Kampüste İlahiyat Fakültesi Öğrencisi Olmak: İlahiyatçı Kimliğinin İletişim Biçimlerine Yansımaları

Öz

Bu araştırmada ilahiyat fakültesi öğrencilerinin diğer fakülte öğrencileriyle olan iletişimlerinde ilahiyatçı kimliğinin rolü incelenmiştir. Nitel araştırma yöntemlerinden fenomenoloji deseniyle kurgulanan bu çalışma, katılımcıların bireysel tecrübelerine odaklanarak ilahiyatçı kimliğinin üniversite kampüsünde sosyal etkileşimleri nasıl yapılandırdığını ilahiyat fakültesi öğrencilerinin bakış açısından anlamayı hedeflemektedir. Çalışma grubu, yaşları 19 ile 43 arasında değişmekte olan, 21 (8 erkek, 13 kız) kişiden oluşmaktadır. Araştırma verileri, yarı yapılandırılmış mülakat soruları aracılığıyla yapılan görüşmelerle toplanmıştır. Mülakatlar yüz yüze yapılmış, ses kayıt cihazı ile kayıt altına alınmıştır. Kayıtlar yazıya aktarılmış, analiz sürecinde MAXQDA 2020 nitel veri analiz programı kullanılmıştır. Bulgular “İlahiyatçı Algısı”, “Kapı ya da Duvar: Öteki ile İletişimde İlahiyatçı Kimliğinin Rolü” ve “Cinsiyetin İletişime Yansıması” olmak üzere üç veri alanı çerçevesinde analiz edilmiştir. Verilere göre ilahiyat fakültesi öğrencilerinin kendilerine dair algılarının çoğunlukla eleştirel bir çerçevede şekillendiği görülmektedir. Kampüs içi sosyalleşme sürecinde ilahiyatçı kimliği, bazı durumlarda iletişimi kolaylaştıran bir avantaj sağlarken, bazı durumlarda ise ötekileştirici bir etiket ya da iletişimi sınırlandıran bir bariyer olarak ortaya çıkmaktadır. İlahiyat fakültesi öğrencilerinin hem iç grup hem de dış grup ilişkilerinde, cinsiyet unsurunun iletişim biçimlerini belirgin şekilde etkilediği anlaşılmaktadır. İlahiyatçı kimliğinin, ötekiyle kurulan iletişimde belirli avantajlar sunmakla birlikte, çoğunlukla iletişimi güçleştiren bir rol üstlendiği sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Din Psikolojisi
• Kimlik
• Algı
• İlahiyat Öğrencisi
• İletişim

Being a Theology Student on Campus: Reflections of Theological Identity in Communication Styles

Öz

This study examines the role of theological identity in the communication of theology students with students from other faculties. Designed using the phenomenological approach within qualitative research methods, this study aims to understand, from the perspective of theology students, how theological identity structures social interactions on the university campus by focusing on the participants’ individual experiences. The study group consists of 21 participants (8 male, 13 female) ranging in age from 19 to 43. Research data were collected through interviews conducted using semi-structured interview questions. The interviews were conducted face-to-face and recorded using a voice recorder. The recordings were transcribed, and the MAXQDA 2020 qualitative data analysis software was used during the analysis process. The findings were analyzed within the framework of three data domains: “Perception of the Theologian,” “Door or Wall: The Role of Theological Identity in Communication with the Other,” and “The Reflection of Gender in Communication.” According to the data, it is observed that theology students’ perceptions of themselves are largely shaped within a critical framework. In the process of socialization on campus, the identity of a theology student serves as an advantage that facilitates communication in some cases, while in others it emerges as a stigmatizing label or a barrier that limits communication. It is evident that the gender factor significantly influences communication styles in both intra-group and inter-group relationships among theology students. The study concluded that while the identity of a theology student offers certain advantages in communication with others, it generally plays a role that complicates communication.

