AVİATİON SAFETY AND SECURİTY CULTURE: INVESTİGATİON OF SAFETY AND SECURİTY CULTURE AMONG UNİVERSİTY STUDENTS İN THE CONTEXT OF INTERNSHİPS

Öz

The primary objective of this study is to examine the perceptions of aviation security and aviation safety culture among university students receiving aviation education and to reveal how these perceptions differentiate according to various demographic parameters. Among quantitative research methods, the relational survey model was preferred for the research. The population of the study consists of aviation students in Turkey who gained internship experience at airports during their education. The sample of the research comprises 201 students studying in the Department of Aviation Management at Alanya Alaaddin Keykubat University, determined through the snowball sampling method, which is one of the non- probability sampling methods.Data were obtained via a structured questionnaire; during the analysis process, in addition to descriptive statistics, Exploratory Factor Analysis (EFA) was conducted for the structural validity of the scales, and the Cronbach’s Alpha reliability test was used for internal consistency. In testing the hypotheses, independent samples t-test, one-way ANOVA, and Pearson correlation analysis were utilized. Research findings indicate a positive and highly significant relationship (r = 0.841; p < 0.01) between aviation security culture and safety culture perceptions.As a result of demographic analyses, it was determined that the security and safety perceptions of 4th-grade students were significantly higher than those of lower-grade students; this confirms the decisive role of internships and academic seniority on risk awareness. Furthermore, it was confirmed that foreign language proficiency created a significant difference in the perception of security culture, whereas the gender variable had no statistical effect on either culture structure. The results underline the critical importance of supporting theoretical knowledge with operational field experience in aviation education and the impact of practical training in establishing professional safety and security awareness.

Anahtar Kelimeler

• Aviation Security
• Aviation Safety
• Safety Culture
• Aviation Education
• Internship

Destekleyen Kurum

Tübitak 2209-A Student Project

Proje Numarası

Tübitak 2209-A Öğrenci Projesi

Etik Beyan

Ethics Committee Approval: For this study, an application was made to the Alanya Alaaddin Keykubat University Social and Human Sciences Scientific Research and Publication Ethics Committee. It was unanimously decided that the study (Tracking No: 9270 E.) is ethically appropriate at the committee's meeting numbered 05, dated May 8, 2025, with decision number 2025/25. This research was supported within the scope of the TÜBİTAK 2209-A University Students Research Projects Support Program.

Teşekkür

I would like to express my sincere gratitude to my undergraduate students, İrem and Sema, for their valuable contributions to this publication, as well as to TÜBİTAK for its support.

HAVACILIKTA GÜVENLİK VE EMNİYET KÜLTÜRÜ: ÜNİVERSİTE ÖĞRENCİLERİNDE GÜVENLİK VE EMNİYET KÜLTÜRÜNÜN STAJ EKSENİNDE ARAŞTIRILMASI

Öz

Bu çalışmanın temel amacı, havacılık eğitimi alan üniversite öğrencilerinin güvenlik (security) ve emniyet (safety) kültürü algılarını incelemeyi ve bu algıların çeşitli demografik parametrelere göre nasıl farklılaştığını ortaya koymayı hedeflemektedir. Araştırmada nicel araştırma yöntemlerinden biri olan ilişkisel tarama modeli tercih edilmiştir. Araştırmanın evrenini, Türkiye’deki havalimanlarında öğrenimleri esnasında staj deneyimi kazanmış havacılık öğrencileri oluşturmaktadır. Araştırmanın örneklemi ise, olasılıksız örnekleme yöntemleri arasında yer alan kartopu (snowball) örnekleme yöntemi sayesinde belirlenen, Alanya Alaaddin Keykubat Üniversitesi’nde Havacılık Yönetimi bölümünde öğrenim gören 201 öğrenciden ibarettir. Veriler, yapılandırılmış anket formu aracılığıyla elde edilmiş; analiz sürecinde betimsel istatistiklerin yanı sıra ölçeklerin yapı geçerliliği için Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve iç tutarlılığı için Cronbach’s Alpha güvenirlik testi testi ile analiz edilmiştir. Hipotezlerin test edilmesinde bağımsız örneklem t-testi, tek yönlü ANOVA ve Pearson korelasyon analizinden yararlanılmıştır. Araştırma bulguları, havacılık güvenlik kültürü ile emniyet kültürü algıları arasında pozitif yönlü ve yüksek düzeyde anlamlı bir ilişki (r = 0,841; p < 0,01) olduğuna işaret etmektedir. Demografik analizler neticesinde, 4. sınıf öğrencilerinin güvenlik ve emniyet algılarının alt sınıflara göre anlamlı derecede yüksek olduğu saptanmış; bu durum staj ve akademik kıdemin risk bilinci üzerindeki belirleyici rolünü teyit etmiştir. Ayrıca, yabancı dil seviyesinin güvenlik kültürü algısı üzerinde anlamlı bir fark meydana getirdiği, ancak cinsiyet değişkeninin her iki kültür yapısı üzerinde istatistiksel olarak bir etkisinin olmadığı teyit edilmiştir. Sonuçlar, havacılık eğitiminde teorik bilginin operasyonel saha tecrübesiyle desteklenmesini ve uygulamalı eğitimin etkisinin profesyonel emniyet ve güvenlik bilincinin tesis edilmesindeki kritik öneminin altını çizmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Havacılık Güvenliği
• Havacılık Emniyeti
• Emniyet Kültürü
• Havacılık Eğitimi
• Staj

