DÜZENLEYİCİ VE DENETLEYİCİ ÜST KURULLAR

Öz

1970’li yıllarda yaşanan küresel ekonomik daralmanın nedenlerinden biri olarak geleneksel bürokrasinin hantal yapısı görülmüştür. Bu durumun aşılması amacıyla piyasa yönetiminin etkinliğini artırmayı hedefleyen yeni kamu işletmeciliği ve yönetişim modelleri gündeme gelmiştir. Bu modeller aracılığıyla devletin ekonomik yapıdaki payının azaltılması, düzenleme ve denetleme işlevleriyle sınırlandırılması, piyasanın öncü rol üstlenmesi ve kamu hizmetlerinin özel sektör ile sivil toplum iş birliğiyle yürütülmesi amaçlanmıştır. Küresel piyasa mekanizmasındaki dönüşüm sonucunda rekabetin korunması, işlem maliyetlerinin azaltılması, tüketici haklarının gözetilmesi ve siyasi baskıların önlenmesi hedefiyle düzenleyici ve denetleyici üst kurullar oluşturulmuştur. Bu kurulların en önemli özelliği, siyasi iktidar ve çıkar gruplarından bağımsız olmalarıdır. Türkiye de benzer bir yapısal dönüşüm sürecine girmiş, farklı sektör ve piyasaları düzenlemek ve denetlemek üzere çeşitli üst kurullar kurulmuştur. Ancak bu kurumların bağımsızlığı, geleneksel bürokratik sistemdeki belirsizlikler nedeniyle tartışmalı bir konu olmaya devam etmektedir. Bu araştırma, söz konusu üst kurulların amaç ve işlevlerini, ortaya çıkış gerekçelerini ve bağımsızlıklarına ilişkin tartışmaları ele almaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Düzenleyici ve denetleyici üst kurullar
• Yeni kamu işletmeciliği
• Yönetişim
• Bağımsız idari otoriteler
• Kamu maliyesi ve regülasyon.

REGULATORY AND SUPERVISORY BOARDS

Öz

One of the reasons for the global economic downturn in the 1970s was seen as the cumbersome structure of traditional bureaucracy. To overcome this situation, new public management and governance models aimed at increasing the effectiveness of market management were introduced. Through these models, the aim was to reduce the state's share in the economic structure, limit it to regulatory and supervisory functions, give the market a leading role, and deliver public services through cooperation between the private sector and civil society. As a result of the transformation in global market mechanisms, regulatory and supervisory supreme councils were established with the goals of protecting competition, reducing transaction costs, safeguarding consumer rights, and preventing political pressure. The most important feature of these councils is their independence from political power and interest groups. Turkey has also undergone a similar structural transformation process, establishing various supreme councils to regulate and supervise different sectors and markets. However, the independence of these institutions remains a controversial issue due to uncertainties in the traditional bureaucratic system. This research examines the objectives and functions of these supreme councils, the reasons for their establishment, and the debates surrounding their independence.

Anahtar Kelimeler

• Regulatory and supervisory supreme councils
• New public management
• Governance
• Independent administrative authorities
• Public finance and regulation.

Kaynakça

1. Akbaş Akdoğan, D. (2011). Türkiye’de Devletin Doğal Tekeller Alanındaki Düzenleyici Rolü, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edirne.
2. Akıncı, M. (1999). Bağımsız İdari Otoriteler ve Ombudsman, Beta Yayıncılık, Ankara.
3. Atay, E. E. (2006). Bağımsız idari otoriteler ve Türkiye uygulaması, Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 10(1-2), 259-293.
4. Azrak, A. Ü. (2001), Bağımsız İdari Otoriteler. Rekabet Kurumu Bağımsız İdarî Otoriteler Sempozyumu, Ankara, 5 Kasım 2001, 19-34.
5. Bahran, G. (2002). Özerk kurumlar hakkında rapor, Sayıştay Dergisi, 46- 47, 2-30.
6. Beydili, Z. (2006). Bağımsız İdari Otoriteler, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Abant İzzet Baysal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Bolu.
7. Dönmez, E. (2003). Türkiye’de Bağımsız İdari Otoriteler, Ankara Barosu Dergisi, 2, 32-59.
8. Duran, L. (1997). Türkiye’de bağımsız idari otoriteler, Amme İdaresi Dergisi, 30(1), 1-10.

