Askerî Eğitimde Öğretim Tasarımı: NATO ve TSK Uygulamalarının Karşılaştırılması

Öz

Diplomasi, ekonomi-politik, ticaret gibi uluslararası etkileşimin önemli bir aracı da askerî ittifaklardır. Askerî ittifak ilişkileri, eğitim misyonları ve askerî konsept ihracı gibi yöntemlerle etkili olmaktadır. Askerî eğitim-öğretimde Türkiye’nin ana referanslarını 1952’den beri ABD ekolü ve NATO standartları oluşturmaktadır. Öğretim tasarımı, ABD’de yapılan bilimsel çalışmalardan çıkarılmış bir eğitim geliştirme yöntemi olarak, hem NATO üyesi ülkelerde hem de Türkiye’de askerî/sivil eğitim-öğretimde kullanılmaktadır. NATO’da eğitim-öğretim çözümleri geliştirmek için “Eğitimde Sistem Yaklaşımı” (Systems Approach to Training - SAT) denen bir süreç işletilmektedir. Bu yaklaşımın özelliği, her bir aşamada elde edilen sonucun bir sonraki adımda girdi olarak kullanılması; bu sayede eğitim geliştirmeyle ilgili tüm sürecin rasyonel adımlara dayanan bir yöntemle birbirine bağlanmasıdır. Ayrıca farklı ülkelerin eğitim-öğretim imkânları ile çeşitli uzmanlık alanlarından faydalanmanın amaçlandığı “Küresel Programlama” (Global Programming) yaklaşımı, NATO eğitim-öğretim sistemini tüm üye ülkeler için bir çatı kuruluşu haline getirmektedir. NATO’da belirli bir yetenek ya da performans açığının giderilmesi için başlatılan eğitim geliştirme süreçlerinin açık, şeffaf, etkili, verimli ve sürdürülebilir olması prensipleri dolayısıyla, eğitim çözümleri (kurslar, eğitimler vb.) dış denetim süreçleriyle gözden geçirilmektedir. Türk Silahlı Kuvvetleri (TSK) bünyesindeki askerî okullar ve eğitim merkezleri öğretim tasarımında benzer model ve süreçler kullanmaktadır. Ancak TSK bağlısı eğitim kurumlarında, eğitim geliştirmenin her aşamada benzer şekilde işlediği söylenemez; özellikle NATO ve TSK arasındaki uyumsuzluk, daha çok, ölçek ve yapı farklılıklarından kaynaklanmakta, askerî kültürle bağlantılı terminoloji farkları da konunun incelenmesinde kavramsal zorluklar yaratmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Askerî Eğitim Geliştirme,
• Öğretim Tasarımı,
• Askerî Okullar,
• NATO ve Türkiye

Destekleyen Kurum

Yoktur.

Proje Numarası

Yoktur.

Etik Beyan

Bu çalışmada "Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi" kapsamında gerekli tüm kurallara uyulduğunu, bahsi geçen yönergenin bilimsel araştırma ve yayın etiğine aykırı eylemler başlığı altında geçen eylemlerden hiçbirinin gerçekleştirilmediğini, TR Dizin Dergi değerlendirme kriterleri kapsamında uyulması gereken kurallarla ilgili tüm sorumluluğun tarafımızda olduğunu beyan ederiz.

Instructional Design in Military Education: A Comparison of NATO and Turkish Armed Forces Practices

Öz

Military alliances are a crucial tool for international interaction, alongside diplomacy, economics, and trade. These alliances are effective through methods such as training missions and the export of military concepts. Since 1952, Türkiye’s primary references in military education have been the US model and NATO standards. Instructional design, a method of educational development derived from scientific studies in the US, is used in military and civilian education in both NATO member countries and Türkiye. NATO employs a process called the "Systems Approach to Training" (SAT) to develop training solutions. This approach is characterized by using the results of each stage as input in the next step, thus connecting the entire training development process through a rational, step-by-step approach. Furthermore, the "Global Programming" approach, which aims to utilize the educational resources of different countries and various areas of expertise, makes the NATO training system a unifying umbrella organization for all member countries. In NATO, training development processes initiated to address specific capability or performance gaps are reviewed through external audits due to the principles of openness, transparency, effectiveness, efficiency, and sustainability. Military schools and training centers within the Turkish Armed Forces (TSK) utilize similar models and processes in their instructional design. However, it cannot be said that training development operates similarly at every stage in TSK-affiliated educational institutions; the discrepancies between NATO and the TSK stem primarily from differences in scale and structure, while differences in terminology related to military culture create conceptual difficulties in examining the issue.

