Üniversite- Sanayi İşbirliğinin Kamu Maliyesi Perspektifinden Analizi

Öz

Bu çalışma, üniversite–sanayi iş birliğini kamu maliyesi perspektifinden ele alarak, söz konusu iş birliğinin kamu politikalarının dolaylı bir aracı olarak nasıl işlev gördüğünü incelemektedir. Özellikle beşeri sermaye yatırımları, Ar-Ge faaliyetleri ve sektörel kalkınma hedefleri bağlamında üniversite–sanayi iş birliği, kamu maliyesinin klasik harcama ve teşvik araçlarını tamamlayan kurumsal bir mekanizma olarak değerlendirilmektedir. Bu kapsamda çalışma, üniversite-sanayi iş birliğini; doğrudan kamu araştırma fonları ile Ar- Ge vergi teşvikleri, teknoloji geliştirme bölgeleri (teknokentler) ve teknoloji transfer ofislerinin iş birliği ekosisteminin oluşumundaki etkileri ile birlikte değerlendirmektedir. Bu yaklaşım özellikle OECD ve Avrupa Komisyonu’nun raporları ve politika belgelerinde, maliye politikası araçlarının üniversite-sanayi etkileşiminin yönünü ve yoğunluğunu belirleyen temel kamu müdahale mekanizmaları olarak tanımlanmasına dayanmaktadır. Çalışmada yöntem olarak, Türkiye’de üniversite–sanayi iş birliğinin tarihsel gelişimi ve dönüşümü, ilgili ulusal ve uluslararası literatür çerçevesinde nitel bir yaklaşımla ele alınmış; doküman incelemesi ve betimsel analiz teknikleri kullanılmıştır. Mesleki ve teknik eğitim uygulamalarından girişimci üniversite modeline uzanan süreçte, devletin katalizör rolü ve kamu kaynaklarının yönlendirici etkisi tartışılmıştır. Çalışmanın bulguları, üniversite–sanayi iş birliğinin uygun bir kurumsal çerçeve içinde tasarlanması halinde, Ar-Ge kapasitesinin artırılması, nitelikli işgücünün geliştirilmesi ve bölgesel/ sektörel kalkınmanın desteklenmesi açısından önemli katkılar sunduğunu göstermektedir. Bununla birlikte, akademik üretimin ekonomik işlevinin artmasının, kamu yararı ve akademik özerklik dengesi gözetilerek ele alınması gerektiği vurgulanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Üniversite–Sanayi İş birliği
• Maliye Politikası
• vergi teşvikleri
• bölgesel kalkınma
• kamu maliyesi

Etik Beyan

Bu çalışma etik kurul izni gerektiren bir çalışma niteliğinde değildir.

University–Industry Collaboration as an Indirect Instrument of Public Finance

Öz

This study examines university–industry collaboration (UIC) from a public finance perspective, analyzing how such collaboration functions as an indirect instrument of public policy. Within the framework of human capital investments, R&D activities, and sectoral development goals, UIC is evaluated as an institutional mechanism that complements the traditional expenditure and incentive tools of public finance. In this context, the study assesses UIC alongside the impacts of direct public research funds, R&D tax incentives, technology development zones (technoparks), and technology transfer offices on the formation of the collaboration ecosystem. This approach is grounded in OECD and European Commission reports and policy documents, which define fiscal policy instruments as primary public intervention mechanisms that determine the direction and intensity of university–industry interaction. Methodologically, the study adopts a qualitative approach to examine the historical development and transformation of university–industry collaboration in Türkiye within the framework of relevant national and international literature, utilizing document review and descriptive analysis techniques. The analysis discusses the catalytic role of the state and the steering effect of public resources throughout the process extending from vocational and technical education practices to the entrepreneurial university model. The findings indicate that when designed within an appropriate institutional framework, university–industry collaboration makes significant contributions to enhancing R&D capacity, developing a qualified workforce, and supporting regional and sectoral development. Nevertheless, it is emphasized that the increasing economic function of academic production must be addressed by maintaining a balance between public interest and academic autonomy.

Anahtar Kelimeler

• University–Industry Collaboration
• Fiscal Policy
• Tax Incentives
• Regional Development
• Public Finance

Etik Beyan

This study does not require ethics committee approval.

