TÜRKİYE’DE IMF İSTİKRAR POLİTİKALARININ ETKİLERİ: 1987-2023 DÖNEMİNE İLİŞKİN AMPİRİK İNCELEME

Yıl 2024, Cilt: 6 Sayı: 2, 1 - 20, 23.12.2024

Hande Aksöz Yılmaz , Onur Gürler , Alişan Özdemir

Öz

Ekonomide istikrarın sağlanmasında pek çok makro iktisadi değişkenin etkisi söz konusudur. Türkiye ekonomisinde bu ekonomik istikrar çoğunlukla fiyat istikrarı, istihdam ve dış ödemeler dengesinin istikrarı olarak şekillenmektedir. Türkiye ekonomisinin enflasyon ve ödemeler dengesi krizi gibi nedenlerle IMF ile olan yakın ilişkileri ve yapılan pek çok anlaşmanın olması bu çalışmanın temel konusudur. Bu çalışmanın amacı, Türkiye’de IMF istikrar politikalarının 1987-2023 dönemindeki etkilerini incelemektir. “Türkiye’de 1987-2023 döneminde IMF istikrar politikalarının fiyat istikrarı ve ekonomik büyüme üzerindeki etkileri ne olmuştur” sorusunun yanıtı için ARDL yaklaşımından faydalanılmıştır. ARDL modelinden elde edilen bulgulara göre, faiz oranı ekonomik büyümeyi ve fiyat istikrarını negatif yönde etkilemektedir. Reel döviz kurunun ekonomik büyüme üzerindeki etkisi pozitif iken, fiyat istikrarı üzerindeki etkisi negatiftir. Yurtiçi toplam kredilerin ekonomik büyüme üzerindeki etkisi negatif iken, fiyat istikrarı üzerindeki etkisi pozitif yöndedir. Kamu Kesimi Borçlanma Gereği (KKBG)’nin ekonomik büyüme üzerindeki etkisi negatif olurken, fiyat istikrarı üzerindeki etkisi pozitiftir.

