiyat Değişimleri İle Borsa Endeksleri Arasındaki İlişki: OECD Ülkeleri Üzerine Bir Uygulama, Muhasebe ve Finansman Dergisi, Nisan (82), 177 – 198.
10. Enders, W. (2004). Applied Econometric Time Series.“2th ed”. New York (US): University of Alabama.
11. Engle, R. F., and Granger, C. W. (1987). Co-integration and error correction: representation, estimation, and testing. Econometrica: journal of the Econometric Society, 251-276.
12. Filis, G. (2010). Makro ekonomi, borsa ve petrol fiyatları: döngüsel dalgalanmaları arasında anlamlı ilişkiler var mı?. Enerji Ekonomisi , 32 (4), 877-886.
13. Gatfaoui, H. (2016). Linking the gas and oil markets with the stock market: Investigating the u.s. relationship, Energy Economics, 53, 5–16.
14. Granger, C. W. (1969). Investigating causal relations by econometric models and cross-spectral methods. Econometrica: journal of the Econometric Society, 424-438.
15. Granger, C. W. (1988). Causality, cointegration, and control. Journal of Economic Dynamics and Control, 12(2-3), 551-559.
16. Granger, S. (1998). Computer-aided error analysis. System, 26(2), 163-174.
17. Gujarati, D. N., Bernier, B., & Bernier, B. (2004). Econométrie (pp. 17-5). Brussels: De Boeck.
18. Hammoudeh, S. ve Li, H. (2008). Gelişmekte olan piyasalarda volatilitedeki ani değişimler: Körfez Arap borsa piyasaları örneği. Uluslararası Finansal Analiz Dergisi , 17 (1), 47-63.
19. Holtz-Eakin, D., Newey, W., and Rosen, H. S. (1988). Estimating vector autoregressions with panel data. Econometrica: Journal of the econometric society, 1371-1395.
20. Hsiao, C. (1979). Autoregressive modeling of Canadian money and income data. Journal of the American statistical association, 74(367), 553-560.
21. İlarslan, K. (2021). Uluslararası Fosil Yakıt Yazılımının Finansal Piyasalar Üzerindeki Etkisinin ARDL Sınır Testi ile İncelemesi: 1986-2019 Dönemi TÜRKİYE Örneği. Finansal Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi , 13 (24), 143-158.
22. İşcan, E. (2010). Petrol fiyatının hisse senedi piyasası üzerindeki etkisi, Maliye Dergisi, Sayı 158 , 607-617.
23. İzolluoğlu, C. (2019). Zaman Serisi Birim Kök Testleri ve Bir Uygulama. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi) TC İnönü Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Malatya (Yayın no: 587568).
24. Johansen, S. (1988). Statistical analysis of cointegration vectors. Journal of economic dynamics and control, 12(2-3), 231-254.
25. Johansen, S. (1995). Identifying restrictions of linear equations with applications to simultaneous equations and cointegration. Journal of econometrics, 69(1), 111-132.
26. Karhan, G. ve Aydın, H. İ. (2018). Petrol Fiyatları, Kur ve Hisse Senedi Getirileri Üzerine bir Araştırma. Akademik Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi (AKAD), 10(19), 405-413.
27. Kendirli, S. ve Çankaya, M. (2016). Döviz kuru ve enflasyonun BİST bankanın üzerindeki etkisi. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi , 5 (3), 215-227.
28. Kling, J.L. ve Bessler, D.A. (1985). Ekonomik zaman serileri için çok değişkenli tahmin prosedürlerinin karşılaştırılması. Uluslararası Tahmin Dergisi , 1 (1), 5-24.
29. Koçoğlu ve Tanrıöven, (2016). Alman borsalarında işlem gören alternatif enerji firmalarının fiyatlarına etki eden faktörler. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 6(3), 895-902.
30. Konuşkan, A. (2018). Altın, Petrol, Döviz Ve Borsa Endeksi Arasındaki İlişkinin Nedensellik Analizi İle Keşfi: Türkiye Örneği” [Yüksek Lisans Tezi]. Süleyman Demirel Üniversitesi.
31. Kutlar, A. (2005). Uygulamalı Ekonometri. Nobel Yayın Dağıtım, Ankara
32. MacKinnon, J. G. (2009). Bootstrap hypothesis testing. Handbook of computational econometrics, 183-213.
33. Mademlis, D.K. ve Dritsakis, N. (2021). Hibrit GARCH sinir ağı modellerini kullanarak volatilite tahmini: İtalyan borsa örneği. Uluslararası Ekonomi ve Finansal Sorunlar Dergisi , 11 (1), 49.
