An Analytical Study of Literary Depictions and Philological Analyses in Arabic Poetry during the Transition from Jahiliyyah to Islam: The Case of Ma‘bad al-Khuza‘i’s Lamiyyah
Öz
The development of language is closely related to the historical transformations and socio-cultural structures of societies. Events that profoundly affect social life have also shaped language and literature. In this context, the Arabic language, a long-standing member of the Semitic language family, witnessed significant changes during the transition from the pre-Islamic era to Islam. The primary literary activity in the Arabic language during the pre-Islamic era consisted of poems passed down anonymously from generation to generation and recited on specific occasions. These poems are fundamental elements of oral culture that reflect the memory and value system of Arab society. With the advent of Islam, the Arabic language gained a systematic identity; fields such as grammar, morphology, rhetoric, prosody, and literature emerged. This process ensured the perfection of the language during the classical period and paved the way for Arabic to become a universal language of culture. One of the most notable linguistic activities during the transition from pre-Islamic times to Islam is the poems composed by the Companions to express their faith, enthusiasm, and devotion. While some Companions have extensive collections of poetry, others are known for only a few poems. The leader of the Huzâa tribe, the Companion Maʿbad al-Khuzāʿī, is noted for the poem he recited on the occasion of the Battle of Ḥamrāʾ al-Asad. This expedition, which took place immediately after the Battle of Uhud, aimed to boost the morale of the Muslims and intimidate the polytheists. Maʿbad went to Ḥamrāʾ al-Asad to provide spiritual support to the Prophet’s army, and by bringing the spiritual atmosphere there to the polytheists’ headquarters in Ravhâ, he shook Abu Sufyan’s morale. The poem he recited to them was effective in causing the polytheist army to retreat. This study examines Maʿbad al-Khuzāʿī's poem in question from a literary and rhetorical perspective. First, the historical background of the Ḥamrāʾ al-Asad case was introduced, followed by an examination of the descriptions, metaphors, similes, and grammatical subtleties in the poem. The poetic system has been established by evaluating the meter structure of the poem. Thus, the linguistic depth, narrative style, and thematic direction of the text have been determined. In conclusion, the study demonstrates the literary value of poetry in the transition from the Jāhiliyya to the early Islamic period, and offers an interdisciplinary perspective on historical events through the lens of the Arabic language and rhetoric.
Anahtar Kelimeler
Câhiliye’den İslâm’a Geçiş Sürecinde Arap Şiirinde Edebî Tasvirler ve Lugavî Tahliller Üzerine Analitik Bir İnceleme: Ma‘bed el-Huzâî’nin Lâmiyye’si Örneği
Öz
Dilin gelişimi, toplumların tarihsel dönüşüm ve sosyo-kültürel yapılarıyla yakından ilişkilidir. Toplumsal yaşamı derinden etkileyen olaylar, dili ve edebiyatı da biçimlendirmiştir. Bu çerçevede Sâmî dil ailesinin köklü bir üyesi olan Arap dili, Câhiliye döneminden İslâm’a geçiş sürecinde önemli değişimlere tanıklık etmiştir. Câhiliye devrinde Arap dilinin başlıca edebî faaliyeti, anonim olarak kuşaktan kuşağa aktarılan ve belirli vesilelerle söylenen şiirlerdir. Bu şiirler, Arap toplumunun hafızasını ve değer dünyasını yansıtan sözlü kültürün temel unsurlarıdır. İslâm’ın gelişiyle Arap dili sistematik bir kimlik kazanmış; nahiv, sarf, belâgat, arûz ve edebiyat gibi alanlar ortaya çıkmıştır. Bu süreç, klasik dönemde dilin kemâle ermesini sağlamış ve Arapçanın evrensel bir kültür dili hâline gelmesine zemin hazırlamıştır. Câhiliyeden İslâm’a geçişte dikkat çeken en belirgin lugavî faaliyetlerden biri, sahâbîlerin inanç, coşku ve bağlılıklarını ifade ettikleri şiirlerdir. Bazı sahâbîlerin geniş divanları bulunurken, kimileri yalnızca birkaç şiirle tanınmıştır. Huzâa kabilesi lideri sahâbî Ma‘bed el-Huzâî, Hamrâu’l-Esed Gazvesi vesilesiyle söylediği şiirle öne çıkar. Uhud Savaşı’nın hemen ardından gerçekleşen bu gazve, Müslümanların moralini yükseltme ve müşriklere gözdağı verme amacı taşır. Ma‘bed, Hz. Peygamber’in ordusuna manevi destek olmak için Hamrâu’l-Esed’e gitmiş, oradaki manevi atmosferi müşriklerin Ravhâ’daki karargâhına taşıyarak Ebû Süfyân’ın moralini sarsmıştır. Onlara söylediği şiir, müşrik ordusunun geri çekilmesinde etkili olmuştur. Bu çalışmada Ma‘bed el-Huzâî’nin söz konusu şiiri edebî ve belâğî açıdan incelenmiştir. Önce Hamrâu’l-Esed vakasının tarihî arka planı tanıtılmış, ardından şiirdeki tasvirler, mecazlar, teşbihler ve gramer incelikleri ele alınmıştır. Şiirin arûz yapısı da değerlendirilerek nazım sistematiği ortaya konmuştur. Böylece metnin dilsel derinliği, anlatım üslubu ve tematik yönü belirlenmiştir. Sonuç olarak çalışma, Câhiliye’den Sadr-ı İslâm’a geçişteki şiirin edebî değerini göstermekte ve tarihî olaylara Arap dili ile belâgati açısından disiplinler arası bir bakış sunmaktadır.
Anahtar Kelimeler