Anahtar Kelimeler

• Psychology of Religion
• Identity
• Perception
• Theology Students
• Communication

Kaynakça

1. Abay, Muhammet. “Yeniden Yapılanma ve Gelecek Vizyonu Raporu”. Yüksek Din Öğretiminde Gelecek Vizyonu: İlahiyat/İslami İlimler Fakültelerinde Kalite İçin Stratejik Öneriler. ed. Şehmus Demir - Veysel Özdemir. Erzurum: Gaziantep İslam Bilim ve Teknoloji Üniversitesi Yayınları, 2025.
2. Allport, Gordon W. Önyargının Doğası. çev. Nur Nirven. Sakarya: Sakarya Üniversitesi Kültür Yayınları, 2016.
3. Aydın, Muhammet Şevki. Cumhuriyet Döneminde Din Eğitimi Öğretmeni Yetiştirme ve İstihdamı. İstanbul: Dem Yayınları, 2016.
4. Ayhan, Halis. Türkiye’de Din Eğitimi. İstanbul: Dem Yayınları, 2014.
5. Barentsen, Jack. “Embodiment, Identity Formation and Missional Leadership: Roots of Theory and Practice in Theological Education”. Acta Theologica 41 (2021), 160-178. https://doi.org/10.18820/23099089/actat.sup31.10
6. Bauman, Zygmunt. Kimlik. çev. Mesut Hazır. Ankara: Heretik Yayıncılık, 2017.
7. Bayraktar, Muhammet Mustafa. “Dârü’l-Fünûn’dan Günümüze Türkiye’de İlahiyat/İslami İlimler Fakültelerinin Akademik Yapılanma Sorunu Üzerine Bir İnceleme”. Eskiyeni 47 (Eylül 2022), 437-462. https://doi.org/10.37697/eskiyeni.1125964
8. Berg, Bruce L. - Lune, Howard. Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. çev. Asım Arı. Konya: Eğitim Yayınevi, 2019.