Anahtar Kelimeler

IMF , İstikrar Politikaları , Türkiye'de İstikrar Politikaları

Etik Beyan

Etik beyan gerekmemektedir

Kaynakça

• Akalın, G. ve Uçak, A. (2014). IMF Politikaları Üzerine Bir Kritik. Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 22(1), 27-36.
• Alexander, S. S. (1952). Effects of a Devaluation on a Trade Balance. IMF Staff Papers, Retrieved from https://doi.org/10.5089/9781451949391.024.A003
• Alam, I. ve R. Quazi (2003). Determinants of Capital Flight: an econometric case study of Bangladesh, International Review of Applied Economics, 17(1), 85-103.
• Alptekin, V. (2009). IMF İstikrar Politikalarının Türkiye Ekonomisi Üzerine Etkileri (1980-2004), Sosyal Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 9(17), 468-490.
• Bahçeci, S. (1997), Ortodoks ve Heterodoks İstikrar Programları: Seçilmiş Ülke Örnekleri ve 1994 Türkiye Deneyimi, Devlet Planlama Teşkilatı Ekonomik Modeller ve Araştırmalar Genel Müdürlüğü, Ankara.
• Bahmani-Oskooee, M. ve Goswami, G. G. (2003). Smuggling and the Black Market Premium. Scientific Journal of Administrative Development, 1, 95-111
• Bahmani-Oskooee, M., ve Fariditavana, H. (2015). Nonlinear ARDL Approach, Asymmetric Effects and The J-curve, Journal of Economic Studies, 42(3), 519-530.
• Bayraktutan, Y., ve Özkaya, M. H. (2002). IMF İstikrar Politikalarının Doğu Asya’da Ekonomik Performans Sonuçları, Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (3), 1-18.
• BDDK (2024)https://www.bddk.org.tr/bultenaylik), Çevrimiçi Erişim, 24.03.2024.
• Beckerman, P. (1992). Recent “Heterodox” Stabilization Experience: Argentina, Israel and Brazil, 1985–9, 9, 152-181, Palgrave Macmillan.
• Crockett, A. (1981). Stabilization Policies in Developing Countries: Some Policy Considerations. IMF Staff Papers, https://doi.org/10.5089/9781451956573.024.A002.
• Doğan, S., ve Özekicioğlu, H. (2005). Güney Kore ve Türkiye’de Uygulanan IMF Politikaları. Cumhuriyet Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 6(1), 147-176.
• Donovan, Dona1 J. (1981). Real Responses Associated with Exchange Rate Action in Selected Upper Credit Tranche Stabilization Programs, IMF Staff Papers, December ,698-727.
• Doroodian, K. (1994). IMF Stabilization Policies in Developing Countries: A Disaggregated Quantitative Analysis, International Economic Journal, 8(4), 41–55. https://doi.org/10.1080/10168739400000044
• Edwards, S. (1983). The Short Run Relation between Inflation and Growth in Latin America: A Comment, American Economic Review, 447-482.
• Enders, W. (2015). Applied Econometric Time Series. Wiley, United State of America.
• Erdinç, Z. (2015). Uluslararası Para Fonu - Türkiye İlişkilerinin Gelişimi 19. Stand-By Anlaşması. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi (18).
• Engle, R. ve C. Granger. (1987). Cointegration and Error Correction: Representation, Estimation and Testing, Econometrica, 55, 25-76.
• Eroğlu, N., ve Eroğlu, İ. (2009). IMF-Türkiye ilişkileri ve 20. Stand-By Müzakereleri Üzerine bir Değerlendirme, Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 2009(2), 124-146.
• Fry, M. J. (1982). Models of Financially Repressed Developing Economies, World Development, 10(9), 731-750, https://doi.org/10.1016/0305-750X(82)90026-2.
• Gonzales, O. C. (2007). Ownership and Conditionally in IMF-supported programs: Backto Per Jacobsson’s time, The Review of International Organisation, 2(4), 329-343.
• Gujarati, D.N. ve Porter, D.C. (2009). Basic Econometrics, McGraw-Hill/Irwin, New York.
• Hafer, R.W. ve Jansen, D.W. (1991). The Demand for Money in the US : Evidence from Cointegration Test. Journal of Money Credit and Banking, 23(2), 155-168.
• IMF. IFS, https://data.imf.org/?sk=4c514d48-b6ba-49ed-8ab9-52b0c1a0179b&sid=1390030341854
• IMF, CPI, https://data.imf.org/?sk=4FFB52B23653409AB471D47B46D904B5&sId=1485878855236
• İnan, M. (2019). IMF İstikrar Politikaları ve Stand-By Anlaşmalarını Gerekli Kılan Nedenler Açısından Türkiye IMF İlişkileri. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (32), 591-640.
• Johansen, S. ve Juselius, K. (1990). Maximum Likelihood Estimation and Inference on Cointegration with Application to the Demand for Money. Oxford Bulletin of Economics and Statistics, 52, 169-210.
• Johansen, S. (1988). Statistical Analysis of Cointegration Vectors. Journal of Economic Dynamic and Control, 12, 231-254.
• Johansen, S. (1995). Likelihood-Based Interference in Coinregrated Vector Autoregressive Models. Oxford University Press.
• Karabıyık, İ., ve Uçar, M. (2010). Türkiye'de 1980 sonrası uygulanan IMF destekli istikrar programlarının ekonomik açıdan değerlendirilmesi. Akademik İncelemeler Dergisi, 5(2), 37-58.
• Karluk, R. (1997). Türkiye Ekonomisi: Tarihsel Gelişim, Yapısal ve Sosyal Değişim, 5.bs., Beta Basım Yayım Dağıtım, İstanbul.
• Kelly, M. (1999). The Socioeconomic Impacts of Structural Adjustment, International Studies Quarterly, 43(3), 533–52.
• Kepenek, Y. ve Yentürk, N. (2000). Türkiye Ekonomisi, 11.bs., Remzi Kitabevi, İstanbul.
• Kennedy, P. (1992). A Guide to Econometrics. UK, Blackwell.
• Khan, M. S. ve Knight, M. D. (1981). Stabilization Programs in Developing Countries: A Formal Framework, IMF StaffPapers, 1-53.
• Leiderman, L. (1984). On the Monetary-Macro Dynamics of Colombia and Mexico, Journal of Development Economics, 14, 183–201.
• Memiş, H. (2005). Türkiyede uygulanan Uluslararası Para Fonu (IMF) Destekli İstikrar Programlarının Tarım Sektörüne Etkileri, Yayınlanmış Doktora Tezi.
• Miller, S. M. (1991). Money Dynamics: An Application of Cointegration and Error-Correction Modeling. Journal of Money, Credit and Banking, 23, 1-139.
• Narayan, P. N. (2005). The Saving and İnvestment Nexus for China: Evidence From Cointegration Tests, Applied Economics, 37(17), 1979-1990, DOI: 10.1080/00036840500278103
• Nashashibi, K. (1980). A Supply Framework for Exchange Reform in Developing Countries: The Experience of Sudan, Staff Papers, 27, 24-79.
• Pesaran, M. H. ve Pesaran, B. (1997), Working with Microfit 4.0: Interactive Econometric Analysis, http://www. oup.com/Oxford University Press.
• Pesaran, M. H., Shin, Y. ve Smith, R. J. (2001). Bounds Testing Approaches to the Analysis of Level Relationships, Journal of Applied Econometrics, 16 (3), 289-326.
• Raymond, W. ve Goldsmith (1969). Financial Structure and Development , Yale University Press.
• Sancar, C. (2010). Finansal Serbestleşme Sonrasında Latin Amerika, Meksika, Güneydoğu Asya ve Türkiye’de Yaşanan Krizler, Nedenleri ve Uygulanan IMF Tipi İstikrar Programlarının Sonuçları. Nobel Yayıncılık.
• Thomas, R.L. (1997). Modern Econometrics an Introduction. Addison Wesley Longman.
• Topallı, N. (2006). Kriz Sonrası Uygulanan IMF Tipi İstikrar Programları ve Ekonomik Etkileri: Güneydoğu Asya ve Türkiye Örneği. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 2006(2), 143-156.
• Üçgöz, S. (2005). IMF İstikrar Programları ve Ekonomik Etkileri: Latin Amerika ve Türkiye Uygulamalarının Karşılaştırılması, (Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü).
• Vreeland, J. R. (2006). IMF Program Compliance: Aggregate Index versus Policy Spesific Research Strategies, The Review of International Organisation, 1(4), 359-378.
• Yılancı, V. ve Özcan, B. (2010), Yapısal Kırılmalar Altında Türkiye için Savunma Harcamaları ile GSMH Arasındaki İlişkinin Analizi, C.Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 11(1), 21-33.