Sakarya Meydan Muharebesi Sonrası Stratejik Dönüşüm ve Büyük Taarruz’a Giden Süreç

Öz

Sakarya Meydan Muharebesi’nde düşmanı durdurmayı başaran Türk Ordusu, onu geri çekilmeye ve Eskişehir-Kütahya-Afyonkarahisar hattında savunma için tertiplenmeye mecbur bırakmıştı. Genel taarruz için personel ve lojistik desteğe ihtiyaç duyan Türk Ordusu; yarım hazırlıkla yapılacak bir taarruzun hiç yapmamaktan daha kötü sonuçlar doğurabileceği endişesiyle harekâtı bir yıl erteleyerek bu süre içerisinde ordunun zaferi mutlaka kazanacak seviyeye gelmesini sağlayacak tedbirleri almıştı. Bu kapsamda ordunun personel mevcudu Yunan Ordusu’nun mevcuduna denk bir hale getirilmiş; eğitim ve tatbikatlarla ordunun muharebe güç ve kabiliyeti artırılmış, lojistik yönden daha yeterli bir seviyeye gelmesi sağlanmıştı. Bu makalede Millî Mücadele genel hatlarıyla incelenmiş ancak Büyük Taarruz’a kadar geçen süre içerisinde Türk Ordusu’nun uygulamış olduğu her sınıf ve seviyedeki birliklerin tek er ve birlik muharebe eğitimleri ve tatbikatları üzerinde durulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Millî Mücadele
• Sakarya Meydan Muharebesi
• Büyük Taarruz
• Büyük Taarruz öncesi askerî hazırlıklar
• Ilgın Manevrası
• personel ve birliklerin eğitimi ve tatbikatları

Strategic Transformation After the Battle of Sakarya and the Process Leading to the Great Offensive

Öz

The Turkish Army, which managed to stop the enemy in the Battle of Sakarya, forced him to retreat and organize for defense on the Eskişehir-Afyonkarahisar line. Turkish Army, which needs personnel and logistic support for the general attack; Concerned that an attack with half-preparation might have worse consequences than not carrying out any attack at all, he postponed the operation for a year and took measures to ensure that the army would reach a level where it would definitely win the victory. In this context, the army's personnel population has been made equal to that of the Greek Army; The combat power and capability of the army was increased through training and exercises, and it was ensured that it reached a more adequate level in terms of logistics. In this article, the War of Independence was examined in general terms, but the emphasis was on the individual and unit combat training and exercises of units of all classes and levels implemented by the Turkish Army in the period until the Great Offensive.

Anahtar Kelimeler

• War of Independence
• Battle of Sakarya
• Great Offensive
• military preparations before the Great Offensive
• Ilgın Maneuver
• training and exercises of personnel and troops

Kaynakça

1. Akın, R. ve Erikan, C. (2019). Kurtuluş Savaşı tarihi. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
2. Askerî Tarih Belgeleri Dergisi. (1981). Belge No. 1773-1774. Askerî Tarih Belgeleri Dergisi, (80), 76-81. Genel Kurmay Basımevi.
3. Atabay, M. (2025). Cumhuriyet döneminde mareşallik tartışması. Journal of Anglo Turkish Relations, 8(2), 44-58.
4. ATASE Arşivi. (t.y.). No. 4/4478, Kls. 1736, Dos. 20, Fih. 4.
5. Atatürk, M. K. (2019). Nutuk 1919-1927. Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları. (Özgün eser 1927'de yayımlanmıştır)
6. Atatürk, M. K. (2024). Söylev ve demeçler: Cilt 1 (1906-1921). Atatürk Araştırma Merkezi.
7. Aykut, F. (1935). İstiklâl savaşında dördüncü kolordu. Askerî Mecmua, (38), 199.
8. Aysal, N. (2023). Meşrutiyetten Cumhuriyete Mustafa Kemal Atatürk ve spor. Spormetre, 21(100. Yıl Özel Sayısı), 19-32.