9. Bilgin, Vejdi. Bizi Kuşatan Toplum - Sosyolojiye Giriş. Bursa: Emin Yayınları, 2017.
10. Büyüköztürk, Şener vd. Bilimsel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Pegem Akademi Yayıncılık, 2016.
11. Can, İslam. “Güveni Nasıl Tanımlayabiliriz? Ya da Sosyal Bilimlerin Konusu Olarak Güven”. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 41 (Şubat 2019), 46-59.
12. Cançetin, Duygu. “Yorumlayıcı Fenomenolojik Analizde Refleksivite ve Etik”. Psikolojide Nitel Araştırma Yöntemleri : Yaklaşımlar, Veri Analizi ve Uygulama Örnekleri. ed. Tülin Gençöz. 31-38. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık, 2023.
13. Coşkun, Ali. “Din ve Kimlik”. Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 24 (Ocak 2014). https://doi.org/10.15370/muifd.24579
14. Creswell, John W. Nitel Araştırma Yöntemleri. çev. Selçuk Beşir Demir - Mesut Bütün. Ankara: Siyasal Kitabevi, 2023.
15. Delibaş, Kayhan. “Dinî Kimlik ve Katılımcı Birey: Kimlik Siyaseti ve Türkiye’de Siyasal İslamın Yükselişi”. Amme İdaresi Dergisi 41/2 (2008), 131-159.
16. Dönmez, İbrahim, H. “28 Şubat Sonrası Yazılı Basında ‘Gerici’ İmgesi”. Harsiyât - İlmî, Harsî ve İçtimaî Araştırmalar Dergisi 2/4 (2018), 24-37.
17. Ecer, Münir. “Kırsalda Din Görevlisi Olmak: Fenomenolojik Bir Araştırma”. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi Van Gölü Havzası Özel Sayısı (Ekim 2025), 52-69. https://doi.org/10.53568/yyusbed.1660510
18. Efremov, Andrei. “The Psychology of Faith and Religious Identity: How Theology Shapes Worldview and Self-Perception”. Pharos Journal of Theology 106/3 (2025), 1-15. https://doi.org/10.46222/pharosjot.106.3020
19. Erdiç, Şaban. “İlahiyatın Düzenle İmtihanı: Din, Kimlik ve Siyaset Üçgeninde İlahiyat Aydını”. Liberal Düşünce Dergisi 112 (Aralık 2023), 79-102. https://doi.org/10.36484/liberal.1312526
20. Eren, Hasan. Türkçe Sözlük. Ankara: Türk Dil Kurumu Basım Evi, 1988.
21. Erikson, Erik H. İnsanın 8 Evresi. çev. Gonca Akkaya. İstanbul: Okuyan Us Yayın, 2018.
22. Fearon, James D. What is Identity (as We Now Use the Word)? California: Stanford University Press, 1999.
23. Festinger, Leon. A Theory of Cognitive Dissonance. California: Stanford University Press, 1957.
24. Hammond, Phillip E. “Religion and the Persistence of Identity”. Journal for the Scientific Study of Religion 27/1 (1988), 1-11. https://doi.org/10.2307/1387398
25. Hewitt, Paul L. - Flett, Gordon L. “Perfectionism in the Self and Social Contexts: Conceptualization, Assessment, and Association with Psychopathology”. Journal of Personality and Social Psychology 60/3 (1991), 456-470. https://doi.org/10.1037/0022-3514.60.3.456
26. Kağıtçıbaşı, Çiğdem. Günümüzde İnsan ve İnsanlar. İstanbul: Evrim Yayınları, 2019.
27. Karslı, Bahset. “İlahiyatçı Kimliğinin İmkânı Üzerine Bir Deneme: Sosyal Benlik Sürecinde Nesneleşen İlahiyatçılığın Analizi”. Journal of Turkish Studies 11/12 (Ağustos 2016), 105-126. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.9714
28. Kartopu, Saffet - Hacıkeleşoğlu, Hızır. “Dindarlık Eğiliminin Kimlik Duygusu Kazanımındaki Rolü”. The Journal of Academic Social Science 29/29 (Ağustos 2024), 244-268. https://doi.org/10.16992/ASOS.1241
29. Kayıklık, Hasan. Din Psikolojisi Bireysel Dindarlık Üzerine. Adana: Karahan Kitabevi, 2019.
30. Koçak, Ali. Psikolojik Açıdan Din Dindarlık ve Ahlaki Olgunluk. Ankara: Eskiyeni Yayınları, 2024.
31. Köse, Talha. “Etno-Dinsel Kimliklerin Psiko-Kültürel Dinamikleri: Türkiye’de Alevi Kimliği Uyanışının Duygusal Boyutları”. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi 74 (Haziran 2015), 171-197.
32. Kroger, Jane - Marcia, James E. “The Identity Statuses: Origins, Meanings and Interpretations”. Handbook of Identity Theory and Research, ed. Seth J. Schwartz vd. 31-53. New York, NY, US: Springer Science + Business Media, 2011.
33. Maalouf, Amin. Ölümcül Kimlikler. çev. Aysel Bora. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2022.
34. Magezi, Vhumani - Madimutsa, Walter. “Theological Education and Character Formation: Perceptions of Theological Leaders and Students”. HTS Teologiese Studies / Theological Studies 79/1 (2023), 1-10. https://doi.org/10.4102/hts.v79i1.8543
35. Marcia, James E. “The Relational Roots of Identity”. Discussions on Ego Identity. 101-120. Hillsdale, NJ, US: Lawrence Erlbaum Associates, Inc, 1993.
36. Merriam, Sharan B. Nitel Araştırma: Desen ve Uygulama İçin Bir ⁠Rehber⁠. çev. Selahattin Turan. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık, 2018.