Anahtar Kelimeler

• Askerî Eğitim Geliştirme,
• Öğretim Tasarımı,
• Askerî Okullar,
• NATO ve Türkiye

Proje Numarası

Yoktur.

Kaynakça

1. • Abuhav, Itay (2017), ISO 9001:2015 – A Complete Guide to Quality Management Systems, Boca Raton: CRC Press, Taylor & Francis Group.
2. • Andrews, Dee H. & Goodson, Ludwika A. (1980), “A Comparative Analysis of Models of Instructional Design”, Journal of Instructional Development, 3(4), ss. 2-16.
3. • Arnold, Edwin J. (1993), Professional Military Education: Its Historical Development and Future Challenge, An Indivudual Study Project, US Army College, Carlisle Barracks, PA.
4. • Ateş, Barış (2022), “Profesyonel Askerî Eğitim ve Türkiye’nin Model Arayışı”, SAVSAD Savunma ve Savaş Araştırmaları Dergisi, Aralık 2022, 32(2), ss. 407-442.
5. • Ateş, Barış (ed.) (2025), Subay Eğitimi: Profesyonel Askerî Eğitim Modelleri, Bursa: Dora Basım Yayın Dağıtım Ltd. Şti.
6. • Branch, Robert Maribe (2009), Öğretim Tasarımı: ADDIE Yaklaşımı, Çev. Ali Varank, Konya: Eğitim Yayınevi.
7. • Çifci, Erhan (2022), Prusya’dan NATO’ya Türk Ordusunda Batı Etkisi, 1880-1960, İstanbul: Kronik Kitap.
8. • Çolak, Esma (2006), “İşbirliğine Dayalı Öğretim Tasarımının Öğrencilerin Öğrenme Yaklaşımlarına, Akademik Başarılarına ve Öğrenmenin Kalıcılığına Etkisi”, Yıldız Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul, Türkiye, Yayınlanmamış Doktora Tezi.

