Pozitif Psikoloji Perspektifinden Karaman Yöresinde Kullanılan Atasözleri ve Deyimlerin İncelenmesi: Erdemler ve Karakter Güçleri Temelli Bir İçerik Analizi

Öz

Bireyin güçlü yönlerini geliştirmeyi savunan pozitif psikoloji bünyesindeki erdem ve karakter güçleri sınıflandırması, gün geçtikçe önem kazanmaktadır. Bu çalışmada, Kültür ve Turizm Bakanlığı veri tabanında yer alan Karaman yöresine ait atasözü ve deyimlerin altı erdem ve yirmi dört karakter gücüne göre dağılımı yönlendirilmiş içerik analiziyle incelenmiştir. Analiz edilen 185 ifadeden 176’sında karakter güçleri saptanmıştır. Bulgulara göre en yüksek frekansa sahip erdem bilgelik (f=46, %26,15), en baskın karakter gücü ise bakış açısı (f=18, %10,23) olmuştur. En az temsil edilen erdem insaniyet (f=17, %9,64), en düşük karakter gücü ise güzelliğin ve mükemmelliğin takdir edilmesidir (f=3, %1,70). Elde edilen bulgular, Karaman yöresi kalıplaşmış sözlerinin bireyselcilik ve özgürlük odaklı Batı kültürünün aksine; davranış kontrolünü, öz-düzenlemeyi ve toplumsal birlikteliği sağlamaya yönelik kolektivist mesajlar içerdiğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• atasözleri
• deyimler
• erdemler
• karakter güçleri
• pozitif psikoloji

An Examination of Proverbs and Idioms Used in The Karaman Region from A Positive Psychology Perspective: A Content Analysis Based on Virtues and Character Strengths

Öz

The classification of virtues and character strengths within positive psychology, which advocates promoting and developing individual strengths, has gained increasing significance. This study examines the distribution of six virtues and twenty-four character strengths within proverbs and idioms from the Karaman region, compiled by the Ministry of Culture and Tourism, using directed content analysis. Out of 185 analyzed expressions, character strengths were identified in 176 items. Results indicated that the most prominent virtue was wisdom (f=46, 26.15%), driven by perspective (f=18, 10.23%) as the dominant character strength. Conversely, humanity (f=17, 9.64%) was the least represented virtue, while appreciation of beauty and excellence (f=3, 1.70%) scored the lowest. These findings demonstrate that Karaman oral narratives convey collectivist messages aimed at behavior control, self-regulation, and social cohesion, contrasting with Western cultural frameworks that primarily emphasize individualism and autonomy.

Anahtar Kelimeler

• Character strengths
• idioms
• positive psychology
• proverbs
• virtues

Kaynakça

1. Akçay, H. (2018). Türk Kültüründe çalışmaya yönelik algı ve tutumların kültürel eserler bağlamında incelenmesi. Journal of Social Policy Conferences, (73), 59-84.
2. Ardelt, M. (2003). Empirical assessment of a three-dimensional wisdom scale. Research on Aging, 25(3), 275-324. https://doi.org/10.1177/0164027503025003004
3. Aşılıoğlu, B., ve Tokur Üner, B. (2020). Türk ve İngiliz atasözlerinde eğitsel değerler. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 53(2), 723-749. https://doi.org/10.30964/auebfd.643667
4. Bars, M. E. (2022). Türk kültüründe komşuluk ve “Kitab-ı Müstakim”e göre komşuluğun esasları. Bingöl Araştırmaları Dergisi, (17), 35-52. https://doi.org/10.53440/bad.1191684
5. Başgöz, İ. (1993). Proverb image, proverb message, and social change. Journal of Folklore Research, 3(2/3), 127-142.
6. Boratav, P. N. (1969). 100 soruda Türk halk edebiyatı. Gerçek Yayınevi.
7. Bulut, M. (2013). Türkçe eğitimi ve öğretiminde dil ve kültür aktarımı aracı olarak atasözleri ve deyimlerin önemi. Journal of Turkish Studies, 8(13), 559-575.
8. Çocuk, H. E. (2012). Öğretmen adaylarının deyimleri anlamsal açıdan tahmin edebilirlikleri: Mersin Üniversitesi örneği. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 8(2), 46-55.

