Türkiye'de Kırdan Kente Göçün Kadınlar Üzerindeki Cinsiyet Boyutu: Tarihsel Bir İnceleme

Öz

Kırdan kente göç, Türkiye'nin en önemli sosyoekonomik dönüşümlerden biridir. Kadınlar bu dönüşümden doğrudan etkilenen aktörlerdir. Bu çalışma, Türkiye İstatistik Enstitüsü (TÜİK) istatistikleri, politika belgeleri ve mevcut literatür de dahil olmak üzere ikincil veri kaynaklarına dayalı nitel tarihsel analiz yoluyla kadınların göç deneyimlerini incelemektedir. Çalışma, cinsiyeti tek bir analitik kategori olarak ele almak yerine, farklı tarihsel dönemlerdeki çok katmanlı süreçleri incelemek için kesişimsellik çerçevesi benimsenmiştir. Buna göre, analiz, temel aşamaları kapsayan tarihsel bir dönemlendirme üzerinden yapılandırılmıştır: 1950'lerden sonraki kitlesel kırsaldan kente göç, 1980'ler ve 1990'lardaki neoliberal yeniden yapılanma ve 2000 sonrası dönem. Kadınların göç deneyimleri tekdüze değildir, aksine kesişen yapısal konumlar aracılığıyla farklılaşmaktadır. Gecekondu yerleşimleri, geleneksel toplumsal cinsiyet normlarının kentsel koşullar altında hem yeniden üretildiği hem de yeniden şekillendirildiği, mekânsal marjinallik ve ataerkil ilişkilerin kesişimini yansıtan kritik alanlar olarak ortaya çıkmaktadır. 1980'lerden beri, neoliberal ekonomik politikalar, kadınların kayıt dışı, düşük ücretli ve güvencesiz istihdam biçimlerinde yoğunlaşmasını artırmış ve sınıf ve etnik dezavantajların kesiştiği noktalarda konumlananları etkilemiştir. 2000 sonrası dönemde, eğitime erişimin artmasına ve kentsel görünürlüğün artmasına rağmen, yapısal eşitsizlikler devam etmekte ve kadınların kentsel yaşamda ve işgücü piyasalarında eşit ve güvenli katılımını sınırlamaktadır

Anahtar Kelimeler

• Kırdan Kente Göç
• Toplumsal Cinsiyet rolleri
• Kadın Emeği
• Kentleşme
• Kesişimsellik

Gendered Dimension of Rural-to-Urban Migration on Women in Türkiye: A Historical Review

Öz

Rural-to-urban migration has been one of the most significant socio-economic transformations in Türkiye. Women have been actors directly affected by this transformation. This study examines women’s migration experiences through qualitative historical analysis based on secondary data sources, including statistics from the Turkish Statistical Institute (TÜİK), policy documents, and existing literature. Rather than treating gender as a singular analytical category, the study adopts an intersectionality framework to examine multi-layered processes across different historical periods. Accordingly, the analysis is structured through a historical periodization covering key phases: the mass rural-to-urban migration following the 1950s, the neoliberal restructuring of the 1980s and 1990s, and the post-2000 period. Women’s experiences of migration are not uniform but are differentiated through intersecting structural positions. Gecekondu (squatter) settlements emerge as critical sites where traditional gender norms are both reproduced and reshaped under urban conditions, reflecting the intersection of spatial marginality and patriarchal relations. Since the 1980s, neoliberal economic policies have intensified women’s concentration in informal, low-paid, and precarious forms of employment, affecting those positioned at the intersections of class and ethnic disadvantages. In the post-2000 period, despite increasing access to education and greater urban visibility, structural inequalities persist, limiting women’s equal and secure participation in urban life and labor markets.

Anahtar Kelimeler

• Key words: Rural-to-Urban Migration
• Gender Roles
• Women’s Labor
• Urbanization
• Intersectionality

Kaynakça

1. Abadan-Unat, N. (1978). The modernization of Turkish women. Middle East Journal, 32(3), 291-306.
2. Acker, J. (2006). Inequality regimes: Gender, class, and race in organizations. Gender & society, 20(4), 441-464. https://doi.org/10.1177/0891243206289499
3. Bastia, T. (2014). Intersectionality, migration and development. Progress in development studies, 14(3), 237-248.
4. Blackstone, A. (2003). Gender roles and society. In J. R. Miller, R. M. Lerner, & L. B. Schiamberg (Eds.), Human ecology: An encyclopedia of children, families, communities, and environments (pp. 335–338). Springer
5. Bostan, H. (2017). Türkiye’de iç göçlerin toplumsal yapıda neden olduğu değişimler, meydana getirdiği sorunlar ve çözüm önerileri. İstanbul Üniversitesi Coğrafya Dergisi, 35, 1-16. https://doi.org/10.26650/JGEOG330955
6. Buz, S. (2009). Göç ve Kentleşme Sürecinde Kadınların Görünürlüğü. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 17(17), 40-50.
7. Cho, S., Crenshaw, K. W., & McCall, L. (2013). Toward a field of intersectionality studies: Theory, applications, and praxis. Signs: Journal of women in culture and society, 38(4), 785-810.
8. Collins, P. H. (1990). Black feminist thought in the matrix of domination. Black feminist thought: Knowledge, consciousness, and the politics of empowerment, 138, 221-238.