Destekleyen Kurum

Tübitak 2209-A Öğrenci Projesi

Proje Numarası

Tübitak 2209-A Öğrenci Projesi

Etik Beyan

Etik Kurul Onayı: Çalışma için Alanya Alaaddin Keykubat Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimler Alanı Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu’na başvurulmuş ve kurulun 05 sayılı, 08.05.2025 tarihli toplantısında alınan 2025/25 sayılı karar 9270 E. No’lu çalışmanın etik olarak uygun olduğu kararına oy birliği ile varılmıştır. Araştırma, TÜBİTAK 2209-A Üniversite Öğrencileri Araştırma Projeleri Destekleme Programı kapsamında desteklenmiştir

Teşekkür

Bu yayında emeği geçen lisans öğrencilerim İrem ve Sema'ya ayrıca Tübitak 'a teşekkürlerimi arz ederim.

Kaynakça

1. Adjekum, D. K. (2014). Safety culture perceptions in a collegiate aviation program: A systematic assessment. Journal of Aviation Technology and Engineering, 3(2), 44–56. https://doi.org/10.7771/2159-6670.1086
2. Adjekum, D. K., Keller, J., Walala, M., Christensen, C., DeMik, R. J., Young, J. P. & Northam, G. J. (2016). An examination of the relationships between safety culture perceptions and safety reporting behavior among non-flight collegiate aviation majors. International Journal of Aviation, Aeronautics, and Aerospace, 3(3), Article 7. https://doi.org/10.15394/ijaaa.2016.1131
3. Ateş, S. S. & Kafalı, H. (2020). Personnel licencing in aviation authorities: An implementation in Faculty of Aeronautics and Astronautics of Eskisehir Technical University. Journal of Aviation, 4(1), 103–114. Brauch, H. G. (2008). Güvenliğin yeniden kavramsallaştırılması: Barış, güvenlik, kalkınma ve çevre kavramsal dörtlüsü. Uluslararası İlişkiler, 5(18), 1–47.
4. Büyüköztürk, Ş. (2004). Veri analizi el kitabı. Pegem Yayıncılık.
5. Chen, C.-F. & Chen, S.-C. (2014). Measuring the effects of safety management system practices, morality leadership and self-efficacy on pilots' safety behaviors: Safety motivation as a mediator. Safety Science, 62, 376–385. https://doi.org/10.1016/j.ssci.2013.09.013
6. Çelik, F., Gemici, R. Ö. & Mirza, E. (2018). Öğrencilerin Alaeddin Keykubad Kampüsü fiziksel çevresine ilişkin güvenlik algıları. OPUS Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 9(16), 216–247.
7. Dumitru, I. M. & Boşcoianu, M. (2015). Human factors contribution to aviation safety. Review of the Air Force Academy, 13(1), 49–53.
8. Ek, Å., Akselsson, R., Arvidsson, M. & Johansson, C. R. (2007). Safety culture in Swedish air traffic control. Safety Science, 45(7), 791–811. https://doi.org/10.1016/j.ssci.2006.08.017

