TURKISH EURASIANISM: AN ANALYSIS OF IDEOLOGICAL APPROACHES AND INTELLECTUAL FOUNDATIONS

Öz

It can be argued that the idea of Eurasianism emerged primarily in the early twentieth century as a product of intellectual efforts to identify the foundational principles upon which a new state would rest, amid clear signs of the disintegration of Tsarist Russia. It should also be noted that Turkish conceptions of Eurasianism have been shaped to a significant extent by Russian Eurasianism. Although the roots of Eurasianist thinking in the Turkish context can be traced back to the Ottoman period, a substantial body of literature on Eurasianism was produced mainly within the framework of the intellectual debates surrounding the founding of the Republic of Turkey. On the other hand, it may be argued that, in addition to the opportunities created by the dissolution of the Soviet Union in the Caucasus and Central Asia, the search for strategic orientation that became more pronounced in the mid-2000s further enriched the Eurasianist literature and intensified debates on the subject. Moreover, during this period, claims that Eurasianism constituted one of the principal determinants of the foreign policy of the Republic of Turkey began to gain wider currency. Nevertheless, it should be emphasized that Eurasianism does not represent a homogeneous body of thought; rather, it draws upon diverse ideological foundations. Therefore, analyzing the different strands of Eurasianism is of considerable importance for understanding the trajectory of Turkey’s foreign policy.

Anahtar Kelimeler

• Eurasianism
• Turkish Eurasianism
• Pan-Turkism
• Sultan Galiev
• Anıl Çeçen

TÜRK AVRASYACILIĞI: İDEOLOJİK YAKLAŞIMLAR VE FİKRİ TEMELLERİN ANALİZİ

Öz

Avrasyacılık düşüncesinin esasen 20. yüzyılın başında Çarlık Rusya’sının dağılma emareleri göstermesi üzerine yeni kurulacak olan devletin dayanacağı fikri temele ilişkin arayışların bir ürünü olarak tezahür ettiği söylenebilir. Türklerin Avrasyacılık anlayışının da büyük ölçüde Rus Avrasyacılığından etkilendiği belirtilmelidir. Türklerdeki Avrasyacı düşüncenin kökleri Osmanlı’ya kadar geri götürülebilirse de, esasen Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşu sırasındaki fikirsel arayışlar çerçevesinde Avrasyacılığa ilişkin önemli bir külliyatın vücuda geldiği görülmektedir. Diğer taraftan SSCB’nin dağılmasının Kafkaslar ve Orta Asya bölgelerinde yarattığı fırsatların yanı sıra 2000’li yılların ortasında beliren yön arayışlarının da Avrasyacılığa ilişkin literatürü daha da zenginleştirerek, bu konudaki tartışmaları daha da şiddetlendirdiği söylenebilir. İlaveten bu dönemlerde söz konusu düşüncenin Türkiye Cumhuriyeti’nin dış politikasının temel belirleyicilerinden biri olduğu iddiaları da yaygınlaşmaya başlamıştır. Bununla birlikte Avrasyacılığın homojen bir düşünce olmadığı, farklı ideolojik zeminlerden beslendiği de belirtilmelidir. Bu nedenle Türkiye’nin izlediği dış politikanın yönünün anlaşılması açısından farklı Avrasyacılık türlerinin analiz edilmesinin büyük bir önem taşıdığı düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Avrasyacılık
• Türk Avrasyacılığı
• Pan-Türkizm
• Sultan Galiyev
• Anıl Çeçen

Kaynakça

1. • Akçalı, Emel & Perinçek, Mehmet (2009), “Kemalist Eurasianism: An Emerging Geopolitical Discourse in Turkey”, Geopolitics, 14(3), ss. 550-569.
2. • Akgül, Fatih (2009), Rusya ve Türkiye’de Avrasyacılık, İstanbul: IQ Kültür Sanat Yayıncılık.
3. • Alekseevich, Avatkov Vladimir (2018), “Neo-Ottomanism as a Key Doctrine of Modern Turkey”, Communication and Public Diplomacy, 1(1), ss. 80-88.
4. • Baigabylov, Nurlan vd. (2013), “The Current Development Trends of Relations Between Kazakhstan and Turkey: The Eurasian Idea, the Religious Question and Migration in the Context of Studying Social History”, Middle-East Journal of Scientific Research, 16(12), ss. 1648-1652.
5. • Baker, Mark R. (2014), “Did He Really Do It? Mirsaid Sultan-Galiev, Party Disloyalty, and the 1923 Affair”, Europe-Asia Studies, 66(4), ss. 590-612.
6. • Cevizoğlu, Hulki (2004), “Atilla İlhan ile Söyleşi: Bütün Kaleler Zaptedilmedi”, [TV yayını] Star Televizyonu/Ceviz Kabuğu Programı, Tam yayın tarihi: 06.02.2004.
7. • Çeçen, Anıl (1998), “Atatürk ve Avrasya”, içinde (editörler: Murat Yılmaz & Erol Göka) Uygarlığın Yeni Yolu Avrasya, İstanbul: Kızıelma Yayıncılık, ss. 121-135.
8. • Çeçen, Anıl (2015), Türkiye ve Avrasya: Türkiye’nin Stratejik Arayışları, İstanbul: Doğu Kütüphanesi.