9. • Defence IQ (2010), “Counter IED Technology Sector Report 2010”, Erişim Tarihi: 11.04.2026, Erişim Adresi: https://www.defenceiq.com/defence-technology/whitepapers/counter-ied-technology-sector-report-2010?m-membership-new=true&m-posts-registration-new=true.
10. • Deniz Harp Okulu (1989), Deniz Harp Okulu Bir Subayda Aranacak Meslekî Nitelikler ve Meslekî Derslerin Yeterliğe Dayalı Amaçları, İstanbul: DHO Yayını.
11. • Deniz Harp Okulu (2026), “Dekanlık” Erişim Tarihi: 02.05.2026, Erişim Adresi: https://dho.msu.edu.tr/dekanlik/index.html.
12. • Dick, Walter & Carey, Lou & Carey, James O. (2005), The Systematic Design of Instruction, 7th Edition, Merrill.
13. • Enqa, “ESG - Standards and Guidelines for Quality Assurance in the Europian Higher Education Area 2015, Brussels, Belgium”, Erişim Tarihi: 22.04.2026, Erişim Adresi: https://www.enqa.eu/esg-standards-and-guidelines-for-quality-assurance-in-the-european-higher-education-area/.
14. • Farrell, Theo & Terriff, Terry (2010), “Military Transformation in NATO: A Framework for Analysis”, (editörler: Theo Farrell & Terry Terriff & Osinga Frans) A Transformation Gap? American Innovations and European Military Change, Redwood City, CA, ss. 1-13.
15. • Gagné, Robert M. & Briggs, Leslie J. & Wager, Walter W. (eds.) (1992), Principles of Instructional Design, Harcourt Brace & Company.
16. • Garcia, Karal L. & Özoğul, Gamze (2023), The Evolution of the Instructional System Development Model in the US Air Force, AECT, Springer.
17. • Göksu, İdris & Özcan, Kürşat Volkan & Çakır, Recep & Göktaş, Yüksel (2014), “Türkiye’de Öğretim Tasarımı Modelleriyle İlgili Yapılmış Çalışmalar”, İlköğretim Online, 13(2), ss. 694-709.
18. • Grammis, Konstantinos & Vaxevanidis, Nikolaos M. (2016), “Institutional Accreditation According to NATO Bi-SC Education & Individual Training Directive 075-007 (2015)”, International Conference on Quality Management Environment, Education, Engineering, ICQME 2016, Petrovac, Montenegro, ss. 305-312.
19. • Johnson, Kerry A. & Foa, Lin J. (1989), Instructional Design: New Alternatives for Effective Education and Training, Macmillan.
20. • Kara Harp Okulu (2026), “Dekanlık”, Erişim Tarihi: 01.05.2026, Erişim Adresi: https://kho.msu.edu.tr/.
21. • Katsos, George E. (2021), “US Joint Doctrine Development and Influence on NATO”, JFQ 101, 2nd Quarter 2021, ss. 88-96.
22. • Kemp, Jerrold E. (1985), The Instructional Design Process, Harper & Row.
23. • Kievit, James & Metz, Steven (1995), Strategy and the Revolution in Military Affairs: From Theory to Policy, US Army War College Press.
24. • Koçak, Cemil (1991), Türk-Alman İlişkileri (1923-1939): İki Dünya Savaşı Arasındaki Dönemde Siyasal, Kültürel, Askerî ve Ekonomik İlişkiler, Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi.
25. • Lévesque, Jacques (1999), “NATO’s Eastward Enlargement: An Instructive Historical Precedent”, içinde (editörler: Charles Philippe David & Jacques. Lévesque) The Future of NATO: Enlargement, Russia, and Europian Security, The Centre for Security and Foreing Policy Studies, McGill-Queen’s University Press, ss. 157-167.
26. • Libel, Tamir & Ateş, Barış (2025), “Academic-Military Relations in US and Allied Professional Military Education Organizations, 1991-2024: A Comperative Analysis and Proposed Typology”, Armed Forces & Society, ss. 1-31, https://doi.org/10.1177/0095327X251371307.
27. • Milano, Michael & Diane Ullius (1998), Designing Powerful Training: Sequential-Iterative Model, Josey-Bass/Pfeiffer.
28. • Moller, Sara Bjerg (2023), “Assessing the Consequences of Enlargement for the NATO Military Allience”, içinde (editörler: J. Goldgeiger & J. R. Itzkowitz Shifrinson) Evaluating NATO Enlargement: From Cold War Victory to the Russia-Ukraine War, Palgrave-Macmillan, ss. 459-487.
29. • NATO, https://www.nato.int/en.
30. • NATO, “The North Atlantic Treaty: Washington D.C. - 4 April 1949, 04 April 1949”, Erişim Tarihi: 02.04.2026, Erişim Adresi: https://www.nato.int/en/about-us/official-texts-and-resources/official-texts/1949/04/04/the-north-atlantic-treaty.
31. • NATO, “WHY SHAPE AND SACEUR DID NOT CHANGE THEIR TITLES WHEN ALLIED COMMAND OPERATIONS WAS CREATED IN 2004?”, Erişim Tarihi: 10.04.2026, Erişim Adresi: https://shape.nato.int/page2148192756.
32. • NATO (2013), Bi-SC Collective Training and Exercise Directive (CT&ED) (075-003), SACEUR/ACO (Mons/Belgium) & SACT (Norfolk/USA).
33. • NATO (2015), Bi-SC Education and Individual Training Directive (E&ITD) (075-007), SHAPE/Belgium & SACT/US.