9. Ekener, N. (2024). Türkiye'deki sivil havacılık öğrencilerinin staj yaptıkları kurumlara dair algılarının işveren markası algısına etkisinin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Maltepe Üniversitesi.
10. Emir, O. & Toker, A. (2020). Turizm ve güvenlik ilişkisi. O. Emir ve D. Turan (Ed.), Turizm ve güvenlik içinde (ss. 3–34). Anadolu Üniversitesi Yayınları.
11. Gerede, E. (2006). Havacılık emniyeti ve havacılık güvenliği kavramları arasındaki ilişki ve farkların belirlenmesine yönelik bir araştırma. İşletme İktisadi Enstitüsü Dergisi Yönetim, 17(54), 26-37.
12. Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J., & Anderson, R. E. (2014). Multivariate data analysis (7th ed.). Pearson.
13. Işılar, H. B. (2022). Havacılıkta güvenlik kültürü: Türk havacılık sektörü üzerine bir uygulama [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Eskişehir Teknik Üniversitesi.
14. Janić, M. (2000). An assessment of risk and safety in civil aviation. Journal of Air Transport Management, 6(1), 43–50. https://doi.org/10.1016/S0969-6997(99)00021-6
15. Kaya, L. & Altıntaş, M. (2025). Havacılık güvenlik kültürünün karar verme stilleri üzerine etkisi. Ege Üniversitesi Ulaştırma Yönetimi Araştırmaları Dergisi, 2(2), 29–52.
16. Keightley, A. (2004). Human factors study guide. Massey University.
17. Merriam-Webster. (t.y.). Safety. Merriam-Webster.com dictionary. https://www.merriam-webster.com/dictionary/safety
18. Patankar, M. S. & Sabin, E. J. (2010). The safety culture perspective. E. Salas ve D. Maurino (Ed.), Human factors in aviation (2. baskı, pp. 95–122). Academic Press.
19. Reisinger, Y. & Mavondo, F. (2005). Travel anxiety and intentions to travel internationally: Implications of travel risk perception. Journal of Travel Research, 43(3), 212–225. https://doi.org/10.1177/0047287504272017
20. Reason, J. (1997). Managing the risks of organizational accidents. Ashgate.
21. Shore, L. M. & Shore, T. H. (1995). Perceived organizational support and organizational justice. R. S. Cropanzano ve K. M. Kacmar (Ed.), Organizational politics, justice, and support: Managing the social climate of the workplace içinde (pp. 149–164). Quorum Books.
22. Shin, Y.-S. (2005). Safety, security and peace tourism: The case of the DMZ area. Asia Pacific Journal of Tourism Research, 10(4), 411–426. https://doi.org/10.1080/10941660500363777
23. Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü [SHGM]. (2012). Emniyet yönetim sistemi temel esaslar (Yayın No. HAD/T-18). SHGM.
24. Tabachnick, B. G. & Fidell, L. S. (2013). Using multivariate statistics (6. baskı). Pearson.
25. The American Heritage. (2003). The American Heritage dictionary of the English language (4. baskı). Houghton Mifflin.
26. Tozkoparan, G. & Taşoğlu, J. (2011). İş sağlığı ve güvenliği uygulamaları ile ilgili işgörenlerin tutumlarını belirlemeye yönelik bir araştırma. Uludağ Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 30(1), 181–209.
27. Ulleberg, P. & Rundmo, T. (2003). Personality, attitudes and risk perception as predictors of risky driving behaviour among young drivers. Safety Science, 41(5), 427–443. https://doi.org/10.1016/S0925-7535(01)00077-7
28. Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü [ICAO]. (1997). Annex 17 to the Convention on International Civil Aviation: Security—Safeguarding international civil aviation against acts of unlawful interference. ICAO.
29. Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü [ICAO]. (2010). Manual on the implementation of ICAO language proficiency requirements (Doc 9835, 2. baskı). ICAO.
30. Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü [ICAO]. (2016). Annex 19 to the Convention on International Civil Aviation: Safety management. ICAO.
31. Uyar, T. (2019). Havacılık emniyet yönetim sistemlerinde risk kavramı ve risk değerlendirmede çerçeveleme etkisine yönelik bir araştırma [Yayımlanmamış doktora tezi]. İstanbul Kültür Üniversitesi.
32. Uzuntaş, K. N. (2023). Havacılıkta emniyet yönetim sistemi. Journal of Theoretical & Empirical Research on Management, 3, 1–10.
33. Yılmaz, N. H. (2019). Havacılıkta emniyet yönetim sistemi ve emniyet kültürü, havacılık çalışanlarında emniyet kültürü ölçümü [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Kocaeli Üniversitesi.
34. Yurdakul, G. & Erdener, M. (2018, Ekim). Havacılıkta emniyet ve güvenlik kavramlarının tanımlanması, bu kavramların kapsamını tespit ederek aralarındaki farkların ve havacılık yönetimine etkisinin anlaşılması [Bildiri sunumu]. Uluslararası İşletme, Ekonomi ve Pazarlama Kongresi, İstanbul.