Psikoterapötik Müdahalelerin Nörobiyolojik Temelleri ve Nörogörüntüleme Bulguları

Yıl 2025, Cilt: 3 Sayı: 2, 37 - 56, 29.12.2025

Aslı İnan

Öz

Nörogörüntüleme tekniklerindeki ilerlemeler, farklı terapi türlerinin beynin plastisite kapasitesini harekete geçirerek kalıcı değişimler yarattığını ortaya koymaktadır. Bu derlemede, psikoterapinin nörobiyolojik etki mekanizmaları, amigdala, prefrontal korteks ve anterior singulat korteks gibi temel beyin bölgelerinde gözlenen değişimler ile fMRI, PET ve yapısal MRI bulguları sistematik olarak ele alınmıştır. Psikoterapi, yeni bilişsel ve duygusal deneyimler sağlayarak bu plastisiteyi tetikler. Bulgular, amigdala düzeyinde aşırı duygusal tepkilerin azaldığını ve prefrontal kontrolün güçlendiğini; prefrontal kortekste ise bilişsel kontrol, dikkat ve duygu düzenleme işlevlerinde normalleşme sağlandığını göstermektedir. Anterior singulat korteksin ise tehdit algısı ve çatışma izleme süreçlerinde terapötik iyileşmenin önemli bir belirteci olduğu vurgulanmaktadır. fMRI çalışmalarında, terapi sonrası limbik sistem hiperaktivitesinin azaldığı, prefrontal ve kontrol ağlarının işlevsel bağlantılarının güçlendiği; PET ve yapısal MRI bulgularında ise metabolik aktivitenin düzenlendiği, hipokampüs ve prefrontal bölgelerde hacim artışlarının meydana geldiği saptanmıştır. Bilişsel Davranışçı Terapi, Psikodinamik Terapi ve EMDR gibi yöntemler farklı yollarla aynı hedefe ulaşmaktadır: beyin devrelerinin adaptif biçimde yeniden yapılandırılması. Sonuç olarak, psikoterapi beynin biyolojik yapısını ve işleyişini anlamlı biçimde dönüştürmekte, bu değişimler de klinik iyileşmeyle paralel seyretmektedir. Bu nörobiyolojik kanıtlar, psikoterapinin bilimsel temellerini güçlendirmekte ve gelecekte kişiye özgü tedavi yaklaşımlarının geliştirilmesine zemin hazırlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

psikoterapi , beyin plastisitesi , nörogörüntüleme , amigdala , prefrontal korteks

Neurobiological Foundations of Psychotherapeutic Interventions and Neuroimaging Findings

Öz

Advances in neuroimaging techniques have revealed that different therapeutic approaches activate the brain’s plasticity potential, resulting in lasting neural changes. This review synthesizes current evidence on the neurobiological mechanisms of psychotherapy, highlighting alterations observed in key brain regions such as the amygdala, prefrontal cortex, and anterior cingulate cortex, as well as findings from fMRI, PET, and structural MRI studies. Psychotherapy provides novel cognitive and emotional experiences that trigger this plasticity. Evidence shows reduced hyper-reactivity in the amygdala and enhanced prefrontal control, alongside normalization of cognitive control, attention, and emotion regulation functions within the prefrontal cortex. The anterior cingulate cortex emerges as a key marker of therapeutic improvement, particularly in threat perception and conflict monitoring. Functional MRI studies indicate that psychotherapy decreases limbic hyperactivity and strengthens connectivity within prefrontal and executive control networks. PET and structural MRI studies reveal metabolic regulation and volumetric increases in the hippocampus and prefrontal areas. Cognitive Behavioral Therapy, Psychodynamic Therapy, and Eye Movement Desensitization and Reprocessing (EMDR) reach the common goal of adaptively reorganizing brain circuits through distinct mechanisms. In conclusion, psychotherapy meaningfully reshapes the brain’s biological structure and function, with these neural changes closely paralleling clinical improvement. The accumulating neurobiological evidence reinforces the scientific foundations of psychotherapy and paves the way for the development of personalized, brain-based treatment strategies in the future.

Anahtar Kelimeler

psychotherapy , neuroplasticity , neuroimaging , amygdala , prefrontal cortex

Kaynakça

• Açık Yavuz, Begüm vd. (2025). “Türkiye'de deprem sonrası gelişen travma sonrası stres bozukluğuna yönelik psikolojik müdahaleler: Bir sistematik derleme”. Afet ve Risk Dergisi, 8(2), 468-486. https://doi.org/10.35341/afet.1422407
• Amen, Daniel G. ve Easton, Michael (2021). “A new way forward: how brain SPECT imaging can improve outcomes and transform mental health care into brain health care”. Frontiers in Psychiatry, 12, 715315. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2021.715315
• Beauregard, Mario (2014). “Functional neuroimaging studies of the effects of psychotherapy”. Dialogues in Clinical Neuroscience, 16(1): 75-81. https://doi.org/10.31887/DCNS.2014.16.1/mbeauregard
• Boccia, Maddalena vd. (2015). “EMDR therapy for PTSD after motor vehicle accidents: meta-analytic evidence for specific treatment”. Frontiers in Human Neuroscience, 9, 213. https://doi.org/10.3389/fnhum.2015.00213
• Bossini, Letizia vd. (2017). “Morphovolumetric changes after EMDR treatment in drug-naïve PTSD patients”. Rivista di Psichiatria, 52(1), 24-31. https://doi.org/10.1708/2631.27051
• Bradley, Ruth (2012). Was Freud right? Is intensive psychotherapy needed to harness the brain’s natural plasticity? Doktora Tezi. Auckland: Auckland University of Technology.
• Brooks, Samantha J. ve Stein, Dan J. (2015). “A systematic review of the neural bases of psychotherapy for anxiety and related disorders”. Dialogues in Clinical Neuroscience, 17(3):261-279. https://doi.org/10.31887/DCNS.2015.17.3/sbrooks
• Buchheim, Anna vd. (2012). “Changes in prefrontal-limbic function in major depression after 15 months of long-term psychotherapy”. PloS one, 7(3):e33745. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0033745
• Burklund, Lisa J. vd. (2024). “Affect labeling: a promising new neuroscience-based approach to treating combat-related PTSD in veterans”. Frontiers in Psychology, 15, 1270424. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2024.1270424
• Butler, Oisin vd. (2018). “Hippocampal gray matter increases following multimodal psychological treatment for combat‐related post‐traumatic stress disorder”. Brain and Behavior, 8(5):e00956. https://doi.org/10.1002/brb3.956
• Cera, Nicoletta vd. (2022). “Neural correlates of psychodynamic and non-psychodynamic therapies in different clinical populations through fMRI: A meta-analysis and systematic review”. Frontiers in Human Neuroscience, 16, 1029256. https://doi.org/10.3389/fnhum.2022.1029256
• Chen, Lyon W vd. (2018). “Smaller hippocampal CA1 subfield volume in posttraumatic stress disorder”. Depression and Anxiety, 35(11):1018-1029. https://doi.org/10.1002/da.22833 Cohen, Sem E vd. (2021). “Magnetic resonance imaging for individual prediction of treatment response in major depressive disorder: a systematic review and meta-analysis”. Translational Psychiatry, 11(1):168. https://doi.org/10.1038/s41398-021-01286-x Cozzolino, Louis (2016). Terapi neden işe yarar. Çev. Esra Kurtuluş. Kocaeli: Psikoterapi Enstitüsü Eğitim Yayınları.