9. Er, S. (2010). 5018 Sayılı Kanun Karşısında Düzenleyici ve Denetleyici Kurumların Konumu, Dış Denetim Dergisi, 1, 184-191.
10. Erkan, A. (2011). Bağımsız Düzenleyici ve Denetleyici Kurumlar: Türkiye Uygulaması, Bütçe Dünyası Dergisi, 35, 166-187.
11. Erkut, C. (2001), Bağımsız İdari Otoriteler. Rekabet Kurumu Bağımsız İdarî Otoriteler Sempozyumu, Ankara, 5 Kasım 2001, 81-86.
12. Eşki, H. (2009). Düzenleyici Kurumlara İngiltere Örneği Üzerinden Bakmak, Sayıştay Dergisi, 72, 67-84.
13. Gilardi, F. (2001). Principal-Agent Models Go to Europe: Independent Regulatory Agencies as Ultimate Step of Delegation. ECPR General Conference, Canterbury (UK), 6-8 September 2001, 1-33.
14. Gönen, K. E. (2003). Bağımsız İdari Otorite Olarak Rekabet Kurumu, Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, VII(I-II), 1-36.
15. Gözler, K. (2009). İdare Hukuku, Cilt II, Ekin Kitabevi, Bursa.
16. Günday, M. (2011). İdare Hukuku, İmaj Yayınevi, Ankara.
17. Héritier, A. ve Schmidt, S. K. (2000). “After Liberalization: Public-interest Services and Employment in the Utilities”. F. W. Scharpf ve V. A. Schmidt (Ed.). Welfare and Work in the Open Economy. Vol. II: Diverse Responses to Common Challenges (pp. 554-596). Oxford University Press, Oxford.
18. Iliman, T. ve Tekeli, R. (2016). Türkiye’deki Düzenleyici ve Denetleyici Kuruluşlar: İdari Para Cezalarının Hukuksal Zeminlerinin Değerlendirilmesi. Adnan Menderes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 3(1), 23-36.
19. Joskow, P. (2005). Regulation of natural monopolies. Center for Energy Environmental Policy Research, http://web.mit.deu/ceepr/www/publications/workingpapers/2005-008.pdf (erişim tarihi: 15.05.2024).
20. Karacan, A. İ. (2001). Özerk kurumların özerkliği, Rekabet Dergisi, 8, 3-59.
21. Karacan, A. İ. (2002). Özerk Kurumlar Üzerine Denemeler. Creative Yayınları, İstanbul.
22. Karakaş, M. (2008). Devletin düzenleyici rolü ve Türkiye’de bağımsız idari otoriteler, Maliye Dergisi, 154, 99-120.
23. Kestane, D. (2002), Kamu Kesiminde İdari Kuruluşların Genel Görünümü ve İdari Yapıda Yeni Organizasyonlar Olarak Bağımsız İdari Otoriteler (Üst Kurullar), Maliye Dergisi, 139, 27-50.
24. Korkmaz, A. (2022). Düzenleyici ve Denetleyici Kurumların Bağımsızlığı ve Özerkliği: Türkiye Deneyimi, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
25. Korkmaz, M. F. (2016). Türkiye’deki Bağımsız Düzenleyici Kurumların Formel Bağımsızlığının Ölçümü, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, T.C. Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Bursa.
26. Leblebici, D., Kurban, A. ve Sadioğlu, U. (2012). Türk Yönetim Sisteminde Bağımsız Düzenleyici Kurullar Üzerine Kuramsal Tartışmalar. Hacettepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 30(2), 81-109.
27. Levy, B. ve Spiller, P. T. (1996). A Framework for Resolving the Regulatory Problem, in Regulations, Institutions, and Commitment: Comparative Studies of Telecommunications. B. Levy ve P. T. Spiller (Ed.). Political Economy of Institutions and Decisions (pp. 1-35). Cambridge University Press, Cambridge.
28. Majone, G. (1997) From the positive to the regulatory state: causes and consequences of changes in the mode of governance”, Journal of Public Policy, 17(2), 139-167.
29. Majone, G. (1999). The regulatory state and its legitimacy problems, West European Politics, 22(1), 1-24.
30. Montoya, A., ve Trillas, F. (2013). Independent regulators: Theory, evidence and reform proposals, http://www.emeraldinsight.com/doi/pdfplus/10.1108/14636691311327115 (erişim tarihi: 15.05.2024).
31. Oğuz, F. (2011). Devlet ve Piyasa: Regülasyon Ekonomisine Giriş, Seçkin Yayıncılık, Ankara.
32. Özay, İ. (2017). Günışığında Yönetim, Filiz Kitabevi.
33. Öztürk, E. (2003). Türk İdare Sisteminde Rekabet Kurumunun Yeri ve Diğer Bağımsız İdari Otoritelerle Karşılaştırılması, Rekabet Kurumu Uzmanlık Tezi, Ankara.
34. Pişkin, R. (2010). Türkiye’de Düzenleyici Kurumlar ve Üst Kurulların Görev ve İşlevleri, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, T.C. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya.
35. Saran, U. (1995). Özerklik ve mahalli idareler düzeyinde denetim, Türk İdare Dergisi, 408, 21-33.
36. Sever, Ç. (2015). Türkiye’de Düzenleyici Kurumların Yapısı, İşlevi ve Dönüşümü. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 64 (1), 195-236.
37. Sobacı, Z. (2006). Türk idari teşkilatındaki “adalar”: Bağımsız idari otoriteler, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 55(2), 157-180.
38. Şanlısoy, S. ve Özcan, A. (2006). Türkiye’de Bağımsız Düzenleyici Kurumların Bağımsızlığı, Siyasal Dergisi, 3-4, 99-132.
39. Thatcher, M. (2002). Regulation after delegation: Independent regulatory agencies in Europe, Journal of European Public Policy 9(6), 954-972
40. Tutal, E. (2014). Bağımsız İdari Otoriteler Radyo Televizyon Üst Kurulu ve 6112 Sayılı Kanun, Adalet Dergisi, 48, 26-47.
41. Ulusoy, A. (2003). Bağımsız İdari Otoriteler, Turhan Kitabevi, Ankara.
42. Verkuil, P. R. (1988). The purposes and limits of independent agencies, Duke Law Journal, 37(2), 257-279.
43. Williamson, J. (1990). What Washington Means by Policy Reform, Latin American Adjustment: How Much Has Happened?. J. Williamson (Ed.). Institute for International Economics, Washington.