9. Bal, R. (2007). Millî Mücadele'de süvariler. Askerî Tarih Araştırmaları Dergisi, (10), 204-205.
10. Belen, F. (1970). Büyük Türk zaferi Afyon'dan İzmir'e. Millî Eğitim Basımevi.
11. Çanlı, M. (2019). Millî Mücadele'de uygulanan askerî strateji [Doktora tezi, Hacettepe Üniversitesi Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü].
12. Çetintaş, C. (2017). İç Ege'de felaket ve zafer. Google Books.
13. Dagobert Von Mikush. (2009). Avrupa ile Asya arasındaki adam: Gazi Mustafa Kemal. Örgün Yayınevi.
14. Eldem, V. (1973). Mütareke ve Millî Mücadele yıllarında Osmanlı İmparatorluğu ekonomisi. Türk İktisat Tarihi Semineri Bildirileri, 33. Ankara.
15. Erdem, N. (2009). Yunan tarihçiliğinin gözüyle Anadolu harekâtı (1919-1923) [Doktora tezi, İstanbul Üniversitesi Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi Enstitüsü].
16. Erkan, M. S. (2022). Türk tarihinde bir dönüm noktası, Büyük Taarruz ve 30 Ağustos Başkomutan Meydan Muharebesi. 21. Yüzyılda Eğitim ve Toplum Dergisi, 11, 246-247.
17. Eroğlu, R. C. (2006). Kurtuluş Savaşının finansmanı [Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü].
18. Gecikli, R. M. ve Koçak, D. (2022). 'Vakit' gazetesinde Büyük Taarruz. Sakarya'dan Büyük Taarruz'a 100. Yılında Başkomutanlık Meydan Muharebesi Sempozyumu Bildirileri (s. 348). Ankara.
19. Genelkurmay Askeri Tarih ve Stratejik Etüt Başkanlığı. (1984). Türk Silahlı Kuvvetleri tarihi: Türkiye Büyük Millet Meclisi dönemi, IV. Cilt, 1. Kısım (20 Nisan 1920-29 Ekim 1923). Genelkurmay Basımevi.
20. Genelkurmay Askeri Tarih ve Stratejik Etüt Başkanlığı. (1994a). Türk İstiklâl Harbi: İdari faaliyetler (15 Mayıs 1919-2 Kasım 1923). Genelkurmay Basımevi.
21. Genelkurmay Askeri Tarih ve Stratejik Etüt Başkanlığı. (1994b). Türk İstiklâl Harbi: Büyük Taarruz'a hazırlık ve Büyük Taarruz (C. 2). Genelkurmay Basımevi.
22. Hakimiyet-i Millîye. (1922, 20 Ağustos). Çay ziyafeti.
23. Harp Tarihi Vesikaları Dergisi. (1967). Belge No. 1378. Harp Tarihi Vesikaları Dergisi, (60), 207. Genel Kurmay Basımevi.
24. Harp Tarihi Vesikaları Dergisi. (1967). Belge No. 1390. Harp Tarihi Vesikaları Dergisi, (60), 269. Genel Kurmay Basımevi.
25. İstiklâl Harbi döneminde orduda eğitim faaliyetleri (Belge No. 49). (2025). Askerî Tarih Belgeleri Dergisi, (157), 299.
26. İstiklâl Harbi döneminde orduda eğitim faaliyetleri (Belge No. 72). (2025). Askerî Tarih Belgeleri Dergisi, (157), 402.
27. İstiklâl Harbi döneminde orduda eğitim faaliyetleri (Belge No. 77). (2025). Askerî Tarih Belgeleri Dergisi, (157), 436.
28. Kılıç, M. (2022). Büyük Taarruz Başkomutan Muharebesi ve Atatürk'ün askerî dehası. Stratejik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 650.
29. Kollu, A. (1992). Büyük zafer (öncesi ve sonrası ile). Atatürk Araştırmaları Dergisi, VII, 504.
30. Korkmaz, E. (2022). Büyük Taarruzun sevk-idaresinde Başkomutan Mustafa Kemal Paşa'nın yeri ve önemi. Sakarya'dan Büyük Taarruz'a 100. Yılında Başkomutanlık Meydan Muharebesi Sempozyumu Bildirileri (ss. 6-7). Ankara.