9. Dahlsgaard, K., Peterson, C., ve Seligman, M. E. P. (2005). Shared virtue: The convergence of valued human strengths across culture and history. Review of General Psychology, 9(3), 203-213. https://doi.org/10.1037/1089-2680.9.3.203
10. Demirtaş, S. (2021). Efsaneler bağlamında Türk kültüründe kardeşlik olgusu. Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi, (4), 220-227. https://doi.org/10.51531/korkutataturkiyat.865743
11. Elçin, Ş. (1981). Halk edebiyatına giriş. Kültür Bakanlığı Yayınları.
12. Emmons, R. A., ve McCullough, M. E. (2003). Counting blessings versus burdens: An experimental investigation of gratitude and subjective well-being in daily life. Journal of Personality and Social Psychology, 84(2), 377-389. https://doi.org/10.1037/0022-3514.84.2.377
13. Gül, Y. E., ve Alimbekov, A. (2020). Anadolu ve Kırgız Türklerinin atasözlerindeki “çalışkanlık” değerinin ortak özellikleri. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 9(2), 692-705.
14. Gündüz, M., ve Yıldız, M. C. (2008). Türk yazılı kültüründe komşuluk. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 7(25), 123-138.
15. Gürel, E., ve Özşenler, S. D. (2020). Dedikodu olgusu: Atasözleri ve deyimler üzerine bir içerik analizi. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 19(39), 975-992. https://doi.org/10.46928/iticusbe.767958
16. Hofstede, G. (2001). Culture’s consequences: Comparing values, behaviors, institutions and organizations across nations (2nd ed.). SAGE Publications.
17. Hsieh, H.-F., ve Shannon, S. E. (2005). Three approaches to qualitative content analysis. Qualitative Health Research, 15(9), 1277-1288. https://doi.org/10.1177/1049732305276687
18. İmamoğlu, E. O. (1998). Individualism and collectivism in a model and scale of Balanced Differentiation and Integration. The Journal of Psychology, 132(1), 95-105. https://doi.org/10.1080/00223989809599268
19. Kağıtçıbaşı, Ç. (2010). Benlik, aile ve insan gelişimi: Kültürel psikoloji. Koç Üniversitesi Yayınları.
20. Kağıtçıbaşı, Ç. (2007). Family, self, and human development across cultures: Theories and applications. Içinde Family, self, and human development across cultures: Theories and applications (2nd ed.). Lawrence Erlbaum Associates Publishers.
21. Kaplan, M. (2024). Türk edebiyatı üzerine araştırmalar 1 (16th ed.). Dergâh Yayınları.
22. Kara, E. (2023). Türk atasözlerinde “umut” kavramına psikolojik bir bakış. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (32), 228-238. https://doi.org/10.29000/rumelide.1252740
23. Kemi, M. F., ve Chijioke, U. (2021). African proverbs as pedagogical tools in the contemporary education system. South African Journal of African Languages, 41(3), 231-239. https://doi.org/10.1080/02572117.2021.2010917
24. Köprülü, F. (1976). Türk edebiyatında ilk mutasavvıflar (3rd ed.). Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları.
25. Kültür Atlası. (2026). Karaman’da kullanılan atasözleri ve deyimler - Karaman. Türkiye Kültür Portalı. https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/karaman/kulturatlasi/karamanda-kullanilan-atasozleri-ve-deyimler
26. Landis, J. R., ve Koch, G. G. (1977). The measurement of observer agreement for categorical data. Biometrics, 33(1), 159-174. https://doi.org/10.2307/2529310
27. Mandaloğlu, M. (2022). Eski Türklerde aile ve evlilik anlayışı. Genel Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi, 4(8), 481-498. https://doi.org/10.53718/gttad.1067665
28. Markus, H. R., ve Kitayama, S. (1991). Culture and the self: Implications for cognition, emotion, and motivation. Psychological Review, 98(2), 224-253. https://doi.org/10.1037/0033-295X.98.2.224
29. Matthews, M. D., Eid, J., Kelly, D., Bailey, J. K. S., ve Peterson, C. (2006). Character strengths and virtues of developing military leaders: An international comparison. Military Psychology, 18(sup1), S57-S68. https://doi.org/10.1207/s15327876mp1803s_5
30. Mieder, W. (2008). Proverbs speak louder than words: Folk wisdom in art, culture, folklore, history, literature, and mass media. Peter Lang.
31. Niemiec, R. M. (2013). VIA character strengths: Research and practice (The first 10 years). Içinde H. H. Knoop ve A. Delle Fave (Ed.), Well-being and cultures (ss. 11-29). Springer. https://doi.org/10.1007/978-94-007-4611-4_2
32. Niemiec, R. M., ve Wedding, D. (2013). Positive psychology at the movies: Using films to build virtues and character strengths (2nd ed.). Hogrefe Publishing.
33. Özcan, D. (2013). Türk destanlarında kardeşlik üzerine bir degerlendirme: Şakir-Şakirat ve Segrek-Eğrek örneği. Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 13(2), 123-130. https://doi.org/10.12780/UUSBD157
34. Park, N., Peterson, C., ve Seligman, M. E. P. (2006). Character strengths in fifty-four nations and the fifty US states. The Journal of Positive Psychology, 1(3), 118-129. https://doi.org/10.1080/17439760600619567
35. Peterson, C., ve Seligman, M. E. P. (2004). Character strengths and virtues: A handbook and classification. Oxford University Press.
36. Seligman, M. E. P. (2011). Flourish: A visionary new understanding of happiness and well-being. Içinde Flourish: A visionary new understanding of happiness and well-being. Free Press.
37. Seligman, M. E. P., ve Csikszentmihalyi, M. (2000). Positive psychology: An introduction. American Psychologist, 55(1), 5-14. https://doi.org/10.1037/0003-066X.55.1.5
38. Shimai, S., Otake, K., Park, N., Peterson, C., ve Seligman, M. E. P. (2006). Convergence of character strengths in American and Japanese young adults. Journal of Happiness Studies, 7(3), 311-322. https://doi.org/10.1007/s10902-005-3647-7
39. Shweder, R. A. (1991). Thinking through cultures: Expeditions in cultural psychology. Harvard University Press.
40. Şahin, H. İ. (2012). Türk destanlarındaki aile algısı üzerine bir değerlendirme. Karadeniz Araştırmaları, 33(33), 117-138.
41. Triandis, H. C. (1995). Individualism and collectivism. Westview Press.
42. Wach, E. (2013). Learning about qualitative document analysis. IDS Practice Paper in Brief 13.
43. Wagner, L., Holenstein, M., Wepf, H., ve Ruch, W. (2020). Character strengths are related to students’ achievement, flow experiences, and enjoyment in teacher-centered learning, individual, and group work beyond cognitive ability. Frontiers in Psychology, 11. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2020.01324
44. Yager, J., ve Kay, J. (2023). Adages, aphorisms, and proverbs in psychiatry and psychotherapy: Tools for assessment and treatment. American Journal of Psychotherapy, 76(4), 144-149. https://doi.org/10.1176/appi.psychotherapy.20230007