37. Milgram, Stanley. Obedience to Authority: An Experimental View. New York: Harper Perennial Modern Classics, 2009.
38. Morsünbül, Ümit - Uçar, Ertuğrul. “Kimlik Stilleri, Süreçleri ve Statülerinin Kimlik İşlevleri ile İlişkileri”. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 13/1 (Nisan 2017), 25-35. https://doi.org/10.17860/mersinefd.305751
39. Okumuş, Ejder. “İlahiyat Fakültesi Öğrencilerinin Problemleri -Dicle Üniversitesi Örneği-”. Değerler Eğitimi Dergisi 5/13 (Haziran 2007), 59-94.
40. Osmanoğlu, Cemil - Korkmaz, Mehmet. “Öğrencilerine Göre İdeal İlahiyat Fakültesi Öğrencisinin Nitelikleri ve Bunların İlahiyat Eğitimiyle İlişkisi”, Değerler Eğitimi Dergisi 16/36 (Aralık 2018), 119-178. https://izlik.org/JA36ZW78GD
41. Öcal, Mustafa. “İlahiyat Fakültelerinin Tarihçesi”. Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 1/1 (Ocak 1986), 111-123.
42. Özalp, Ahmet. “Farklılıkların Gölgesinde: İlahiyat Fakültesi Öğrencilerinin Sosyal Dışlanma ve Entegrasyon Deneyimleri Üzerine Nitel Bir Araştırma”. Eskiyeni 56 (Mart 2025), 155-188. https://doi.org/10.37697/eskiyeni.1565742
43. Pargament, Kenneth I. The Psychology of Religion and Coping: Theory, Research, Practice. New York: Guilford Press, 2001.
44. Patton, Michael Quinn. Nitel Araştırma ve Değerlendirme Yöntemleri. Ankara: Pegem Akademi Yayıncılık, 2014.
45. Peek, Lori. “Becoming Muslim: The Development of a Religious Identity”, Sociology of Religion 66/3 (Ekim 2005), 215-242. https://doi.org/10.2307/4153097
46. Rogers, Carl. “A Theory of Therapy, Personality, and Interpersonal Relationships, as Developed in the Client-centered Framework”. Psychology: A Study of a Science. Formulations of the Person and the Social Context. ed. S. Koch. 3/184-256. New York: McGraw Hill, 1959.
47. Ross, Marc Howard. “Psychocultural Interpretations and Dramas: Identity Dynamics in Ethnic Conflict”. Political Psychology 22/1 (2001), 157-178.
48. Samuel, Alifa - Ojo, Oludare David. “Faith and Identity Formation: The Impact of Christian Religious Education on Students’ Sense of Self”. Unilorin Journal of Lifelong Education 7/2 (2023), 48-56.
49. Saroglou, Vassilis (ed.). Religion, Personality, and Social Behavior. New York: Psychology Press, 2013. https://doi.org/10.4324/9780203125359
50. Sears, David O. vd. Sosyal Psikoloji. çev. Ali Dönmez. Ankara: İmge Kitabevi Yayınları, 2020.
51. Sherif, Muzafer. The Psychology of Social Norms. New York: Harper Publication, 1936.
52. Süleymanoğlu, Nurcan - Uçar, Recep. “Öğrencilerin İlahiyat Fakültesini Tercih Etme Nedenleri ve Aldıkları Eğitim Hakkındaki Görüşlerine Dair Nitel Bir Araştırma”. Düzce İlahiyat Dergisi 9/1 (Haziran 2025), 1-27. https://doi.org/10.61272/duid.1599630
53. Şerif, Muzaffer - Şerif, Carolyn W. Sosyal Psikolojiye Giriş I-II. çev. Mustafa Atakay - Aysun Yavuz. İstanbul: Sosyal Yayınları, 1996.
54. Şimşek, Hasan - Yıldırım, Ali. Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2013.
55. Tajfel, Henri - Turner, John C. The Social Identity Theory of Intergroup Behavior. New York, NY, US: Psychology Press, 2004.
56. Tokur, Behlül - Doğan, Hümeyra Ahsen. “Gençlerde Kimlik Algısı ve Dinî Hayat: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi İlahiyat Fakültesi”. Eskiyeni 50 (Eylül 2023), 705-722. https://doi.org/10.37697/eskiyeni.1294031
57. Turner, John C. vd. “Social Comparison and Group Interest in Ingroup Favouritism” European Journal of Social Psychology 9/2 (1979), 187-204. https://doi.org/10.1002/ejsp.2420090207
58. Uçar, Recep - Gürbüz Yiğit, Dilek. “Üniversite Öğrencilerinin İlahiyatçı Kavramına Yönelik Metaforik Algılarının İncelenmesi”. Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 58 (Haziran 2025), 77-108. https://doi.org/10.17120/omuifd.1545122
59. Ünal, Elif. “Yorumlayıcı Fenomenolojik Analiz”. Nitel Araştırma Yöntemleri Psikoloji Uygulama Örnekleriyle. ed. Hilal Peker Dural - Mehmet Karasu. 205-234. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık, 2024.
60. Yapıcı, Asım. “Dinî Yaşayışın Farklı Görüntüleri ve Dogmatik Dindarlık”. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD) 2/2 (Haziran 2002), 75-116.
61. Yılmaz, Fatma Nur. “Mesleki Kimlik Alanında Yapılan Çalışmaların İçerik Analizi”. Giresun Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 2/1 (Haziran 2025), 46-75.
62. Zümrüt, Osman. “İlahiyat Fakültesi Mezunu (İlahiyatçı) Sorumluluğu”, Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 23/23 (Haziran 2007), 9-22. https://doi.org/10.17120/omuifd.1545122