34. • NATO (2016), Bi-SC Education and Training Directive (E&TD) (075-002), SACEUR/ACO (Mons/Belgium) & SACT (Norfolk/USA).
35. • NATO (2024), “Allied Command Transformation”, 24.09.2024, Erişim Tarihi: 02.04.2026, Erişim Adresi: https://www.nato.int/en/about-us/organization/nato-structure/allied-command-transformation#heading-1.
36. • NATO (2025), “NATO Üyesi Ülkelerin Savunma Harcamaları (Basın Açıklaması)”, Erişim Tarihi: 13.04.2026, Erişim Adresi: https://www.nato.int/content/dam/nato/webready/documents/finance/def-exp-2025-en.pdf.
37. • NATO (2025), “What Is Interoperability — And Why It Matters to NATO”, 15.05.2025, Erişim Tarihi: 31.03.2026, Erişim Adresi: https://www.act.nato.int/article/what-is-interoperability.
38. • NATO (2026) “Centers of Excellence” Erişim Tarihi: 29.04.2026, Erişim Adresi: https://www.nato.int/en/what-we-do/deterrence-and-defence/centres-of-excellence.
39. • NATO (2026), “NATO Okulu, Oberammergau/Almanya (NSO)”, Erişim Tarihi: 28.03.2026 Erişim Adresi: https://www.natoschool.nato.int/s/home.
40. • NATO (2026), “NATO Savunma Koleji, Roma/İtalya”, Erişim Tarihi: 28.03.2026, Erişim Adresi: https://www.ndc.nato.int/education.
41. • NATO Okulu (2026), “2026 NATO School Academic Calendar” Erişim Tarihi: 02.05.2026, Erişim Adresi: https://www.natotraining.org/sfsites/c/resource/Website_Academic_Calendar_2026.
42. • NATO QA HUB, https://qa.sidecloud.net/?upload=1.
43. • NATO Standartlaşma Ofisi (NSO), Erişim Tarihi: 09.04.2026, Erişim Adresi: https://nso.nato.int/nso/home/main/home/nato-standardization-history.
44. • Oran, Baskın (ed.) (2001), Türk Dış Politikası, (Cilt 1 1919-1980), İstanbul: İletişim Yayınları.
45. • Özerbaş, Mehmet Arif & Kaya, Abdullah Bedir (2017), “Öğretim Tasarımı Çalışmalarını İçerik Analizi: ADDIE Modeli Örneklemi”, Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 15(1), ss. 26-42.
46. • Öztürk, Sezai (2021), “Soğuk Savaş Sonrası Dönemde NATO’nun Harekât Yeteneğinin Dönüşümü”, İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı, İstanbul, Türkiye, Yayınlanmamış Doktora Tezi.
47. • Reigeluth, Charles M. (ed.) (1983), Instructional Design Theories and Models: An Overview of Their Current Status, Lawrence Erlbaum Associates, Publishers.
48. • Reiser, Robert A. (2001), “A history of Instructional Design and Technology: Part II: A History of Instructional Design”, Educational Technology Resaerch and Develeopment, 49(2), ss. 57-67.
49. • Savunma Sanayi Teknoloji Eğitim Merkezi (SATEM), “SATEM Tanıtım”, Erişim Tarihi: 28.04.2026, Erişim Adresi: https://www.msb.gov.tr/SATEM/icerik/satem-tanitim.
50. • Sayıştay (2024), “Millî Savunma Bakanlığı 2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporu”, Erişim Tarihi: 05.04.2026, Erişim Adresi: https://www.sayistay.gov.tr/reports/download/NrQl9kNYyJ-milli-savunma-bakanligi.
51. • Sekmen, Zikriye Sevda (2022), “Soğuk Savaş Sonrası NATO’nun Dönüşümü: Tehdit Algısı, Kriz Yönetimi ve NATO Askerî Operasyonları”, Sakarya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı, Sakarya, Türkiye, Yayınlanmamış Doktora Tezi.
52. • Slekys, Deividas (2008), “More Than Semantics: the Difference Between the Concepts of ‘Military Revolution’ and ‘Revolution’ in Military Affairs”, Lituanian Political Science Yearbook 2007, Vilnius University, ss. 51-87.
53. • Sloan, Elinor C. (2002), Revolution in Military Affairs, McGill-Queen’s University Press.
54. • Smith, Andrew (2011), Improvised Explosive Devices in Iraq, 2003-09: A Case of Operational Surprise and Institutional Response, US Army War College Press, ss. 1-13.
55. • Stivachtis, Yannis A. (2023), “The American Supremacy and Leadership Preeminence in NATO: A Test of the Transatlantic Allience”, içinde (editör: Adebowale Akande) Politics Between Nations: Power, Peace, and Diplomacy, Springer, ss. 51-69.
56. • Stocholm International Peace Research Institute (SIPRI) (2026), “Military expenditure by country, in millions of US$ at current prices and exchange rates, 1949–2025”, Erişim Tarihi: 16.04.2026, Erişim Adresi: https://www.sipri.org/sites/default/files/SIPRI-Milex-data-1949-2025_v1.2.xlsx.
57. • Şimşek, Ali (2021), Öğretim Tasarımı, 5. Basım, Ankara: Nobel Kitap.
58. • Türk Dil Kurumu, “yetiştirme”, Erişim Tarihi: 05.05.2026, Erişim Adresi: https://sozluk.gov.tr/.
59. • Uslu, Nasuh (2000), Türk Amerikan İlişkileri, Ankara: 21. Yüzyıl Yayınları.
60. • Watson, Cynthia A. (2007), Military Education: A Referance Handbook, Preager Security Int.