9. Crenshaw, K. (2013). Demarginalizing the intersection of race and sex: A black feminist critique of antidiscrimination doctrine, feminist theory and antiracist politics. In Feminist legal theories (pp. 23-51). Routledge.
10. Çağlayan, S., & Kemik, A. (2018). Kırdan kente iç göç süreciyle kadınların iş yaşamına katılımları ve sonuçları. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 43, 143-157.
11. Çelik, A. B. (2005). “I miss my village!”: forced Kurdish migrants in Istanbul and their representation in associations. New perspectives on Turkey, 32, 137-163.
12. Dayıoğlu, M., & Kırdar, M. G. (2010). Türkiye’de kadınların işgücüne katılımında belirleyici etkenler ve eğilimler. Çalışma raporu. DPT Yayınları, Ankara.
13. Dedeoğlu, S. (May 2004). Working for Family: The Role of Women’s Informal Labor in the Survival of Family-Owned Garment Ateliers in Istanbul, Turkey. Working Paper No. 281. Women and International Development, Michigan State University.
14. Demiroğlu, E. T. (2024). Belediyelerin Yerel Eşitlik Eylem Planlarında Göçmen Kadınlar: Türkiye'deki Belediyelerin Eylem Planları Üzerine Bir Araştırma. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 25(1), 56-76.
15. Eder, M. (2015). Turkey’s neoliberal transformation and changing migration regime: The case of female migrant workers. In S. Castles, D. Ozkul, & M. A. Cubas (Eds.), Social transformation and migration: National and local experiences in South Korea, Turkey, Mexico and Australia (pp. 133–150). Palgrave Macmillan.
16. Erman, T. (1997). The meaning of city living for rural migrant women and their role in migration: the case of Turkey. Women's Studies International Forum 20(2), 263-273.
17. Erman, T. (1998a). The impact of migration on Turkish rural women: four emergent patterns. Gender & Society, 12(2), 146-167.
18. Erman, T. (1998b). Becoming" Urban" or remaining" Rural": The views of Turkish rural-to- urban migrants on the" Integration" question. International Journal of Middle East Studies, 30(4), 541-561.
19. Erman, T. (2001). Rural migrants and patriarchy in Turkish cities. International Journal of Urban and Regional Research, 25(1), 118-133.
20. Ergün, Z. E., & Yilmaz, D. Ö. (2024). Cinsiyetli ve Çelişkili Bir Kategori Olarak Ücretsiz Aile İşçiliğinin Türkiye’deki Seyri. Çalışma ve Toplum, 4(83), 1585-1626.
21. Genç Y., & Kara H.Z (2016). İç göç sürecinde birey rollerinin toplumsal cinsiyet açısından değerlendirilmesi. PESA Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 2(3), 31-40.
22. Gökalp, D. (2010). A gendered analysis of violence, justice and citizenship: Kurdish women facing war and displacement in Turkey. Women’s Studies International Forum, 33(6), 561–569. https://doi.org/10.1016/j.wsif.2010.09.005
23. Göksel, İ. (2013). Female labor force participation in Turkey: The role of conservatism. Women’s Studies International Forum, 41, 45–54
24. Harika, Uçar (2025). Türkiye’de Kadın, Kentleşme ve Aile: Kentsel Yaşamda Değişen Roller. Uluslararası Akademik Birikim Dergisi, 8(4).
25. İçduygu, A., & Ünalan T. (1998). Türkiye’de İçgöç: Sorunsal Alanları ve Araştırma Yöntemleri. In A. İçduygu (Ed.), Türkiye’de içgöç konferansı: Bolu-Gerede, 6–8 Haziran 1997 (pp. 38–55). Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
26. Kandiyoti, D. (1977). Sex roles and social change: A comparative appraisal of Turkey's women. Journal of Women in Culture and Society, 3(1), 57-73.
27. Kandiyoti, D. (1988). Bargaining with patriarchy. Gender & society ,2(3), 274-290.
28. Karataşlı, Ş. S., & Kumral, Ş. (2023). Crisis of capitalism and cycles of right‐wing populism in contemporary Turkey: The making and unmaking of Erdoğanist hegemony. Journal of Agrarian Change, 23(1), 22-46.
29. Kılıç, S. (2022). Türkiye’de 1950 sonrası kentleşme sürecinde toplumsal değişim: Kadının kimlik inşası. In B. Möngü (Ed.), II. ulusal kadın temalı öğrenci kongresi tam metin bildiri kitabı (pp. 94–106). ETÜ Yayınevi.
