PAKISTAN'S FOREIGN POLICY BASED ON “STRATEGIC DEPTH” TOWARD AFGHANISTAN (1950-2025)

Öz

Since its independence, Pakistan has viewed the security and stability of Afghanistan as an integral part of its national security, a sensitivity further deepened by the perceived threat posed by India's presence in Afghanistan. The "strategic depth" approach, shaped within this context, has been a fundamental axis of Pakistan's Afghanistan policy in various historical phases until the Taliban's return to power in 2021. This article focuses on the fundamental question: How has the orientation of Pakistan's strategic depth-centered Afghanistan policy transformed from independence to 2025? Using a descriptive method, the study argues that Pakistan's strategic depth policy during the Cold War was primarily based on geopolitical concerns, manifesting in the 1990s as a combination of geopolitical interests and ideological affinity—particularly through support for the Taliban—and shifting towards geo-economic factors after the Taliban's return to power in 2021. The study also identifies that local and international factors, such as the negative security consequences of supporting the Taliban, increasing instability in tribal areas, economic and diplomatic pressures, and China's growing strategic role, have led Pakistan to reassess its Afghanistan policy. This transformation represents a shift from the traditional strategic depth approach to a more pragmatic policy line based on economic cooperation and regional stability. In this context, the withdrawal of US and NATO forces from Afghanistan and the return of the Taliban to power in 2021 serve as a practical test of this transformation. In conclusion, while the concept of strategic depth persists in Pakistan's security culture, its nature and implementation tools have undergone significant changes.

Anahtar Kelimeler

• Pakistan
• Afghanistan
• strategic depth
• foreign policy
• Taliban

PAKİSTAN'IN AFGANİSTAN'A YÖNELİK "STRATEJİK DERİNLİĞE" DAYALI DIŞ POLİTİKASI (1950-2025)

Öz

Pakistan, bağımsızlığından bu yana Afganistan’ın güvenlik ve istikrarını ulusal güvenliğinin ayrılmaz bir parçası olarak görmüş, özellikle Hindistan’ın Afganistan’daki varlığına ilişkin algıladığı tehdit, bu hassasiyeti daha da derinleştirmiştir. Bu bağlamda şekillenen “stratejik derinlik” yaklaşımı, 2021’de Taliban’ın yeniden iktidara gelişine kadar farklı tarihsel evrelerde Pakistan’ın Afganistan politikasının temel eksenlerinden biri olmuştur. Makale şu temel soruya odaklanmaktadır: Pakistan’ın stratejik derinlik merkezli Afganistan politikasının yönelimi, bağımsızlıktan 2025’e kadar nasıl bir dönüşüm geçirmiştir? Betimleyici bir yöntemle yürütülen çalışma, Pakistan’ın Soğuk Savaş dönemindeki stratejik derinlik politikasının ağırlıklı olarak jeopolitik kaygılara dayandığını,1990’larda jeopolitik çıkarları ile ideolojik yakınlığın birleşimi şeklinde tezahür ettiğini—özellikle Taliban’a verilen destek üzerinden—ve 2021 sonrasında Taliban’ın yeniden iktidara gelişiyle birlikte jeoekonomik faktörlere doğru kaydığını ileri sürmektedir. Çalışma ayrıca, Taliban’ı desteklemenin doğurduğu olumsuz güvenlik sonuçları, aşiret bölgelerinde artan istikrarsızlık, ekonomik ve diplomatik baskılar ile Çin’in giderek büyüyen stratejik rolü gibi yerel ve uluslararası etkenlerin Pakistan’ın Afganistan politikasını yeniden değerlendirmesine yol açtığını tespit etmektedir. Bu dönüşüm, geleneksel stratejik derinlik yaklaşımından, ekonomik iş birliği ve bölgesel istikrara dayalı daha pragmatik bir politika çizgisine geçişi göstermektedir. Bu çerçevede, ABD ve NATO güçlerinin Afganistan’dan çekilmesi ve Taliban’ın 2021’yılınde yeniden iktidara gelişi, söz konusu dönüşümün pratik bir sınaması niteliğindedir. Sonuç olarak, stratejik derinlik kavramı Pakistan’ın güvenlik kültüründe varlığını sürdürmekle birlikte, niteliği ve uygulanma araçları önemli ölçüde değişime uğramıştır.

