Gerçek Tıp Hareketi Ekseninde Kadınların Alternatif Şifa Arayışları ve Dinî-Manevi Dönüşümü

Öz

Bu makale Gerçek Tıp hareketi ekseninde Türkiye’de kadınların geleneksel, tamamlayıcı veya alternatif tıp uygulamalarına yönelme nedenlerini sosyolojik bir perspektifle ele almayı amaçlamaktadır. Bu çalışmanın problematiği, kadınların modern tıbbın teknik ve mekanik yapısına yönelik tepkilerinin, bireysel birer sağlık tercihi olmanın ötesinde dinî inançlar, kültürel miras, toplumsal cinsiyet rolleri ve modernliğe karşı geliştirilmiş tutumlarla nasıl iç içe geçtiğini sorgulamaktır. Bu kapsamda kadınların şifa arayışlarını anlamada deneyim ve anlam dünyasına odaklanan nitel bir araştırma stratejisi benimsenmiş ve bu doğrultuda fenomenolojik bir yaklaşım çerçevesinde amaçlı örneklem yöntemiyle seçilen Gerçek Tıp hareketine bağlı 15 kadın katılımcıyla derinlemesine mülakatlar gerçekleştirilmiştir. Ayrıca katılımcı gözlemlerden ve derinlemesine mülakatlardan elde edilen veriler ile hareketin yazılı içerikleri tematik analiz yoluyla incelenmiştir. Araştırma bulguları kadınların alternatif sağlık pratiklerini sadece geleneksel tedavi biçimleri olarak değil aynı zamanda spiritüel arayışlar, toplumsal roller ve kişisel yaşam travmalarıyla iç içe geçmiş bütüncül şifa yolları ve yeni bir yaşam tarzı olarak benimsediklerini göstermektedir. Onların bu tercihleri, modern ve alternatif tıp arasındaki farklı bilgi ve otorite anlayışlarının yarattığı toplumsal karşıtlıklar içinde bireylerin inanç biçimleri, kültürel aidiyetleri ve toplumsal konumları doğrultusunda şekillenmektedir. Çalışma, Türkiye’deki alternatif tıp hareketlerinin özellikle kadın deneyimleri bağlamında sosyolojik analizine katkı sunmayı hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

• Din Sosyolojisi
• Gelenek
• Modernlik
• Modern Tıp
• Alternatif Tıp
• Yeni Sosyal Hareketler
• Gerçek Tıp

Women’s Seeking for Alternative Healing and Religious-Spiritual Transformation within the Axis of the Real Medicine Movement

Öz

This article aims to examine the reasons why women in Turkey turn to traditional, complementary, or alternative medical practices within the context of the Real Medicine movement, from a sociological perspective. The problem of this study is to question how women's reactions to the technical and mechanical structure of modern medicine, beyond being individual health choices, are intertwined with religious beliefs, cultural heritage, gender roles, and attitudes towards modernity. To understand this issue, a qualitative research approach was chosen, and in-depth interviews were conducted with 15 women affiliated with the "Real Medicine" movement, selected through a purposive sampling method. In addition, data obtained from participant observations, in-depth interviews, and the written contents of the movement were examined through thematic analysis. The research findings demonstrate that women embrace alternative health practices not only as traditional forms of treatment but also as holistic healing methods and a new lifestyle intertwined with spiritual pursuits, social roles, and personal traumas. Their preferences are shaped by individuals' belief systems, cultural affiliations, and social positions within the social contradictions created by different understandings of knowledge and authority between modern and alternative medicine. The study aims to contribute to the sociological analysis of alternative medicine movements in Turkey, especially in the context of women's experiences.

Anahtar Kelimeler

• Sociology of Religion
• Tradition
• Modernity
• Modern Medicine
• Alternative Medicine
• New Social Movements
• Real Medicine