Kaynakça

1. Aiello, F., Albanese, G., & Piselli, P. (2019). Good Value for Public Money? The Case of R&D Policy, Journal of Policy Modeling, 41(6),1057-1076. https://doi.org/10.1016/j.jpolmod.2019.02.006
2. Akhun, İ. (1987). Okul- Sanayi Ortaklaşa (OSANOR) Eğitimi. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 2, 203-209. https://izlik.org/JA94ZD38LE
3. Ankrah, S. & Al-Tabbaa, O. (2015). Universities–Industry Collaboration: A Systematic Review. Scandinavian Journal of Management, 31(3), 387-408. https://doi.org/10.1016/j.scaman.2015.02.003
4. Arrow, K. (1962). Economic Welfare and the Allocation of Resources for Invention, NBER Chapters, in: The Rate and Direction of Inventive Activity: Economic and Social Factors, 609-626, National Bureau of Economic Research, Inc.
5. Arslan, Ö. (2017). Kamu-Üniversite-Sanayi İşbirliği Yapılanma Çalışmalarının Türkiye Sanayisinin Gelişimine Olası Katkıları. Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 5(3), 823–849. https://doi.org/10.18506/anemon.304249
6. Asheim, B. T., & Gertler, M. S. (2009). The Geography of Innovation: Regional Innovation Systems', In J. Fagerberg & D. C. Mowery (Eds.), The Oxford Handbook of Innovation (2006; online edn, Oxford Academic, 2 Sept. 2009). https://doi.org/10.1093/oxfordhb/9780199286805.003.0011
7. Aydınol, M. (2012). Kamu Sanayi ve Üniversite İşbirliği. Batman Üniversitesi Yaşam Bilimleri Dergisi, 1(1), 765–774. https://izlik.org/JA45YC86YH
8. Barış, A. & Farımaz, M. (2024). İnovasyon ve Ar-Ge: Stratejik Devlet Politikaları ve Teşvikler. Amasya Üniversitesi Ekonomi Ticaret ve Pazarlama Dergisi, 1(1), 14-39.