30. Korkmaz, A., & Korkut, G. (2012). Türkiye’de Kadının İş Gücüne Katılımının Belirleyicileri. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 17(2), 41-65.
31. Migration Data Portal. (n.d.). Internal migration. Retrieved January 15, 2026, from https://www.migrationdataportal.org/handbooks/chapter-4-introduction-key-concepts-and-definitions/internal-migration
32. Mutluer, N. (2019). The intersectionality of gender, sexuality, and religion: Novelties and continuities in Turkey during the AKP era. Southeast European and Black Sea Studies, 19(1), 99–118. https://doi.org/10.1080/14683857.2019.1578049
33. Ozkaleli, U. (2018). Intersectionality in gender mainstreaming: Equity organizing in Turkey. Journal of Women, Politics & Policy, 39(2), 127-150. https://doi.org/10.1080/1554477X.2018.1449524
34. Ozkul, D. (2015). Migration flows in Turkey’s neoliberal era: The case of Kumkapı, Istanbul. In S. Castles, D. Ozkul, & M. A. Cubas (Eds.), Social transformation and migration: National and local experiences in South Korea, Turkey, Mexico and Australia (pp. 151–166). Palgrave Macmillan.
35. Ökde, F. (2025). Toplumsal cinsiyetin kente ve kırsal alanlara etkisi. Fiscaoeconomia, 9, (Toplumsal Cinsiyet Özel Sayısı), 121-139.
36. Özdemir, H. (2012). Türkiye’de iç göçler üzerine genel bir değerlendirme. Akademik Bakış Dergisi, 30(11), 1-18.
37. Republic of Türkiye Ministry of Family and Social Policies. (2018). Women’s empowerment strategy document and action plan: 2018–2023. Retrieved February 20, from https://www.aile.gov.tr/media/6315/kad%C4%B1n%C4%B1n-gue%C3%A7lenmesi-strajesi-belgesi-ve-eylem-plan%C4%B1-2018-2023.pdf
38. Republic of Türkiye Prime Ministry, Directorate General on the Status of Women. (2008). National action plan on gender equality, 2008–2013. Retrieved February 20, from https://www.aile.gov.tr/media/6314/toplumsal-cinsiyet-e%C5%9Fitli%C4%9Fi-ulusal-eylem-plan%C4%B1-2008-2013.pdf
39. Sağlam, S. (2006). Türkiye'de iç göç olgusu ve kentleşme. Türkiyat Araştırmaları , 5, 33-44.
40. Sevinç, G., Davran, M.K, & Sevinç, M.R (2018). Türkiye’de kırdan kente göç ve göçün aile üzerindeki etkisi. İktisadi İdari ve Siyasal Araştırmalar Dergisi ,3(6) ,70-82.
41. Tipps, D. C. (1973). Modernization theory and the comparative study of national societies: A critical perspective. Comparative studies in society and history, 15(2), 199-226.
42. Toksöz, G. (2016). Transition from ‘woman’to ‘family’: An analysis of AKP era employment policies from a gender perspective. Journal für Entwicklungspolitik, 32(1/2), 64-83.
43. Tosun, M., & Hiçdurmaz, Z. (2022). Toplumsal Cinsiyet Bağlamında Kadınların Kent Hakkı Üzerine Bir Değerlendirme. İdealkent, 13(37), 2152-2174.
44. Turkish Statistical Institute (TÜİK). (2025). Women in Statistics, 2024. Retrieved January 20, from https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Women-in-Statistics-2024-54076&dil=2
45. Turkish Statistical Institute (TÜİK). (n.d). Labour Force Statistics. Retrieved January 20, from https://biruni.tuik.gov.tr/isgucuapp/isgucu.zul?dil=2
46. Turkish Statistical Institute (TÜİK). (2013). Non-institutional population and employment by age group and sex: Results for 1994 and 1999 (according to 2000 General Population Census). Retrieved January 20, from https://data.tuik.gov.tr/Kategori/GetKategori?p=Employment,-Unemployment-and-Wages-108
47. Turkish Statistical Institute (TÜİK). (2013b). Non-institutional population and employment by age group and sex: Results for 2006 and 2012 (according to the renewed population projections based on 2008). Retrieved January 20, from https://data.tuik.gov.tr/Kategori/GetKategori?p=Employment,-Unemployment-and-Wages-108
48. Yüksel, A. S. (2011). Rescaled localities and redefined class relations: Neoliberal experience in South-East Turkey. Journal of Balkan and Near Eastern Studies, 13(4), 433-455. https://doi.org/10.1080/19448953.2011.621788