34. Mohanty, S.K., Nandha, M., Turkistani, A.Q. ve Alaitani, MY (2011). Petrol fiyatı hareketleri ve borsa getirileri: Körfez İşbirliği Konseyi (KİK) ülkelerinden kanıtlar. Küresel Finans Dergisi , 22 (1), 42-55.
35. Moreno, B., Alvarez, M. T. G. and Fonseca, A. R. (2017). Fuel prices impacts on stock market of metallurgical industry under the EU emissions trading system, Energy, 125, 223-233.
36. Oralbaykızı, A. S. (2019). Petrol fiyat değişimlerinin BİST endeks getirileri üzerindeki etkisinin analizi. Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 4(1), 247-265.
37. Özcan, S. (2020). Türkiye’de Yenilenebilir Enerjinin Çevre Kirliliği Üzerindeki Rolü: Çevresel Kuznets Eğrisi Bağlamında Ampirik Bir Analiz. Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi.
38. Özmerdivanlı, A. (2014). Petrol fiyatlari ile Bist 100 endeksi kapaniş fiyatlari arasindaki ilişki. Akademik Bakış Uluslararası Hakemli Sosyal Bilimler Dergisi, (43).
39. Peng, Y., Chen, W., Wei, P. and Yu, G. (2020). Spillover effect and Granger causality investigation between China’s stock market and international oil market: A dynamic multiscale approach, Journal of Computational and Applied Mathematics, 367, 1-13.
40. Saraç, Ş. ve Yağlıkara, A. (2018). Petrol Fiyatları Ve İstihdam İlişkisi: G7 Ülkeleri Örnekleminde Panel Veri Analizi. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 18(3), 31-47.
41. Sayılgan, G. ve Süslü, C. (2011). Finans dünyasının dinamikleri, hisse senedi getirileri ve büyüme trendleri: Türkiye ve dünya piyasaları üzerine bir araştırma. BDDK Finansal ve Finansal Medya Dergisi , 5 (1), 73-96.
42. Seth, A. (2007). Granger causality. Scholarpedia, 2(7), 1667.
43. Sevüktekin, M. ve Çınar, M. (2017). Ekonometrik Zaman Serisi Analizi: EViews Uygulamalı,(5. Baskı). Bursa: Dora Basın Yayın Dağıtım.
44. Sims, C. A. (1980). Macroeconomics and reality. Econometrica: journal of the Econometric Society, 1-48.
45. Tarı, R. (2010). Ekonometri. Kocaeli Üniversitesi.
46. Toda, H. Y. and Yamamoto, T. (1995). Statistical inference in vector autoregressions with possibly integrated processes. Journal of econometrics, 66(1-2), 225-250.
47. Tripathi, G. (2000). Econometric Methods: by Jack Johnston and John DiNardo, McGraw Hill, 1997. Econometric Theory, 16(1), 139-142.)
48. Tuna, Gülfen, Göleç, Nazire, Vedat, (2017). The relationship between oil and stock prices: The case of developing and developed countries, Theoretical and Applied Economics, 4 (613), 97-108.
49. Turner, P. (2009). Testing for cointegration using the johansen approach: are we using the correct critical values?. Journal of applied econometrics, vol 24, s. 825-831.
50. Yavuz, A. ve Sağlam, A. (2020). Petrol Fiyatlarındaki Şokların BIST100 Endeksi Üzerine Etkisi. Ekonomi ve Finansal Araştırmalar Dergisi, 2(2), 156-172.
51. Yıldırım, M., Bayar, Y., ve Kaya, A. (2014). Enerji Fiyatlarının Sanayi Sektörü Hisse Senedi Fiyatları Üzerindeki Etkisi: Borsa İstanbul Sanayi Sektörü Şirketleri. Muhasebe ve Finansman Dergisi, (62), 93-108.
52. Yılmaz, M. Y. (2024). Enerji Sektörünün Piyasalara Etkisi (Enerji Sektörleri ile Bıst100 İlişkisi) [Yüksek Lisans Tezi]. Ordu Üniversitesi.
53. Yilanci, V. and Tunali, Ç. B. (2014). Are fluctuations in energy consumption transitory or permanent? Evidence from a Fourier LM unit root test. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 36, 20-25.
54. Yüce, G. (2011). Yatırım fonları getirilerinin makro ve mikro belirleyicileri: Türkiye uygulaması [Doktora Tezi]. Süleyman Demirel Üniversitesi.
55. Zeren, F. ve Güngör, S. (2021). BRICS-T borsaları ile altın ve brent petrol fiyatları arasındaki aralıkların çeşitliliğinin nedensellik testi ile incelenmesi. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi , 23 (4), 1453-1467.
56. Yararlanılan İnternet Kaynakları Investing.com, Investing.com Türkiye. Erişim tarihi: 24 Ocak 2024, https://www.investing.com.tr/.