31. Köstüklü, N. (2008). Millî Mücadele'de Akşehir. Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, (71), 306.
32. Köylü, M. (2006). Türk ordusu ikmal sistemi ile Yunan ikmal sisteminin karşılaştırılması [Doktora tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi Atatürk İlke ve İnkılap Tarihi Enstitüsü].
33. Küsmez, A. C. (2019). Eskişehir Kütahya muharebeleri sonrası geri çekilme harekâtı ile Sakarya Meydan Muharebesi'ndeki savunma hareketinin askerî doktrinel özellikleri. 19 Mayıs'ın 100. Yıldönümünde Atatürk ve Türk İstiklâli Uluslararası Sempozyumu Bildirileri (s. 680). Ankara.
34. MSB ATASE. (t.y.-a). İSH K:503 G:144 B:1:4.
35. MSB ATASE. (t.y.-b). İSH K:590 G:74 B:1.
36. MSB ATASE. (t.y.-c). İSH K:590 G:77 B:1.
37. MSB ATASE. (t.y.-d). İSH K:714 G:3 B:1:10.
38. MSB ATASE. (t.y.-e). İSH K:1051 G:92 B:1:2.
39. MSB ATASE. (t.y.-f). İSH K:1149 G:8 B:1:2; K:1149 G:7 B:1.
40. MSB ATASE. (t.y.-g). İSH K:1195 G:34 B:1; K:1142 G:16.
41. MSB ATASE. (t.y.-h). İSH K:1400 G:7 B:1:3.
42. MSB ATASE. (t.y.-i). İSH K:1791, G:124, B:1.
43. MSB ATASE. (t.y.-j). İSH K:1951, G:122, B:3:4; K:1772, G:61, B:1.
44. MSB ATASE. (t.y.-k). İSH K:1951, G:134, B:1:4.
45. MSB ATASE. (t.y.-l). İSH K:1951, G:134, B:5:9.
46. Müderrisoğlu, A. (1994). Kurtuluş Savaşının mali kaynakları. Atatürk Yolu Dergisi, 437.
47. Ökte, S. K. (2013). Millî Mücadele döneminde halkla ilişkiler [Yüksek lisans tezi, Ankara Üniversitesi Türk İnkılap Tarihi Enstitüsü].
48. Özçelik, M. (2011). Açıksöz gazetesinde Sakarya Savaşı. Tarihin Peşinde: Uluslararası Tarih ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, (6), 195-214.
49. Sarısaman, S. ve Üçüncü, U. (2016). Arşiv belgelerine göre Büyük Taarruz. Tarih Okulu Dergisi, 281-282. Selek, S. (2006). İsmet İnönü hatıralar. Bilgi Yayınevi.
50. Tansel, S. (2019). Mondros'tan Mudanya'ya kadar I-IV. Türk Tarih Kurumu Yayınları.
51. Tavukçu, İ. (2023). Sakarya Meydan Muharebesi sırasında Anadolu'da meydana gelen toplumsal tepkiler. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 206-235.
52. TBMM Gizli Celse Zabıtları. (1921, 13 Ekim). Cilt 13 (s. 313).
53. Trikupis, N. (1967). Hatıralarım (A. Angın, Çev.). Hüsnütabiat Matbaası.
54. Türkmen, Z. (2004). Mustafa Kemal Paşa'nın Büyük Taarruz öncesinde süvari kolordusu denetlemesi ve Ilgın manevralarında süvari kolordusu. Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, (58), 225.
55. Türkmen, Z. (2018). Türk İstiklal Savaşında Büyük Taarruz. Türk Dünyası Tarih Dergisi, (380), 18-19.
56. Üçüncü, U. (2010). Türk kamuoyunda Büyük Taarruz [Doktora tezi, Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü].
57. Yaşar, S. (2008). Büyük Taarruz'da Türk havacıları. Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (2), 78.
58. Yöney, O. (2023, 16 Ağustos). Sakarya Meydan Muharebesi (23 Ağustos-13 Eylül 1921). Atatürk Ansiklopedisi. https://ataturkansiklopedisi.gov.tr/detay/216/Sakarya-Meydan-Muharebesi-(23-A%C4%9Fustos-13-Eyl%C3%BCl-1921)-