9. • Dalay, Galip (2021), “Türkiye’nin Jeopolitik ve İdeolojik Avrasyacılığı”, Perspektif, Erişim Tarihi: 07.06.2023, https://www.perspektif.online/turkiyenin-jeopolitik-ve-ideolojik-avrasyaciligi/.
10. • Davutoğlu, Ahmet (2014), Stratejik Derinlik, İstanbul: Küre Yayınları.
11. • Erdem, Demirhan Fahri (2016), Dünya’da ve Türkiye’de Avrasyacılık: Algılamalar, Yaklaşımlar ve Stratejiler, Ankara: Barış Kitap.
12. • Erdem, Özgür (2006), Sultan Galiyev: Tüm Eserleri, İstanbul: İleri Yayınları.
13. • Eren-Webb, Ebru (2011), “To which Eurasia Does Turkey Belong? A Comparative Analysis of Turkish Eurasianist Geopolitical Discourses”, Boğaziçi Journal, 25(2), ss. 59-82.
14. • Erşen, Emre (2017), “Geopolitical Traditions in Turkey: Turkish Eurasianism”, içinde (editörler: Mark Bassin & Gonzalo Pozo) The politics of Eurasianism: identity, popular culture and Russia’s foreign policy, London: Rowman & Littlefield International, Ltd., ss. 263-281.
15. • İmanov, Vugar (2007), Rusya’nın Medeniyetsel Kimlik İnşası Olarak Avrasyacılık, Marmara Üniversitesi, İstanbul, Türkiye, Yayınlanmamış doktora tezi.
16. • İmanov, Vugar (2008), Avrasyacılık: Rusya’nın Kimlik Arayışı, İstanbul: Küre Yayınları.
17. • İsmayilov, Meşdi (2011), Avrasyacılık Mukayeseli Bir Okuma: Türkiye ve Rusya Örneği, Ankara: Doğu-Batı Yayınları.
18. • Kurt, Selim (2018), “Neo-Avrasyacı Perspektiften Rusya Federasyonu’nun Güvenlik Algısı”, Güvenlik Stratejileri Dergisi, 14(28), ss. 91-125.
19. • Özçelik, İsmet (2023), “Vatan Partisi Genel Başkanı Perinçek: Türkiye, NATO’nun namlularına karşı Asya’yı savunuyor”, Sputnik, Erişim Tarihi: 13.06.2023, https://sputniknews.com.tr/20230224/vatan-partisi-genel-baskani-perincek-turkiye-natonun-namlularina-karsi-asyayi-savunuyor-1067468876.html.
20. • Özdağ, Ümit (2003), Türk Tarihinin ve Geleceğinin Jeopolitik Çerçevesi, No. 3, Ankara: ASAM Yayınları.
21. • Perinçek, Doğu (1996), Avrasya Seçeneği, İstanbul: Kaynak Yayınları.
22. • Reyhan, Hakan (1994), “Avrasya Gündemi”, Ulusal Dergisi, 4, ss. 3-5.
23. • Tüfekçi, Özgür (2017), (2017), “Turkish Eurasianism: Roots and Discourses”, içinde (editörler: Özgür Tüfekçi & Hüsrev Tabak & Erman Akıllı) Eurasian Politics and Society: Issues and Challenges, Newcastle: Cambridge Scholars Publishing, ss. 1-36.
24. • Wiederkehr, Stephan (2007), “Eurasianism as a Reaction to Pan-Turkism”, içinde (editör: Dmitry Shlapentokh) Russia between East and West, Leiden: Brill, ss. 39-60.
25. • Zeybek, Namık Kemal (2017), “Atatürk Dönemi Türk Tarih Görüşü”, Anayurt Gazetesi, 08.09.2017, Erişim Tarihi: 16.06.2023, https://anayurtgazetesi.com/makale/10480559/namik-kemal-zeybek/ataturk-donemi-turk-tarih-gorusu.
26. • Zeybek, Namık Kemal (2017), “Atatürk’ün Türkiye Cumhuriyeti”, Anayurt Gazetesi, 07.09.2017, Erişim Tarihi: 16.06.2023, https://anayurtgazetesi.com/makale/10475088/namik-kemal-zeybek/ataturkun-turk-cumhuriyeti.
27. • Zeybek, Namık Kemal (2017), “Dev Türk Kurultayı Yarın İstanbul’da”, Anayurt Gazetesi, 06.07.2017, Erişim Tarihi: 16.06.2023, https://anayurtgazetesi.com/makale/10476633/namik-kemal-zeybek/dev-turk-kurultayi-yarin-istanbulda.
28. • Zeybek, Namık Kemal (2018), “Çağdaş Türkçülük Diyorum”, Anayurt Gazetesi, 21.12.2018, Erişim Tarihi: 16.06.2023, https://anayurtgazetesi.com/makale/10471736/namik-kemal-zeybek/cagdas-turkculuk-diyorum.