Kaynakça

1. Baer, Hans A. Biomedicine and Alternative Healing Systems in America: Issues of Class, Race, and Gender. Madison, Wisconsin: University of Wisconsin Press, 2001.
2. Baltacı, Ali. “Nitel Araştırmalarda Örnekleme Yöntemleri ve Örnek Hacmi Sorunsalı Üzerine Kavramsal Bir İnceleme”. Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 7/1 (Haziran 2018), 231-274.
3. Beck, Ulrich. Risk Toplumu: Başka Bir Modernliği Doğru. çev. Kâzım Özdoğan - Bülent Doğan. İstanbul: İthaki Yayınları, 3. Basım, 2019.
4. Beck, Ulrich. “World at Risk: The New Task of Critical Theory”. Development and Society 37/1 (2008), 1-21.
5. Bi̇lgi̇n, Vejdi - Ünalan Turan, Sümeyra. “Tıbb-ı Nebevi Uygulamalarının Toplumsal ve Ekonomik Boyutu Üzerine Nitel Bir Araştırma”. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi 21/1 (Mart 2021), 99-141. https://doi.org/10.33415/daad.852193
6. Bordo, Susan. Unbearable Weight: Feminism, Western Culture, and the Body. Berkeley: University of California Press, 2003.
7. Bourdieu, Pierre. Sosyoloji Meseleleri. çev. Filiz Öztürk vd. Ankara: Heretik Yayıncılık, 2016.
8. Bourdieu, Pierre - Wacquant, Loic. Düşünümsel Sosyolojiye Davet. çev. Nazlı Ökten. İstanbul: İletişim Yayınları, 2. Basım, 2023.