9. Borowiecki, M. & C. Paunov (2018). How is Research Policy Across the OECD Organised? Insights from a New Policy Database, OECD Science, Technology and Industry Policy Papers, No. 55, OECD Publishing, Paris, https://doi.org/10.1787/235c9806-en.
10. Busom, I., Corchuelo, B.& Martínez-Ros, E. (2014). Tax Incentives… or Subsidies for Business R&D?. Small Bus Econ, 43, 571–596. https://doi.org/10.1007/s11187-014-9569-1
11. Clark, B. (1998). Creating Entrepreneurial Universities: Organisational Pathways of Transformation. International Association of Universities and Elsevier Science, Oxford, New York, Tokyo.
12. Cooke, P. (1992). Regional Innovation Systems: Competitive Regulation in The New Europe. Geoforum, 23(3), 365-382. https://doi.org/10.1016/0016-7185(92)90048-9
13. Doğan, H. (1984). Okul Sanayi Ortaklaşa (OSANOR) Eğitimi Çalışmaları ve Elde Edilen Sonuçlar, Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 17(1), 249-288. https://doi.org/10.1501/Egifak_0000001040
14. Ercan, F. (1998). Eğitim ve Kapitalizm: Neoliberal Eğitim Ekonomisinin Eleştirisi. Bilim Yayıncılık.
15. Estermann, T., Nokkala, T. & Steinel, M. (2015). University Autonomy in Europe II The Scorecard. Brussels: European University.
16. Etzkowitz, H., & Leydesdorff, L. (2000). The Dynamics of Innovation: From National Systems and “Mode 2” to a Triple Helix of University–Industry–Government Relations. Research Policy, 29(2), 109-123. https://doi.org/10.1016/S0048-7333(99)00055-4
17. Etzkowitz, H. (2003). Innovation in Innovation: The Triple Helix of University-Industry-Government Relations. Social Science Information, 42(3), 293-337. https://doi.org/10.1177/05390184030423002
18. Etzkowitz, H. (2004). The Evolution Of The Entrepreneurial University. International Journal of Technology and Globalisation. 1(1), 64-77. https://doi.org/10.1504/IJTG.2004.004551
19. Freeman, C. (1995). The “National System of Innovation” in historical perspective. Cambridge Journal of Economics, 19(1), 5–24. http://www.jstor.org/stable/23599563
20. Gulbenkian Komisyonu. (2008). Sosyal Bilimleri Açın: Sosyal Bilimlerin Yeniden Yapılanması Üzerine Rapor (Çev. Şirin Tekeli). Metis Yayıncılık.
21. Guimon, J. & Paunov, C. (2019). Science-Industry Knowledge Exchange: A Mapping of Policy Instruments and Their Interactions, OECD Science, Technology and Industry Policy Papers, OECD Publishing, Paris. http://doi.org/10.1787/66a3bd38-en
22. Hall, B. & Reenen, J.V. (2000). How Effective are Fiscal Incentives for R&D? A Review of the Evidence, Research Policy, 29(4-5), 449-469. https://doi.org/10.1016/S0048-7333(99)00085-2
23. Hirtt, N. (2005). Okulun Ticarileşmesinin Üç Boyutu, (Çev. Deniz Yıldırım). Eğitim Bilim Toplum, 3(11), 110-119.
24. Hood, C. (1991). A Public Management For All Seasons? Public Administration, 69, 3-19. https://doi.org/10.1111/j.1467-9299.1991.tb00779.x
25. Külahçı, M. (1984). Yükseköğretim İçin Çağdaş Bir Model: Kooperatif Eğitimi. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 17(1), 419-429. https://doi.org/10.1501/Egifak_0000001050
26. Lundvall, B. (2007). National Innovation Systems—Analytical Concept and Development Tool. Industry and Innovation, 14(1), 95–119. https://doi.org/10.1080/13662710601130863
27. Moretti, E. (2010). Local Multipliers. American Economic Review, 100(2), 373–77. https://doi.org/10.1257/aer.100.2.373
28. Nelson, R. R. (1959). The Simple Economics of Basic Scientific Research. The Journal of Political Economy, 67(3), 297-306. https://doi.org/10.1086/258177
29. OECD. (2013). Regions and Innovation: Collaborating Across Borders, OECD Reviews of Regional Innovation, OECD Publishing, Paris, https://doi.org/10.1787/9789264205307-en
30. OECD. (2019). University-Industry Collaboration: New Evidence and Policy Options, OECD Publishing, Paris. https://doi.org/10.1787/e9c1e648-en
31. OECD. (2022). Education at a glance 2022: OECD indicators. OECD Publishing, Paris. https://doi.org/10.1787/3197152b-en.
32. OECD. (2025). OECD Science, Technology and Innovation Outlook 2025: Driving Change in a Shifting Landscape, OECD Publishing, Paris, https://doi.org/10.1787/5fe57b90-en
33. Özuğurlu, M. (1998). Haleden Altın Bileziğe Bilim: Üniversite Sanayi İşbirliği. (Tartışma Metinleri) No: 9, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Yayınları.
34. Psacharopoulos, G. (1994). Returns to Investment in Education: A Global Update. World Development, 22(9), 1325-1343. https://doi.org/10.1016/0305-750X(94)90007-8
35. Romer, P. M. (1990). Endogenous Technological Change. Journal of Political Economy, 98(5), 71-102. http://www.jstor.org/stable/2937632
36. Strauf, S., & Scherer, R. (2008). Universities and Their Contribution to Regional Development. International Journal of Scholarly Papers, 7(1), 1–16.
37. Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK). (2013). 1513 Teknoloji Transfer Ofisleri Destekleme Programı. Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu.
38. Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK). (2024). 2023 Faaliyet Raporu. https://www.tubitak.gov.tr Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Kanunu. (2001). Kanun No. 4691. Resmî Gazete (Sayı: 24454). https://www.gib.gov.tr/mevzuat/kanun/476
39. Araştırma, Geliştirme ve Tasarım Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanun. (2008). Kanun No. 5746. Resmî Gazete (Sayı:26814). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2022/05/20220527-2.htm
40. TÜSİAD. (1994). Türkiye’de ve Dünyada Yükseköğretim, Bilim ve Teknoloji, Yayın No: TÜSİAD- T/ 94, 6- 167.
41. Uçkaç, A. (2019). Neoliberalizm ve Küreselleşmenin Eğitim Üzerindeki Etkisi. Mülkiye Dergisi, 43(4), 785-809.
42. Yavan, S. (2022). Bhagwati Tarafından Önerilen Beyin Göçü Vergisinin Uygulanabilirliğinin Analizi. Sosyoekonomi, 30(51), 511–536. https://doi.org/10.17233/sosyoekonomi.2022.01.25