Anahtar Kelimeler

• Pakistan
• Afganistan
• stratejik derinlik
• dış politika
• Taliban

Kaynakça

1. • Alipour, F. Mohammad & Modarres, Mohammad Vali & Gholipour, Alireza Khoda (2021), “Pakistan’s Strategic Culture and Foreign Policy to words Afghanistan”, Iranian Research Letter of International Politics, 9(1), ss. 269-294.
2. • Arjmand, Mohammad Jafar Javadi (2009),“Taliban Moments and Their Impact on Relations between Pakistan, Afghanistan and the United States”, Central Eurasian Studies, 2(3), ss. 43-60.
3. • Burget, Fazıl Ahmed (2021), “Afganistan ve Çevresini Anlamak-1: Pakistan-Afganistan İlişkilerine Etki Eden Faktörler”, TEPAV, 31.10.2021, Erişim Tarihi: 11.12.2025, Erişim Adresi: https://tepav.org.tr/tr/haberler/s/10374.
4. • Dabiri, Aliakbar vd. (2017), “Evaluation of Geopolitical Variables’ Impact on the Formation and Activity of Terrorist Groups (Case Study: Border Areas of Afghanistan and Pakistan)”, Research Political Geography Quarterly, 2(3), ss. 163-192.
5. • Dewlatyar, Ahmad Khan (2021), “The Factors that Led to the Taliban’s Return to Power and the Future of Afghanistan”, Bölgesel Araştırmalar Dergisi, 5(2), ss. 433-455.
6. • Dorj, Hamid (2023), “US foreign policy on Afghanistan and the Issue of the Taliban Regaining Power”, Defense Policy, 32(124), ss. 69-99.
7. • Gawhary, Samaruddin (2025), “Taliban: Ortaya Çıkış, Mücadelesi ve Yönetim Süreci”, Evliya Çelebi Siyasal Bilimler Dergisi, 3, ss. 39-62.
8. • Haftlang, Amin Kiani & Mohaghignia, Hamed & Karimifar, Hossein & Akbarzadeh, Fereydoun (2023), “The consequences of America’s withdrawal from Afghanistan on the geopolitics of West Asia”, Journal of Geography, 21(78), ss. 157-180.

9. • Hedayati Shahidani, Mehdi & Rızapour, Danial (2020), “Effective Factors on the Continuation of Security Crisis in Pakistan and its Consequences”, Journal of Subcontinent Researches, 12(39), ss. 283-303.
10. • İnaç, Hüsamettin & Amini, Mohammad Monir (2024), “Afganistan ve Pakistan Jeopolitiğinin Güney Asya Güvenlik Mimarisine Etkileri”, Uluslararası Sosyal ve Ekonomik Çalışmalar Dergisi, 5(1), ss. 141-157.
11. • İnaç, Hüsamettin & Sada, M. Rafiq Sada (2021), Taliban’ın Afganistan’ı: Devlet, Toplum, Siyaset, İstanbul: Bilge Kültür Sanat Yayınları.
12. • Jafari Far, Ehsan vd. (2023), “Pakistan-Afganistan İlişkilerinin İç ve Bölgesel Değişkenler Işığında İncelenmesi (2021-2022)”, The Journal of Foreign Policy, 37(1), ss. 149-180.
13. • Keyvan Hosseini, Seyyed Asghar & Mousavi Kia, Seyyed Mehdi (2025), “Pakistan’s Foreign Policy towards Afghanistan Based on ‘Strategic Depth’ (1950–2025)”, International Journal of Central Eurasia Studies, 18(2), ss. 1-28.
14. • Makramipour, Mohammad Bagher & Pirani, Shohreh (2024), “Comparative Study of the Foreign Policy of the United States of America towards Afghanistan during the Presidency of Donald Trump and Joe Biden”, Quarterly Journal of International Political Studies, 4(2), ss. 1-31.
15. • Nazari, Mohammad Ishak & Progonati, Erjada (2023), “Kuruluşundan Günümüze Pakistan Dış Politikasında Afganistan ve İki Ülke Arasındaki İlişkiler”, Akademik Açı, 3(2), ss. 131-166.
16. • Ney, Morteza Sheikh Darreh & Bidgoli, Hosein Moein Abadi (2024), “Resurgence of Terrorist Groups in Pakistan under the Rule of the Islamic Emirate of the Taliban in Afghanistan: A Case Study (TTP)”, Political Studies of Islamic World, 13(2), ss. 97-111.
17. • Nia, Mahdi Mohammad & Pourhassan, Naser (2023), “Pakistan Army and Foreign Policy (Case Study: Kashmir Crisis, Durand Crisis and Terrorism)”, Journal of Crisis Studies of the Islamic World, 10(4), ss. 112-136.
18. • Özdal, Barış & Karaca, Kutay (2020), Diplomasi Tarihi 1, Bursa: Dora Basım Yayınevi.
19. • Sajjadi, Sayed Abdul Qaium & Sirat, Mohammad Reza (2025), “The India-Pakistan Conflict: Divergent Perceptions and Conflicting Interests in Afghanistan”, Political & International Studies of Khatam Al-Nabieen University, 2(2), ss. 95-119. • Şeyhanlıoğlu, Hüseyin (2021), Asya’nın Kalbi Afganistan, İstanbul: KDY.
20. • Vefaei, Muhktar (2026), “Eşref Gani ve Diğer Yetkililer Sürgünde Ne Yapıyorlar?”, The Persian Independent, Erişim Tarihi: 10.02.2026, Erişim Adresi: https://www.kisa.link/siCnF.
21. • Yaşar, Mahmut (2022), “Pakistan Talibanı ve Pakistan’ın Ulusal Güvenliğine Etkileri”, Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 6(26), ss. 188-208.