9. Bourdieu, Pierre - Wacquant, Loïc J. D. An Invitation to Reflexive Sociology. Chicago: University of Chicago Press, 1992.
10. Cant, Sarah - Sharma, Ursula. A New Medical Pluralism: Complementary Medicine, Doctors, Patients And The State. London and New York: Routledge, 2004.
11. Demir, Oğuzhan Ömer. “Nitel Araştırma Yöntemleri”. Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri. ed. Kaan Böke. 287-320. İstanbul: Alfa Yayınları, 5. Basım, 2017.
12. Demiryürek, Ahmet Selim. Geç Modern Toplumda Dindar Kadınların Spiritüel Arayışları. Bursa: Bursa Uludağ Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2024.
13. Dericquebourg, Régis. “Construction d’un Type İdéal des Religions De Guérison à Partir d’un Échantillon de Groupes Religieux Minoritaires”. Convocations Thérapeutiques du Sacré. ed. Raymond Massé - Jean Benoist. 39-59. Paris: Karthala, 2002.
14. Dole, Christopher. Seküler Yaşam ve Şifacılık: Modern Türkiye’de Kayıp ve Adanmışlık. çev. Barış Cezar. İstanbul: Metis Yayınları, 2015.
15. Foucault, Michel. Bilginin Arkeolojisi. çev. Veli Urhan. İstanbul: Birey Yayıncılık, 1999.
16. Foucault, Michel. Deliliğin Tarihi. çev. Mehmet Ali Kılıçbay. Ankara: İmge Kitabevi Yayınları, 4. Basım, 2006.
17. Foucault, Michel. Kelimeler ve Şeyler İnsan Bilimlerinin Bir Arkeolojisi. çev. Mehmet Ali Kılıçbay. Ankara: İmge Kitabevi Yayınları, 2. Basım, 2001.
18. Fraser, Nancy. “Rethinking the Public Sphere: A Contribution to the Critique of Actually Existing Democracy”. Social Text 25/26 (1990), 56-80. https://doi.org/10.2307/466240
19. Giddens, Anthony. Modernliğin Sonuçları. çev. Ersin Kuşdil. İstanbul: Ayrıntı Yayınları, 8. Basım, 2018.
20. Giddens, Anthony. Sosyolojik Yöntemin Yeni Kuralları Yorumcu Sosyolojilerin Pozitif Bir Eleştirisi. çev. Bekir Balkız - Ümit Tatlıcan. İstanbul: Sentez Yayınları, 3. Basım, 2016.
21. Gönç, Temmuz. “Neoliberal Politikaların Küresel Düzeyde Sağlık Üzerindeki Etkileri”. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 17/1 (Mart 2017), 159-178. https://doi.org/10.18037/ausbd.415673
22. Güzeloğlu, Tuğşat. 20. Yüzyıl Tıp Tarihinde Hasta-Hekim İlişkisinin Fenomenolojik Analizi. Bursa: Bursa Uludağ Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2022.
23. Habermas, Jürgen. İletişimsel Eylem Kuramı: İşlevselci Aklın Eleştirisi Üzerine. çev. Mustafa Tüzel. 2 Cilt. İstanbul: Kabalcı Yayınları, 2001.
24. Hanegraaff, Wouter J. New Age Religion and Western Culture: Esotericism in the Mirror of Secular Thought. Leiden: Brill, 1996.
25. Illich, Ivan. Sağlığın Gaspı. çev. Süha Sertabiboğlu. İstanbul: Ayrıntı Yayınları, 5. Basım, 2019.
26. Kaplan, Melike. Geleneksel Tıbbın Yeniden Üretim Sürecinde Kadın. Ankara: Ankara Üniversite-si, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2008.
27. Katınç, Fatih. Din Gelenek ve Spiritüellik Bağlamında Geç Modern Şifa Arayışları Gerçek Tıp Hareketi Örneği. Eskiyeni Yayınları, 2024.
28. Keshet, Yael - Simchai, Dalit. “The ‘Gender Puzzle’ of Alternative Medicine and Holistic Spirituality: A Literature Review”. Social Science & Medicine 113 (Temmuz 2014), 77-86. https://doi.org/10.1016/j.socscimed.2014.05.001
29. Kıral, Bilgen. “Nitel Bir Veri Analizi Yöntemi Olarak Doküman Analizi”. Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 8/15 (Haziran 2020), 170-189.
30. Kleinman, Arthur. The Illness Narratives: Suffering, Healing, And The Human Condition. Hachette UK, 2020.
31. Koch, Anne. “Alternative Healing as Magical Self-Care in Alternative Modernity”. Numen 62 (Haziran 2015), 431-459. https://doi.org/10.1163/15685276-12341380
32. Köse, Elifhan. “Bir Keşif Olarak Modern Kadınlık: Tıp, Beden ve Cinsellik”. Fe Dergi 1/2 (Haziran 2009), 69-78. https://doi.org/10.1501/Fe0001_0000000013
33. McGuire, Meredith B. “Health and Spirituality as Contemporary Concerns”. The Annals of the American Academy of Political and Social Science 527 (1993), 144-154.
34. Merriam, Sharan B. - Tisdell, Elizabeth J. Qualitative Research: A Guide to Design and Implementation. John Wiley & Sons, 2015.
35. Öztürk, Yunus Emre vd. “Geleneksel Tamamlayıcı ve Alternatif Tıp Kullanımı”. Bütünleyici ve Anadolu Tıbbı Dergisi 1/3 (Kasım 2020), 23-35.
36. Salih, Aidin. Gerçek Tıp: Yitik Şifanın İzinde. İstanbul: Yitik Şifa, 2008.
37. Salih, Aidin. Son Söz - Gerçek Tıp Dersleri. 2 Cilt. İstanbul: Yitik Şifa, 6. Basım, 2020.
38. Salih, Aidin. Son Söz - Gerçek Tıp Dersleri. 2 Cilt. İstanbul: Yitik Şifa, 10. Basım, 2020.
39. Sandoz, Thomas. Alternatif Tıp Tarihi. çev. Çağrı Eroğlu. Ankara: Dost Kitabevi, 2010.
40. Sezgin, Deniz. “Toplumsal Cinsiyet Perspektifinde Sağlık ve Tıbbileştirme”. Sosyoloji Araştırmaları Dergisi 18/1 (Mayıs 2015), 153-186. https://doi.org/10.18490/sad.63338
41. Sointu, Eeva - Woodhead, Linda. “Spirituality, Gender, and Expressive Selfhood”. Journal for the Scientific Study of Religion 47/2 (2008), 259-276.
42. Turner, Bryan S. Tıbbi Güç ve Toplumsal Bilgi. çev. Ümit Tatlıcan. İstanbul: Sentez Yayınları, 2. Basım, 2017.
43. Türkdoğan, Orhan. Doğu Anadolu’da Sağlık - Hastalık Sisteminin Toplumsal Araştırması: Erzurum’da Bir Kasabanın Medikal Sosyolojik Yapısı. Ankara: Atatürk Üniversitesi Basımevi, 1972.
44. Uslu, Fatih - Demi̇r, Erdi. “Nitel Bir Veri Toplama Tekniği: Derinlemesine Görüşme”. Hacet-tepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi 40/1 (Haziran 2023), 289-299. https://doi.org/10.32600/huefd.1184085
45. Ünsat, Esra - Albayrak, Sevil. “Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıbba Yönelik Tutumlar: KETEM Örneği”. Hemşirelikte Araştırma Geliştirme Dergisi 25/3 (Aralık 2023), 23-32.
46. Vanderpool, Harold Y. “The Holistic Hodgepodge: A Critical Analysis of Holistic Medicine and Health in America Today”. The Journal of Family Practice 19/6 (Aralık 1984), 773-781.
47. Weber, Max. Bürokrasi ve Otorite. çev. H. Bahadır Akın. Ankara: Adres Yayınları, 2005.
48. Woodhead, Linda. “Theology and the Fragmentation of the Self”. International Journal of Systematic Theology 1/1 (1999), 53-72.